Küçük uçağın penceresinden dışarıyı izlerken gözlerime inanamıyordum; beni kuzey Alberta’daki Fort McMurray’dan Fort Chipewyan’a götürüyordu. Rotalar, boreal ormanın üzerinde kuzeye akan Athabasca Nehri’yle paralel gidiyor.
Ama burada yeşilden çok kahverengi de var; toprak, dev kazıcı makinelerle bitümenin çıkarıldığı, parçalanmış araziden oluşan bir yamalı battaniyeyle kaplı. 1.370 metre yukarıdan bakıldığında her yönde yalnızca çoraklık görünüyor.
Görülebilir yıkım, uçak nihayet Athabasca Gölü’nün batı ucunun üzerine alçalana kadar sürüyor; burada Peace ve Athabasca nehirleri birleşerek dünyanın en büyük ve en zengin biyolojik taze su deltalarından birini oluşturuyor.
Başbakan Mark Carney, önerilen Pacific Link boru hattını yakın zamanda “milli çıkarım projesi” olarak sıraladı. Bruderheim, Alta.’dan Delta, British Columbia’ya uzanan bu boru hattı, Kanada’nın Athabasca kumlarında (kumlu yağlı kumlar) ek 100 varil petrol ihraç etmesini sağlayacak şekilde tasarlandı. Bu, bölgede yüzyıllardır süren çıkarım faaliyetlerinin yol açtığı çevresel yıkımı yalnızca daha da kötüleştirebilir.
Kuzey Alberta’daki çıkarım tarihin üzerine yaptığım araştırma, petrol sanayindeki gelişmeleri, bölgenin çevresi ve Yerli halkları önemli ölçüde etkileyen yüzyıllık faaliyetlerin içine yerleştiriyor.
Canada’s extractive history in Athabasca
Fort Chipewyan’ın, İngiliz Kraliyet Donanması subayı George Black tarafından 27 Mayıs 1820 tarihli çizimi. (George Black)
Dene, Mikisew Cree ve Métis topluluklarını da içeren karışık bir nüfusa ev sahipliği yapan Fort Chipewyan, Athabasca Delta’sına yakın bir şekilde Athabasca Gölü’nün üzerinde yer alıyor. 1788’de North West Company burada bir posta kurduğundan beri kalıcı bir yerleşim yeri; böylece devasa kürk ticareti imparatorluğunun merkezine dönüşüyor.
Athabasca delta’sının sulak alanları, su samuru ve diğer kürk veren hayvanlar için ideal bir yaşam alanı sağlıyor. Kürk tacirleri, kuzey Alberta’ya ilk çıkarım sanayini getirdi ve yöntemleri pek de nazik değildi.
Değerli malları kredi sunarak teklif ediyorlar ve Yerli avcıların, kış av mevsiminin sonunda vaşak postlarıyla borçlarını ödemelerini bekliyorlardı. Tüccarların ödemeleri gerektiğini söylediği kadar kürk teslim edemeyen avcılar, merkezde kışlayan çok sayıda yolcu’nun elinde dayak yiyorlardı. Alternatif olarak, baş tüccar erkeğin karısı veya kızı kaçırıyor ve onu mürettebatı arasındaki en yüksek teklif verene satıyordu.
Bu sömürücü düzen, hem bölgedeki halkı hem de ekolojiyi zarar verdi. Kuzey Şirketi’nin baskısı, aşırı avlanmaya ve yerel vaşak popülasyonunun azalmasına yol açtı. Aynı zamanda, vaşak barajları tarafından oluşturulan sulu ortamlarda çiçeklenen balıklar, yaban kuşları ve güveler üzerinde de dolaylı etkiler oluştu.
Durumlar 1821’e gelindiğinde, Cree ve Dene’nin bir nevi affa kavuşmasıyla birlikte umutsuzluğa dönüştü. Bu sırada Kuzey Şirketi, Hudson Körfezi Şirketi’nin (HBC) içine sindirildi; bu, cimri ama şiddetsiz, post ve kâr takibinde daha az telaşlı bir işletmeydi.
