Australya’da, Temmuz 2025 ile Nisan 2026 arasında İş ve İlişkiler Komisyonu (Fair Work Commission) önünde yapay zeka kullanımına yönelik yeni kurallara tabi tutulan 44.039 başvuru yapıldı. Bu başvurular; haksız işten çıkarma, düşük ücret tartışmaları, şiddet ve taciz ile en son dönemde “bağlı olmama hakkı” (çevrimdışı olma hakkı) üzerine çıkan uyuşmazlıklar dahil geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Komisyon, geçtiğimiz Ağustos sonunda iş yükündeki “kaydedilmemiş büyüme”den bahsederken, son üç yılda başvuruların %70 oranında artmasını yapay zekanın (AI) yaygınlaşmasına bağladı.
Bu yıl başlarında haksız işten çıkarma başvurusunda bulunan 400’den fazla kişinin katıldığı bir araştırmada, yaklaşık yüzde 40’ının yapay zekayı, çoğunlukla ChatGPT’i kullandığı tespit edildi. Araştırma ayrıca, “sözel olarak onaylayıcı veya uydurma (halüsinasyon) niteliğindeki yapay zeka çıktılarının, başvuranın pozisyonunu güçlendirebileceği ve davalarında kazanma beklentilerini yükseltebileceği” gözlemini ortaya koydu. İşte bu nedenle, 20 Ekim’den itibaren Komisyon, yapay zekanın nasıl kullanılacağı ve doğru biçimde açıklanacağına dair yeni kuralları uygulayacak.
Yeni kurallar ne öngörüyor?
Yeni yönergeler ve güncellenmiş formlar kapsamında, bir komisyon davasında sunulan bir beliyi hazırlamaya yardımcı olmak için üretken (generatif) yapay zekayı kullanan herkesin şunları yapması gerekecek: Üretken yapay zekanın kullanılıp kullanılmadığını ve nasıl kullanıldığınyı açıklamak; belgedeki tüm gerçeklerin ve hukuki delillerin doğru olduğunu denetlemek — bu denetimin başka bir yapay zeka aracı değil, insan tarafından yapılması şartıyla; tanık beyanının tanığın kendi bilgisi ve sözlerine dayandığından emin olmak ve bunun doğru olduğu yönünde açıkça belirtilmesini sağlamak.
Bu yeni kurallara uyulmaması, belelerin daha az ağırlığa sahip olması veya tamamen göz ardı edilmesi; başka tarafların hukuki maliyetlerini ödemeyle yükletilmesi ya da davanın reddedilmesi anlamına gelebilir. Komisyon aynı zamanda halka açık yapay zeka araçlarına — ChatGPT, Claude, CoPilot veya Gemini gibi — başkalarına ait kişisel bilgiler dahil gizli dava bilgisi girmemeleri konusunda da uyarıyor.
Bu tür işlemlerin ciddi hukuki ve gizlilik riskleri taşıdığı konusundaki uyarılar yalnızca profesyonellerle sınırlı değil; aynı zamanda OpenAI’nin genel müdürü Sam Altman tarafından da dile getirildi.
Kaynak: Kaynak metni
Meslekî temsilciler — yani bir İş Komisyonu davasında tarafı adına çalışan avukatlar, ücretli temsilciler veya insan kaynakları danışmanları — daha yüksek bir standarta tabi tutulacak. Belgelerinde atıfta bulundukları tüm içtihatlara bağlantılar (hyperlink) eklemeleri gerekecek. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen hukuki müstehlik sahipleri, kendi meslekî denetleyicilerine sevk edilebilir.
İş Komisyonu’nun ötesinde, Avustralya’daki mahkemelerin çoğu da özellikle mahkemede kendini temsil etmek isteyen kişiler için yapay zeka kullanımına dair daha net yönergeler vermeye başladı.
Yapay zeka ve insanların birlikte yanıldığı anlar
İş Komisyonu’nun yeni yönergelerini kesinleştirdiği günlerin hemen ardından, bunların neden bu kadar acil biçimde gerekli olduğuna dair önemli bir karar verildi. Ağustos ayında Yedek Komisyoncu Michael Easton, eski bir Aldi çalışanının süpermarketin bazı hukuki maliyetlerinin bir kısmını ödemesinin emredilmesi için “çok nadir görülen bir adım” attığını açıkladı ve bunun nedeninin, “eski işvereninin gereksiz biçimde bu maliyetlere girmesine yol açan makulsüz davranışı” olduğunu belirtti.
Nedeni ne mi? Yapay zeka tarafından yönlendirilen haksız işten çıkarma iddiasının başından beri çürük olmasıydı. Mağaza görevlisi, kendisine haksız işten çıkarma başvurusunda bulunmasını sağlayacak altı aylık asgari çalışma süresinden üç gün önce işini kaybetti.
Buna rağmen, sohbet robotu notlarının içinde bırakıldığı (“İşte son temiz kopyala-yapıştır sürümün”) açıkça yapay zekayla hazırlanmış görünen bir başvuru sundu. Çalışana davanın hukuken umutsuz olduğu konusunda önceden uyarıda bulunuldu. Ancak yapay zeka savunmaya devam ettiği için o da ısrar etti — ve bu da ona Aldi’nin hukuki faturasının bir parçası olan 1.230 dolar maliyet çıkardı.
Komisyon aracı suçlamadı; Easton, yapay zekanın “uygun biçimde kullanıldığında davalılara yardımcı olabileceğini” belirtti. Ancak bu durumda, araç ‘yasal danışman’ gibi muamele görürken, gerçek dünyadaki insan kaynaklı tavsiyeler göz ardı edildi.
Açıklamayı yapan: Michael Easton, Yedek Komisyoncu
Yapay zeka kullanımına dair daha geniş dersler
Araştırmalar, gizli (“gölge”) yapay zeka kullanımının hem yasaları hem de birçok iş yerinin politikalarını geride bıraktığını gösteriyor. Bu durum, çalışanları ve kuruluşları; eski Aldi çalışanını yalnızca boşuna bir davada harcanan zamanla değil, 1.200 dolardan fazla maliyetle sonuçlanan türden, doğrulanmamış ancak kendinden emin hatalı çıktılara karşı açık hale getiriyor.
İş Komisyonu’nun ölçülü tepkisi — yasak yerine net kurallar ve kullanıcı eğitimi — örnek alınacak iyi yönetim örneği olarak gösterilebilir. Yapay zeka kullanan herhangi bir iş yeri veya birey de bundan öğrenebilecek temel ilkeler şunlar: Şeffaf olmak — yapay zekanın çalışmalarında ne zaman ve nasıl kullanıldığınyı belirtmek; nihai gerçeklik denetimlerini başka bir sohbet robotu değil, bir kişi tarafından yapmak; ve hassas kişisel ya da gizli bilgileri halka açık yapay zeka araçlarından uzak tutmak.
