Manchester City gibi dünyanın en büyük spor kulüplerinden biri, İngiliz Premier Ligi’nin 114 kez finansal kurallarını ihlal ettiği için suçlu bulunduğu bir krizin ortasında. Kulübün sahip çıkardığı iddia edilen tutar yaklaşık 1 milyar sterlini (Avustralya doları ile 1,9 milyar) buluyor ve bu durum kulüp taraftarlarının tepkilerini tetiklemiş durumda.
Spor iletişim araştırmacıları, bir takımın en rahatsız edici ihlallerinden uzaklaşan taraftarların yaşadığı “toplusal utancın” (collective shame) yarattığı bir süreci tanımlıyor. Bu süreçte takıma derinden bağlanan taraftarlar, kendi kimliklerini kulübün olumsuz davranışlarından ayırarak başa çıkarmaya çalışıyor.
Taraftarların tepkileri ve duygusal dalgalanmalar
Bazı Manchester City taraftarları, kulüpte bir suçu olduğunu kabul ettiklerini ancak buna rağmen “felaket” (“devastated”), “öfke” (“angry”) ve “üzüntü” (“sad”) hissettiklerini söylüyor. Ancak tutkulu destekçilerin çoğu, kendi takımları için affetmeyi kolayca bulurken, bu anlayışı rakiplerine genişletmiyor.
Spor taraftarlığı üzerine kapsamlı bir araştırma birikimi bulunuyor ve bu araştırmalar çeşitli taraftar tiplerini ortaya koyuyor. Bunlar arasında en sadık destekçiler, modaya uygun spor yıldızları ve kulüplere yönelenler ile zaman, yer ve kişisel koşullara göre bağlılıklarını değiştirenler yer alıyor.
Cooku insanların spora dair tercihleri hayatlarında büyük bir etki yaratmazken, en küçük ve en gürültülü taraftar türü takımları için yaşar ve nefes alır. Bu “üstün taraflar” (superfans) için saplantılı taraftarlık, sadece bir çelişki değil, aynı zamanda somut bir yaşam biçimi.
Süper taraftarların günlük hayatına damga veren bağlılık
Bu üstün taraflar kendilerini kulüp renkleriyle donatır ve Newcastle Knights ragby takımı örneğinde olduğu gibi evlerinin dışını bile kulüp renkleriyle boyar. Destekçi olarak büyük mesafeler kat eder, sevdiği oyuncuları, kötü yöneticileri zafer umutlarını sürekli konuşur.
Kırmızı öfke, pişmanlık ve kompeli teorileri: Sporcular kulüpleri hata yaptığında nasıl başa çıkar?
Spor iletişim araştırmaları
Üstün taraftar olmanın çeşitli yolları var. İngiliz futbolunda bu durum geleneksel olarak yer, sınıf, cinsiyet ve kuşak temeline dayanıyordu. Taraftarlık, özellikle işçi sınıfı erkekleri için bir tercih değil, sosyal bir varoluş biçimiydi.
Bilinçli olarak bilinen bu bölgeselcilik bazen şiddetli taraftarcılığa (hooliganism) dönebiliyor. Tüm durumlarda, spor taraftarı katılımı ne kadar yoğunsa, kazanma ve kaybetmeye karşı duygu dalgalanmaları da o derecede büyük oluyor.
Utancın olmadığı yerlerde kompeli teorileri
Bu tür durumlarda kompeli teorileri dolaşıma girebiliyor. Manchester City’nin hile skandalı konusunda bazı destekçiler, kulübün ve oyuncularının oyunun içindeki kötü niyetli güçlerce hedef alındığına dair fikirler yayıyor.
Kulübün kendi baş işletme sorumlusu (CEO) Ferran Soriano, suçlu karara yol açan belirsiz bir “Premier League kompeli teorisini” iddia ederek bu şüpheleri besledi. Karar çok önce, City taraftarları Avrupa futbol yönetim organı UEFA’nın her zaman kendilerine karşı olduklarını söylüyordu.
Dijital taraftarlığın daha çirkin yönleri
Kulüp hikayesi üzerinde on yıldan fazla süreyle çalışan bir muhabir, kulübün taraf tutan taraftar tabanının bir bölümünden gelen “şiddetli kin ve nefreti”, Manchester City’nin asla hiçbir yanlış yapmadığını reddeden bu kesimi betimledi. Muhabirin yaşadığı zorluklar arasında doxxing (kişisel bilgilerin ifşa edilmesi), pencereye taş atılması ve karısının ölümünden sonra gösterilen acimasız alaylar yer aldı.
Dijital taraftarlığın daha çirkin yönleri, hem bir kulübün taraftarlarının hem de düşman rakiplerinin sonuçsuz görüş ifadeleri için tasarlanmış sosyal medya alanlarında vurgulanıyor.
Sadık taraftarlar, aile üyeleri gibi, sevdikleri nesneye dair dışarıdan gelen eleştirileri kabul etmekte zorlanır.
Spor iletişim araştırmaları
Aile üyeleriyle aynı şekilde, içsel eleştirmenler olabilir sadık taraftarlar, sevdikleri nesneye dair dışarıdan gelen eleştirileri kabul etmekte zorlanır.
Suç ve ceza
Manchester City gibi bir kulüp skandalın içinde çürüdüğünde, taraftarları potansiyel olarak ciddi cezalarla yüzleşmek zorunda kalıyor: büyük para cezaları, alınan kupalar, düşürülen puanlar, diğer kulüpler için tazminatlar, alt liglere düşme ve hatta likidasyon.
Bu tür radikal cezanın çarpıcı bir örneği var. 2012 yılında İskoç Premier Ligi kulübü Glasgow Rangers, banka kredilerini geri ödeyememek ve vergileri ödememek nedeniyle idari yönetim (administration) ve ardından likidasyonla karşılaştı.
Taraftarlarının öfkesine rağmen, Rangers yeniden doğduruldu ve İskoç futbolunun dördüncü kademesinden tekrar başlamak zorunda kaldı, 2016 yılında ise İskoç Premier Ligi’ne geri yükseldi.
Bir düşüşün sonuçları
Manchester City benzer bir kaderle karşılaşırsa, gelecek sezon taraftarları Arsenal’in Emirates Stadium gibi lüks kurumsal ortamları bırakıp, League Two’dan Accrington Stanley ve Port Vale gibi kulüplerin mütevazı misafirperverliğine yönelmek zorunda kalabilir.
Bu bir zarafetten düşüş, eşit ölçekte taraftarların hayal kırıklığını ve alt ligdeki çetin mücadele eden rakiplerinin sevincini uyandıracaktır.