HBC, avcılara postları için daha az ödedi, ancak onları sürdürülebilir olmayan düzeyde tek bir türü avlamaya zorlamadı. Sonrasında, Yerli nüfusun çeşitli avlanma, tuzaklama ve balıkçılık rejimi üzerinde rahatça hayatta kaldığı, ihtiyaçları olan ithal mallar için bazı postları takas ettiği uzun bir dönem başladı.
Sabar Nehri barajları
Temmuz 2026’da, B.C.’deki Fort St. John’a yakın John Horgan Barajı (eski adıyla Site C Barajı). Baraj, Sabar Nehrinde inşa edilen en son baraj. THE CANADIAN PRESS/Darryl Dyck
Federal hükümet 1899’da İlk Milletleri Antlaşma 8’i imzalamaya zorladığında, onların onayını güvence altına almak için kesintiye uğramayan avlanma ve balıkçılık haklarını vaad etti. Yerli uluslar, antlaşmayı, topraktan yaşamaya devam edebilecekleri açık anlayışla kabul etti.
Düzenlenen akışlar daha yavaş aktı, balıkların her zaman çiçeklendiği kanalları çamurlandırdı. UNESCO ve Islak Alanlar üzerine Ramsar Sözleşmesi tarafından uluslararası düzeyde tanınan delta, orada yaşayan Yerli halkın geçim kaynakları gibi olumsuz etkilendi.
Petrol endüstrisinin gelişi
Öncelikle bitüm, dev kazılarda doğrudan yerin altından çıkarıldı; ardından daha derin yataklara kuyu açılarak borular üzerinden buhar püskürtülmesiyle katranın eritilmesi ve çevredeki kumdan ayrılması sağlandı. Her iki yöntem de muazzam miktarlarda su ve doğal tüketiyor. Bu işletmelerin ölçeği ve tükettikleri kaynaklar akla gelebilecek her şeyi hayrete düşürüyor.
Astronomik yeşil gaz emisyonlarının yanı sıra, bu işletmeler kirliliği havayla yayarak Lake Athabasca’nın insanları ve diğer canlıları için sağlığı etkiliyor. Katran kum endüstrisinin verdiği en can sıkıcı zararlardan biri, aşağılara doğru Athabasca deltalarına akan sulara yönelik.
2011 yılı Ocak ayında, Alberta’daki Fort McMurray’ın kuzeydoğusunda bulunan Kearl Lake kum petrolü sahası. (Jason Woodhead), CC BY
Endüstri, yıllar içinde içinde yağlı ve zehirli atık su içeren, “kuyruk havuzları” olarak adlandırılan muazzam depolama alanlarında biriken bir trilyon litreden fazla atık su biriktirdi.
Athabasca’ya sızıntı yıllardır devam ediyor. “Havuzların” çoğu neredeyse dolmuş durumda ve bazı petrol şirketleri bu kimyasal karışımı arıtarak ve nehre boşaltarak bertaraf etmeyi önerdi. Daha iyi bir çözüm, havuzların dolmasını durdurmak olurdu; ancak bu, üretim artırmaya adanmış hükümetlerce muhtemelen değerlendirilmeyecek.
Ulusal çıkar, kuzeyin yetkisizleştirilen insanlarına ve çevrelerine ne pahasına olursa olsun, şirket kârlarının artırılması olarak tanımlanıyor gibi görünüyor. 200 yılı aşan bir sömürüden sonra, Athabasca Deltası’nın yaşamı sürdüren ormanları ve sulak alanları hâlâ bir fedakârlık bölgesi olarak muamele ediliyor.
Hükümetin son açıklamasıyla, yüzyıllardır Yerli halklar tarafından korunan, pek çok hayvanın yaşam alanı olan bir habitatın, şirket kârlarından daha az önem taşımaya devam edeceği görülüyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
