Cop31 müzakere başkanı ve Avustralya’nın iklim değişikliği ve enerji bakanı Chris Bowen (orta), Pazar günü Türkiye’nin Antalya kentindeki BM iklim değişikliği konferansının genel kurul oturumu öncesinde izliyor. Fotoğraf: Murad Sezer/Reuters
Avustralya’nın iklim değişikliği bakanı, oynadığı rol nedeniyle yoğun eleştirilerle karşılaşacak; ancak fosil yakıtlar konusundaki anlaşmazlık, aşılamaz bir engel olarak ortaya çıktı.
Geçen hafta Türkiye’deki BM iklim görüşmelerinde önemli bir konuşma yapan Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, kendisine yönelik eleştirileri reddetti. Eleştiriler, onun küresel ısınmayı felaket boyutuna taşıyan temel sorunu –yani fosil yakıt yanmasını– adlandıramadığı yönündeydi.

Albanese daha sonra, “Kısa bir konuşmada yer almayan sayısız şeyi seçebilirsiniz,” dedi.
Eğer Albanese, önde gelen kömür ve gaz ihracatçısı bir ülkenin liderinin bu konuyu doğrudan ele almamasını önemsiz veya küçük bir mesele olarak görüyorsa, Avustralya’nın iklim değişikliği bakanı Chris Bowen’ın, tarihin en uzun BM iklim zirvesine dönüşen çetin müzakerelerin son günlerinden sonra ona anlatacak çok şeyi olacak.
Bu görüşmeler, temel hedefini –yani yenilenebilir enerjiye ve elektrifikasyona yatırım yapılmasını teşvik edecek, iklim hasarıyla karşı karşıya kalan gelişmekte olan ülkelere finansal destek sağlayacak ve küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlama hedefinin tehlikeli bir şekilde aşıldığını kabul edecek bir “Antalya paktı”nı– oluşturmakta feci şekilde başarısız oldu.
Müzakere başkanı olarak Bowen üç gün boyunca neredeyse hiç uyumadı ve son gece, müzakerecilerin sırayla gelip kendisiyle konuştuğu ofisindeki bir kanepede sadece birkaç anlık uyku yakalayabildi.
Onların çoğu, müzakere edilemez olarak tanımladıkları bir “kırmızı çizgi” öne sürdü: Zirveden çıkacak herhangi bir anlaşmanın, üç yıl önce Dubai’deki görüşmelerde kabul edilen “fosil yakıtlardan uzaklaşma” gerekliliğine atıfta bulunması gerektiği. Suudi Arabistan da dahil olmak üzere diğerleri ise “fosil yakıtlar” ifadesinin hiç geçmesini istemedi.
Tüm ülkelerin destekleyeceği kapsamlı bir anlaşma olması hedeflenen “kapsam kararı”nın son iki taslağında bir uzlaşma önerildi. Bowen ve onun uzun konuşmacı Türk mevkidaşı, Cop31 başkanı Murat Kurum tarafından hazırlanan taslakta, ülkelerin Dubai kararını “bütünüyle hatırlaması” –yani varlığını kabul etmesi– ancak fosil yakıtlardan doğrudan bahsetmemesi önerildi.

Avrupa Birliği, Panama, Marshall Adaları, Vanuatu, Norveç ve Belize bu öneriyi reddeden ülkeler arasındaydı. İrlanda’nın iklim bakanı Darragh O’Brien, bu eksikliğin “akıl almaz” olduğunu ve AB’nin bunu destekleyemeyeceğini belirtti. İklim aktivistleri de aynı fikirdeydi.
Bowen, Pazar günü Türkiye’nin Antalya kentinde medyanın sorularını yanıtlıyor. Fotoğraf: Osmancan Gurdogan/Anadolu/Getty Images
Zirvenin Cuma günü bitmesi planının çoktan unutulduğu bir ortamda, Bowen Pazar öğleden sonra genel kurul salonunun sahnesinden ayrıldı; çünkü çok fazla ülkenin, kendisinin masaya koymasına yardımcı olduğu metni kabul edemeyeceği açıktı.
