İngiltere Başbakanı Andy Burnham, hükümetin yasal yas tutma izni (bereavement leave) haklarını erken dönem hamilelik kayıplarını da kapsayacak şekilde genişlettiğini açıkladı. 2027’nin başlarından itibaren geçerli olacak düzenlemeyle, 24. haftadan önce yaşanan tüm hamilelik kayıpları için çalışanlar işten uzaklaşabilecek; ancak bu durumda verilecek iki günlük izin ücretli değil.
Mevcut sistemde yalnızca ebeveynlerin yas tutma izni bulunuyor ve bu hak, 18 yaş altındaki çocuklarını kaybeden ya da hamileliğin 24. haftasından sonra ölü doğum yaşayan ebeveynlerle sınırlı. Söz konusu izin iki ücretli günü kapsıyor. Yeni düzenlemeyle birlikte durum, 24. haftadan önceki tüm hamlik kayıplarına genişletiliyor; ancak bu durumda verilecek izin ücretsiz olacak.
Kapsamın genişlemesi
Hükümetin hamileliğin sonlanmasını bir iş yeri sorunu olarak ciddiye alması olumlu. Yeni politikanın kapsamındaki hamilelik kayıplarının çeşitliliği de ayrıca memnuniyet verici: molar gebelikler, ektopik (rahim dışı) gebelikler, başarısız IVF embriyo transferleri ve tüm tıbbi gebelik sonlandırmaları dahil edilmiş durumda.
Çoğu zaman hamileliğin sonlanması biçimleri birbirinden kesin çizgilerle ayrıştırılıyor; ancak araştırmalarımız, bir kişinin deneyimlerinin ve tıbbi koşullarının her zaman bu net ayrımlara uymadığını gösteriyor. Örneğin biri sağlık riski veya fetal anomalinin teşhis edilmesi nedeniyle istediği bir gebeliği sonlandırabilirken, başkası planlı bir kürtaj randevusundan az önce istemediği bir gebeliği düşürebilir. Bu deneyimler, dayandığımız ayrımların göründüğü kadar net olmadığını ortaya koyuyor.
Ayrıca çalışanların bu izni hamileliğin sonlanmasından itibaren 56 hafta içinde esnek biçimde kullanabilmesi de olumlu. İznin ayrıca bir sürrogasiyon (yurttaşlık) anlaşması içindeki eşleri ve amaçlı ebeveynleri kapsaması da memnuniyet verici.
Ücretsiz iznin yarattığı temel sorun
Bu açıklamanın kalbindeki önemli sorundan bahsetmek gerekiyor: İznin ücretsiz olması. Bu durum, hakkı kullanabilecek kişileri belirleyecek. Birikimi olan, güvenli bir hane geliri bulunan veya mütevazı olmayan bir işverenle çalışan biri için iki ücretli olmayan gün idare edilebilir; ancak bu ayrıcalıklara sahip olmayanlar için izin erişilmez olacak.
Bu durum, hamileliğin sonlanma deneyimlerini zaten içine sindirdiği ekonomik eşitsizlikleri daha da genişletebilir. Ücret kaybını ya da disiplin cezası riskini göze alamayanlar, yaşadıkları ağrı, kanama veya duygusal etkileri dikkate almadan çalışmaya devam etmek zorunda kalabilir.
Kurumlar bu hakların bu yönü hakkında benzer değerlendirmeler yaptı. Danışmanlık sürecinde Sendikalar Kongresi (Trades Union Congress), düşük ücret çalışanlarının ve maddi sıkıntı yaşayan kişilerin ücretsiz alınamayabileceğini uyardı. Yas tutan ebeveynlere destek veren Sands vakfı ise ücretli izin alamayanlarda ortaya çıkabilecek mali zorluğu vurguladı.
Düşük ücret çalışanlarının ve maddi açıdan zorlanan kişilerin, ücretsiz izni kullanamamaları mümkündür.
Sendikalar Kongresi (Trades Union Congress)
Bu soruyla bağlantılı olarak, çalışanların izni alabilmek için hamileliğin sonlandığını işverenine açıklamak zorunda olması var; oysa birçok kişi bunu yapmak istemeyebilir. Belirsiz çalışma koşullarına sahip olanlar, özellikle hamlik kayıplarını ifşa edemeyeceklerini hissedebilir.
