Uzun süredir devam eden kuraklığın ardından İngiltere’nin birçok bölgesinde nihayet yağmur geri döndü; birkaç hafta önce kahverengiye dönen çimler yeşerdi, nehirler yükselmeye başladı ve manzaranın kurumuş görünümü solmaya başladı. Buna rağmen kuraklık uyarılarının hâlâ konuşulmasının nedeni, su kaynaklarının topraklarda, nehirlerde, baraj göllerinde ve yer altı sularında tam olarak geri kazanılmamış olmasıdır.
Bazı uzmanların, su kaynaklarının tamamen iyileşmesinden önce sonbaharın kışa kadar uzanan kısmını kapsayan aylarca süren düzenli yağmura ihtiyaç olabileceğini öne sürmesi de bu bağlamda anlaşılır karşılık buluyor. Kuraklığın bitip bitmediğine dair halk arasındaki yaygın algı ile bilim insanlarının ölçtüğü durum arasındaki fark, konunun iyi anlaşılmamasının temelinde yatıyor.
Kuraklık yalnızca hava durumu değildir
Bu noktadaki yanlış anlaşılmanın kökünde basit ama sıkça göz ardı edilen bir gerçek yer alıyor: Bir kuraklık sadece yağmura değil, toprakta, nehirde, baraj gölünde ve yer altı sularında depolanmış su miktarına bağlıdır. Yağmur kuraklıktan sonra nihayet geldiğinde manzaradaki etkisi şaşırtıcı derecede hızlı olabiliyor; bitkiler bu suya çabucak tepki veriyor, otlar renklerini geri kazanıyor ve yüzey toprağı ıslanıyor. Çoğu kişi için bu görünür işaretler kuraklığın bittiğine işaret ediyor gibi dursa da, görünen her zaman gerçeği yansıtmıyor; yüzeysel iyileşmeler hikayenin yalnızca bir bölümünü anlatıyor ve kuraklıktan geri dönme beklenenden çok daha yavaş gerçekleşebiliyor.
Kuraklığın ardından yağmurun geri gelmesi kuşkusuz memnuniyetle karşılanıyor, ancak kuraklığın gerçekten sona ermesinden önce tükenmiş su depolarının yeniden doldurulması gerekiyor. Bu da iyileşme sürecinin neden günler veya haftalarla değil, mevsimlerle ölçüldüğünü açıklıyor.
Farklı kuraklık türleri
Karışıklığın bir başka nedeni de bilim insanlarının farklı kuraklık türlerini tanımlamasıdır. Meteorolojik kuraklık yalnızca yağmurun eksikliğini; tarım kuraklığı toprakların mahsul ve bitkileri destekleyemeyecek kadar kurumasını; hidrolojik kuraklık ise nehir, baraj gölü ve yer altı sularının normal seviyelerinin altına düşmesini ifade eder. Bu farklı kuraklıklar aynı anda başlamaz veya bitmez.
İngiltere’nin büyük kısmı hâlâ üçünü de yaşıyor; son yağmurlar tarım kuraklığını hafifletmiş, yüzey toprağı yeniden dolmuş ve bitkiler iyileşmeye başlamış olsa da derin su depolarının nehirleri, ekosistemleri ve içme suyu tedarikini sürdürmesi yıllara yayılabiliyor. Bu nedenle bazı bölgelerin geri dönmesi için aylarca yağmura ihtiyaç olabileceğine dair raporlar ilk başta şaşırtıcı gelebiliyor.
Kuraklık çoğu kişi için kuru zemin ve kahverengi çim anlamına gelir. Hidrologlar ise bunun tükenmiş su rezervleri anlamına geldiğini söyler. Bitkiler günler veya haftalar içinde toparlansa da, yer altı suları seviyeleri yıllarca sürebilen uzun bir iyileşme süreci gerektirebilir.
Hidroloji uzmanları
Su nereye gidiyor?
İngiltere haftalardır yağmur yağıyorsa, doğal olarak şu soru akla geliyor: Bu kadar su nereye gitti?
Yağmurun ilk varış yeri çoğu zaman toprağın kendisidir. Kuraklık sırasında topraklar kademeli olarak kurur ve hidrologların “toprak nem açığı” dediği bir durum gelişir. Yağmur geri geldiğinde, gelen suların büyük kısmı yalnızca toprağı ıslatmak için kullanılır ve su depolarını doldurmaya hiçbir şey kalmaz.
Bitkiler önemli başka bir varış yeridir. Bitkiler yenilenen neme çubucak tepki verir, büyümeyi desteklemek ve kuru koşullardan toparlanmak için su kullanır. Bu suların bir kısmı sonra bitkilerden transpirasyon yoluyla atmosfere geri verilir. Aynı zamanda topraklardan, nehirlerden, baraj göllerinden ve bitkilerden buharlaşma devam eder; sıcak aylarda bu kayıplar önemli boyutlara ulaşabilir ve yüzey ile yer altı su depolarını yeniden doldurmaya ayrılan yağmur miktarını azaltır.
Ayrıca şiddetli yağmurlar her zaman herkesin hayal ettiği çözüm değildir. Yoğun sağanaklar sırasında toprak, özellikle sıcak hava sonrası sertçe kurumuşsa suyu yeterince hızlı ememez. Bu nedenle sular toprağa sinip yer altı sularını yeniden doldurmak yerine, daha büyük bir oran yüzey boyunca drenajlara, derelere ve neirlere akar. Böylece nehirler sağanakların ardından dramatik biçimde yükselirken, yer altı suları seviyeleri normalin altında kalmaya devam eder.
Yer altı suları: İngiltere’nin en önemli doğal su depoları
Bu nedenle odaklanma ayaklarımızın altında neler olduğuna kayar. Yer altı suları, suyu yer altında biriktiren geçirgen kaya ve tortum tabakaları olan akiferlerde depolanır. Bunlar, İngiltere’nin en önemli doğal su depolarından biri olarak içme suyu tedarikine yardımcı olur ve kuru koşullarda nehir akışını sürdürür; ancak yavaş yeniden dolarlar.
En etkili yer altı suyu replenishlemesi çoğu zaman sonbahar ve kış sırasında gerçekleşir; bu aylarda sıcaklıklar daha serin, buharlaşma oranları daha düşüktür ve bitkiler suyu aktif biçimde kullanmaz. Bu koşullarda yağmurun daha büyük bir kısmı toprağa sınıp derin su depolarını doldurabilir. İşte kuraklıktan geri dönme çoğu zaman günler veya haftalarla değil, mevsimlerle ölçülür.
Son yağmurlar önemli bir dönüm noktası işaret ediyor; yüzey toprağını yeniden doldurdu, iyileşen bitkileri destekledi ve nehir akışlarını geri kazanmaya başladı. Ancak kuraklıktan geri dönme yalnızca manzaranın tekrar yeşermesinden çok daha fazlasını içeriyor. Su kaynakları tamamen iyileşmeden önce kuru topraklar doldurulmalı, ekosistemler yeniden inşa edilmeli, baraj gölleri dolmalı ve yer altı su depoları kademeli biçimde toparlanmalıdır; bu süreç zaman alır. Bu nedenle yağmurun geri dönmesi iyileşmenin başlangıcını işaret etsede, İngiltere’nin birçok bölgesinde kuraklık henüz tamamen sona ermemiştir.
England is rainy again. So why is it still in drought?
