) – honest, clear, respectable Turkish newspaper headline

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Doğu Timor’un trakom hastalığını halk sağlığı sorunu olarak ortadan kaldırdığını resmiyet kazandıran sertifikayı verdi. Bu onayın ardından örgütün tanımladığı Güneydoğu Asya bölgesinin tamamı artık trakoma serbesti ilan edildi ve bölgedeki 2 milyardan fazla insan, bakterinin bulaşma riskini en aza indirerek hastalığın ortaya çıkması halinde tıbbi hizmetlerle hızlıca tespit ettirme ve tedavi etme imkânına kavuştu.

Körliğin önde gelen enfeksiyöz nedeni olarak bilinen trakom, adaya konulan bu başarı ile birlikte bölgenin tamamında bir halk sağlığı tehdidi olmaktan çıktı. Örgüt, ülkenin hastalığı tespit edip araştırmak ve gelecekte ortaya çıkabilecek vakaları yönetme kapasitesine sahip olduğunu da belgeledi.

Bakteriyle Mücadelede Uzun Yol

Hastalık Chlamydia trachomatis adlı bakterinin tekrarlayan enfeksiyonlarıyla oluşuyor. Bu süreç göz kapağının iç yüzeyinde skar doku oluşumuna yol açabiliyor, kirpikler gözün içine doğru kıvrılıyor (trikiyazis) ve en kötü ihtimalle körliğe sürükleyebiliyor. Hastalığın yayılması yoksullukla güçlü biçimde ilişkilendiriliyor; temiz suya, tuvalet imkânlarına, hijyen ürünlerine ve tıbbi hizmetlere erişimdeki eşitsizlikler riskin artmasına neden oluyor.

Bölgesel ortadan kaldırma sürecinin bir parçası olan Doğu Timor’da 2015 ile 2017 yılları arasında yürütülen araştırmalar, Atauro adasında çocukların muayenesini, ülke genelindeki göz kliniklerine başvuran hastaların taramasını ve kapsamlı evden eve aramaları içerdi. Bu çalışmalar sonucunda trakomun izine rastlanmadı.

“Güneydoğu Asya Bölgesi’nden trakomun ortadan kaldırılması, 2030’a kadar dünyayı da bu hastalıktan kurtarmak için belirlediğimiz küresel hedefimize yönelik önemli bir adım.”

Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus

Bu açıklamadan kısa süre sonra örgütün Güneydoğu Asya Bölge Ofisi’nden Dr. Nilesh Buddha da sürecin arkasındaki dinamiklere değindi. Ülkenin yaklaşımı, sınırlı kaynakların topluluklara mümkün olan en büyük faydayı getirmesi açısından hastalar arasında gözetimi birleştirmenin değerini gösterdiğini vurguladı.

Kanıtın Gücü ve Bölgesel Yol Haritası

Doğu Timor, 2015-2017 dönemindeki araştırmalardan sonra 2025 yılında yürüttüğü bir anketle ek kanıt üretti. Anket kapsamında ülkenin tüm 13 belediyesinde 1 ila 5 yaş arası çocuklardan toplanan 4.949 örnek incelendi. Testler, trakoma için özel halk sağlığı müdahalesi gerektiren düzeyde bir bulaşma izini bulmadı.

Bölgede bu başarı tek başına değil; bölgenin farklı ülkeleri zaman içinde sırayla aynı hedefe ulaşmıştı. Laos 2017’de, Nepal bir yıl sonra yani 2018’de, Myanmar 2020’de ve Hindistan 2024’te trakomun ortadan kaldırılması sertifikasını almıştı. Vietnam, Kambocya, Bangladeş, Sri Lanka, Maldivler, Bhutan ve Tayland da bu listeye eklenmişti.

Bu gelişmeler, Afrika kıtasının 2000’den bu yana savaşlara, açlığa ve istikrarsızlığa rağmen yaşam süresinde yaklaşık on yıl kazanması gibi daha geniş sağlık kazanımlarıyla da örtüşüyor. Afrika Kıtası Savaşlara ve Açlığa Rağmen 2000’den Bu Yere Yaşam Süresinde On Yıl Kazandı

Sahada bu sonuç, temiz suya ve hijyene erişimin artırılmasıyla sürdürülebilir kalmaya çalışılıyor. Örgütün vurguladığı gibi, güçlü ulusal liderlik, yüksek kaliteli kanıt ve entegre sağlık hizmetleri bir araya geldiğinde elde edilen halk sağlığı kazanımlarının kalıcı olabileceğine dair somut bir örnek daha ortaya konmuş bulunuyor.