“Yas tutma izni” çerçevesi tartışmalı
Bu yeni politikanın bir diğer temel açığı ise doğrudan “yas tutma izni” (bereavement leave) çerçevesinin kendisi. Hükümet belgesinde yapılan değişiklikler, kişilere sevdiklerinin kaybını yas tutmaları için zaman ve alan sağladıkları biçinde tanımlanıyor. Miscarriage UK, hükümetin açıklamasını hamilelik kayıp bir yas tutma olarak tanıyan önemli bir adım olarak nitelendirdi.
Bu dil birçok kişi için uygun; ancak yas yalnızca hamileliğin sonlanmasına verilen tepki değil. Araştırmalarımız duygusal yanıtların ne kadar çeşitli olabileceğini gösteriyor. Bazı kişiler yoğun üzüntü veya yas hissedebilir. Başkaları hayal kırıklığı, huzursuzluk veya ikilem deneyimleyebilir. Kimisi rahatlama hissedebilir. Bir kişi bir gebelik kaybını bebek kaybı olarak anlamadan ya da kendini yas tutan biri olarak tanımlamadan üzülebilir.
O halde yeni hak bu kişiler için ne anlama geliyor? Fiziksel toparlanma ve duygusal yanıtları işleme için ya da yoğun bir tıbbi deneyimin ardından biraz alana ihtiyaçları devam edebilir. Kendilerini “yas tutan” olarak tanımlamadıkları için, gereken izni kullanmayabilecekleri bir risk var.
Hasta izni hala bir seçenek; ancak gebelik kaybı gibi durumları “hastalık” olarak adlandırmak, kadınların üreme organlarını doğuştan kusurlu ve işlevsiz olarak görücü patriarşal görüşleri pekiştiriyor. Erken dönem hamlik kayıpları çok yaygındır ve genellikle hastalıktan kaynaklanmaz. Kişilerin izni alabilmek için deneyimlerini ya hastalık ya da yas olarak sınıflandırmak arasında seçim yapmak zorunda olması sorunlu.
Araştırmalarımızın temel mesajı, bir hamileliğin sonlandığında hissetmenin tek veya doğru bir yolu olmadığıdır.
Araştırmacılar
Araştırmamızın temel mesajı, bir hamileliğin sonlanmasının hissetmek için tek veya doğru bir yol olmadığı. Ancak endişemiz, yeni hakkın “yas tutma izni” biçinde çerçevelenmesinin, Birleşik Krallıkta ve başka yerlerde büyüyen bir kültürel eğilime katkıda bulunması olabilir: gebelik kaybının bebek kaybı olarak yeniden tanımlanması. Bu dil bazıları için doğru hissettirir ve deneyimlerinin geçerli bulunduğunu ve desteklendiğini bilmek önemli.
Ancak evrenselleştirici biçimde kullanıldığında, yas diliyle geblik kaybı ve diğer erken hamilelik kayıpları için başka deneyimler ve anlayışlara yer kalmıyor. Bu önem taşıyor çünkü dil yalnızca bir deneyimi betimlemiyor; hangi deneyimlerin “meşru” ve “normal” olarak tanındığını biçimlendirebiliyor. Bu durum hiyerarşileri, bölünmeleri ve dışlanmaları derinleştirebilir. Örneğin geblik kaybının ardından rahatlama veya ikilem hisseden kişiler, tamamen kayıp ve yasa merkezlenen destek topluluklarından yabancılaşabilir. Hatta kendilerini sorgulamaya başlayabilirler – yas hissetmedikleri için içlerinde bir şeylerin “yanlış” olup olmadığını merak etmek gibi.
Sağlıklı yönde atılan bir adım
Bu yeni politika değişiklikleri doğru yönde atılan bir adım. Hamileliğin sonlanmasının ciddi duygusal etkileri olabileceğine dair artan farkındalık, yıllardır görmezden gelinme ve küçümsenmeye karşı memnuniyet verici bir düzeltme. Geblik kaybını yas tutma olarak deneyimleyenlerin bu biçimde desteklenecek olması iyi haber.
Ancak tanıma, yasan tek veya “doğru” tepki olduğunu varsaydığında kısılayıcı hale gelebilir. Sonraki adım aynı zamanda duygusal yanıtların çeşitliliğini tanım ve tüm çalışanların işten uzaklaşması gereken herkes için, koşulları ne olursa olsun, yasal iznin ücretli olduğundan gerçekten erişilebilir ve kapsayıcı olduğundan emin olmak olmalıdır.
