•bayhaber] sitesinde yayımlanan habere göre, Japonya önderliğindeki Martian Moons Exploration (MMX) adlı uzay görevinin Mars’ın iki küçük uydu olan Phobos ve Deimos’un nasıl oluştuğu sorusuna yanıt bulmayı hedefliyor.]
العالم’nın uydusu, dört milyar yıldan fazla önce gezegenimize çarpan bir gök cisminin yarattığı etkileşimle ortaya çıktı. Bu çarpma, yerçekimi etrafında birleşen magmayla dolu kayaları uzaya fışkırttı ve bizlerin her gece gökyüzünde gördüğü uyduyu oluşturdu.
Ancak komşumuz Mars nasıl? Mars’ın iki küçük, düzensiz biçimli uydu var: Phobos ve Deimos. Bu doğal uyduların oluşumu hakkında birkaç teori olsa da net bir önder yok. Yakında MMX görevi bu sorunun cevabını aramaya başlayacak.
19 Ekim Pazartesi günü, MMX güney Japonya’daki Tanegashima Uzay Merkezi’nden H3 roketiyle fırlatılması planlanıyor. Görev Phobos’a iniş yapıp toprak örneği toplamayı hedefliyor. Uzay aracı ardından bu değerli yükü laboratuvarlarda çalışılmak üzere العالم’ya gönderecek.
İki Mars uydu arasında Phobos en büyüğüdür ve gezegene daha yakın yörüngede döner. Ortalama çapı 22,2 km, kütlesi ise 10.637 milyon milyon kg’dır. Deimos’un ortalamça çapı 12,5 km, kütlesi 1.480 milyon milyon kg’dır.
Uydular 1877 yılında altı günlük bir pencerede keşfedildi by the American astronomer Asaph Hall, o sırada Washington DC’deki US Naval Observatory için çalışıyordu.
Mars’ın bu uyduları nasıl elde ettiği konusundaki tartışmaları domine eden iki ana hipotez var. giant impact theory proposes ki, Mars’ın tarihinin erken bir döneminde gezegenin üçte biri büyüklüğünde bir gök cismin çarparak malzemeyi uzaya fışkırtması.
The general mechanism benzerdir bilim insanlarının doğal uyduyunun nasıl oluştuğunu düşündüğü biçimde. Ancak Mars’taki çarpma teorisinde, atılan malzeme tek bir “dev” uyduyu küçük uyduların bir sürüsüyle birlikte oluşturdu.
Zamanla her biri parçalandı ve Mars’ın yüzeyine düştü. Fransa’nın Nantes kentindeki Laboratoire de Planétologie et Géodynamique (LPG) kuruluşundan Pascal Rosenblatt ve meslektaşlarının show that Phobos ve Deimos’un hayatta kalmayı başaran tek uydular olacağı gösteriyor.
Yerçekimiyle yakalama
Diğer ana fikir yakalanan asteroid teorisidir, bu da other main idea olarak bilinir ve goes back to the 1960s. Bu teoriye göre Phobos ve Deimos aslında Mars’a o kadar yakın dolaştı ki gezegenin yerçekimiyle yakalandılar.
Bu fikre göre uydular, Mars ile Jupiter arasında yer alan asteroid kuşağının içinden veya hemen dışından kaynaklanmış olabilir. Uydular hatta ikili olarak adlandırılan iki astroid’in birbirinin etrafında dönmesi olabilirdi.
Uydular düşük yoğunluklarıyla karakterizedir, bu da gözenekli iç yapıya sahip olduklarını ima eder.
Ancak yakalanan astroid hipotezi, asteroidlerin gelirsel kuvvetlerle nasıl yakalandığını açıklamak için son derece yoğun bir Mars atmosferi gerektiriyor. اليوم Mars karbon dioksitle mainlye oluşan ince bir atmosfere sahip. Ayrıca gezegenlerce yakallanan asteroidler genellikle oldukça eksantrik yörüngelere sahiptir. Phobos ve Deimos’un Mars etrafındaki yörüngeler ise tam tersine neredeyse daireseldir.
Bilim insanları ayrıca bu uyduların kökeni için diğer teoriler de öne sürdüler, ancak bunlar bilim camiasında daha düşük düzeyde destek görüyor. Bunlardan biri bu uyduların kökenini tek bir “proto-uydu”nun yıkımından gelen kalıntı olarak betimler.
Diğer az bilinen fikir Mars’ın billion-year cycles yaşadığını öne sürer; Mars etrafında dönen kayalık malzeme halkaları zamanla uydulara dönüşür.
Uydular oluştuktan sonra, sonunda yerçekimi (gelirsel) kuvvetleriyle parçalanıp yeni halkalar oluşturur. Bu senaryoda biz rastlantısız olarak kalıntıların uydu değil de halka biçiminde olduğu bir çağda yaşıyoruz.
Uyduların kökeni etrafındaki bu süreklilik içinde belirsizlik arasında, MMX aims to collect Phobos’tan 10 gramdan fazla malzeme toplamayı hedefliyor — bu da Ay’dan örnek getiren dünyanın ilk görevini işaret ediyor.
Eğer örnekler Mars’ın kendisinden ve kırmızı gezegenle çarpan astroiden büyük miktarda malzeme içeriyorsa, bu dev çarpma teorisini destekleyecektir. Eğer Phobos’un bileşimi bilinen asteroid kategorilerinden meteoritlerle benzerse, bu asteroid yakalama teorisini destekleyecektir.
MMX’in Mars’a gidiş-dönüşü toplamda beş yıl sürecek. 2027’nin sonunda kırmızı gezegene varacak ve 2031’de العالم’ya dönecek.
Uzay aracı üç modülden oluşuyor: birisi Mars’a ulaşmak için, biri Phobos’a iniş yapmak için ve diğeri örneği العالم’ya döndürmek için. 13 bilimsel alet var; bunlara Phobos’un kimyasal bileşimini ölçmek için gama ışını ve nötron spektrometresi, mineralleri karakterize etmek için iki kamera ve yakın kızılötesi bir alet dahildir. MMX ayrıca Phobos’un yüzeyine 25 kg’lık Idefix adlı bir araç bırakacak.
Onlarca yıldır Mars’ın alışılmadık uydularının kökeni yoğun tartışmalara konu oldu. Şimdi, bu dönüm noktası uzay görevinin fırlatılmasıyla birlikte bilim insanları bir kırılmanın eşiğinde olabilirler.
