Coğrafi Konum ve Stratejik Önem
Hürmüz Boğazı, Umman Körfezi ile Basra Körfezi’ni birbirine bağlayan bir su yoludur. Boğazın kuzey kıyısında İran, güney kıyısında ise Umman toprakları yer alır. Genişliği 33 ile 95 kilometre arasında değişen boğaz, Qeshm, Hürmüz ve Hengam adalarını içerir. Adını Avesta’da adı geçen iyilik tanrısı Hürmüz’ün adından alan boğaz, özellikle Basra Körfezi’ndeki çeşli limanlardan toplanan petrolün tankerler aracılığıyla dünyaya taşınması nedeniyle büyük stratejik ve ekonomik öneme sahiptir.
Deniz Trafiği ve Doğal Koşullar
Hürmüz Boğazı bir “dar nokta” olarak kabul edilir. Çünkü sular, boğazın genişliği boyunca petrol tankerleri için yeterince derin değildir. Derinlik Musandam Yarımadası’nın yakınında en fazladır ve kuzeye İran kıyılarına doğru ilerledikçe incelir. Her biri üç km olan denizcilik şeritlerinin genişlikleri çok daha dardır. Boğazdan geçen ticari trafik genel olarak Musandam Yarımadası’nın kuzeyindeki belirlenmiş bu şeritlerden geçer ve bu alandaki derinlikler 200 metrenin üzerine çıkmaktadır.
Bölgede hava yıl boyunca kuru ve sıcaktır. Temmuz ve ağustos ayları özellikle en sıcak aylardır. Bu nedenle kum fırtınaları, sabah sisi ve pus, Boğaz’da görüşü zorlaştırmaktadır. Kum fırtınaları özellikle kurak yaz aylarında İran’ın güney kıyılarında oldukça yaygındır. Açık denizdeki rüzgarlar hem nem hem de toz taşıyarak Körfez’deki petrol tankerlerinin yükleme ve boşaltma operasyonları için tehlikeler oluşturabilmektedir.
Ticari Değeri
2011 yılı verilerine göre, günlük yaklaşık 17 milyon varil petrol veya dünyada ticareti yapılan petrolün neredeyse %20’si, yıllık toplamda altı milyar varilden fazla petrole karşılık gelen bir miktar Hürmüz Boğazı’ndan gemilerle aktarılmıştır. Kuveyt, Irak, İran, Suudi Arabistan, Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar ihraç ettikleri petrolü Hürmüz üzerinden uluslararası pazarlara ulaştırmaktadır. Aynı zamanda dünya sıvılaştırılmış gaz (LNG) ihracatının da %66’sı Hürmüz Boğazından geçmektedir.
Jeopolitik Durum ve Geçiş Rejimi
Hürmüz Boğazı güvenliğinin sağlanması bazı sorunları barındırır. Zayıf askerî güce sahip körfez ülkeleri boğazın güvenliğini sağlamakta yetersiz kalmaktadır. Bu durumda güçlü devletlerin bölge ile ilgilenmesi zorunlu olmaktadır. ABD, İran İslam Devrimine kadar Suudi Arabistan ve İran ortaklığı ile boğazın güvenliğini sağlamaya çalıştı. 1979 devriminden sonra Amerikan karşıtı politikalar yürüten İran, Hürmüz Boğazını tehdit etmeye başladı. Körfez İşbirliği Ülkeleri (Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar, Kuveyt, Umman, Birleşik Arap Emirlikleri) bu tehdide karşı 2000 yılında savunma paktı imzaladılar. NATO’ya benzer şekilde “Üye ülkelerin birine yapılan saldırı, tümüne yapılmış sayılır” kuralı kabul edildi.
Boğazdaki bir diğer sorun karasuları meselesidir. İran ve Umman’ın karasularını 3 mil olarak uyguladığı zamanlarda, 21 mil genişliğindeki boğazdan geçişte herhangi bir sorun bulunmuyordu. Boğazın orta kısmında geniş bir uluslararası su yolu bulunuyordu. Fakat İran’ın 1959, Umman’ın 1972 yılında karasularını 12 mile çıkarmaları geçişlerde sorun oluşturmuştur. Bu durumda boğazın uluslararası su alanı kalmamış, tüm sular İran ve Umman’ın karasuları haline gelmiştir.
ABD’nin 22 Haziran 2025’te İran’ın nükleer tesislerini ve uranyum zenginleştirme tesislerini vurmasından sonra İslamî Şûra Meclisi aldığı kararla boğazı resmî olarak kapattı. 2026 İran Savaşı dahilinde Boğaz, İran tarafından fiilen kapatıldı; Devrim Muhafızları geçmeye çalışacak her gemiye saldırılacağını bildirdi. 5 Mayıs 2026 tarihinde İran, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş rejiminin Basra Körfezi Boğazı İdaresi tarafından düzenleneceğini duyurmuştur. Bu siyaset ABD’nin İran’a karşı deniz ablukası uygulaması ile sonuçlanmıştır.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