Basın mensuplarıyla konuşan Bowen, “Avustralya sahada hiçbir şeyi bırakmadı,” ancak kendisinin ve ekibinin müzakere etmeye çalıştığı kırmızı çizgilerin “aşılması imkansız” olduğunu söyledi. Özellikle fosil yakıtlardan uzaklaşmanın nasıl ifade edildiği konusunda anlaşmazlık yaşandı.
Bazı ülkeler, fosil yakıtlardan bahsetmeyen bir pakti destekleyemeyeceklerini söylerken, diğerleri “eğer bu ifade metne dahil edilirse veto edeceklerini” belirtti. Bowen, “Fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesinin metinde yer almasından memnun olurdum, ancak bu destek görmeyecekti,” dedi.
Bowen, anlaşmazlığa rağmen “gerçek dünyada” fosil yakıtlardan uzaklaşmanın kaçınılmaz ve geri döndürülemez olduğunu –ve hızla gerçekleştiğini– söyledi. Analizlerin fosil yakıt kullanımını önemli ölçüde azaltabileceğini gösterdiği bir hedef olan elektrifikasyon hedefi –yani 2035’e kadar nihai enerjinin %35’inin elektrikten gelmesi– 90’dan fazla ülkenin desteğini almıştı ve anlaşmanın çökmesine neden olan bir unsur değildi.
İklim bakanı, görüşmelerin ve kendisinin başarısız olduğu yönünde yoğun eleştirilerle karşılaşacak. Yerel basındaki haberlerin çoğu, ele alınan içerik meselelerinden ziyade Cop31’in Avustralya vergi mükelleflerine maliyetine odaklandı.
Antalya’da ise görüşmelerden çıkan anlatı oldukça farklıydı. Bazıları, paktın reddedilmesinin, dünyanın artık iklim krizine fosil yakıt çıkarlarına ve petrol devletlerinin isteklerine boyun eğen ılımlı yanıtları kabul etmeyeceğini gösteren bir dönüm noktası olduğunu söyledi. Bazı ülkeler, ihtiyaç duydukları sonuçları elde etmek için BM müzakereleri dışında gönüllü paktlar kuruyor.
Dramatik son saatlerdeki bazı iddialara rağmen, görüşmeler aslında çökmüş değil. Konvansiyonun sayısız sürecinin daha az tartışmalı unsurlarının çoğu kabul edildi.
Ancak görüşmeler, Bowen ve Kurum’un üzerinde bu kadar siyasi sermaye harcadığı Antalya paktı konusunda anlaşmaya varamadı. Bu başarısızlığın bir kısmı Cop sürecinin kendisinden kaynaklanıyor olabilir –anlaşmaları kabul etmek için fikir birliğine dayanması, ülkelerin engelleme ve geciktirme fırsatlarını artırıyor.
Avustralya’da elektrifikasyona odaklanan bir üyelik grubu olan Enerji Verimliliği Konseyi’nin genel müdürü Luke Menzel, iki hafta boyunca görüşmelerde bulundu. Ona göre gerçek şu ki, “bu süreç uzun zamandır parçalanıyor” ve yıllar süren savaşlar, artan jeopolitik gerilimler ve İran’daki çatışmanın neden olduğu yakıt fiyatı kriziyle birlikte çok daha zorlu bir hal aldı.
“Görünüşe göre Antalya, konferansın nihayet parçalandığı yer oldu. Birçok açıdan, art arda bu kadar çok Cop’un fikir birliği sağlaması şaşırtıcı,” diyor.
Çok sayıda iklim uzmanı ve tanınmış isim, Cop sürecinin büyük bir revizyona ihtiyacı olup olmadığını sorgulamaya başladı. Eski ABD başkan yardımcısı ve uzun süreli iklim aktivisti Al Gore da bunların arasındaydı. Gore, “bir avuç petrol devletinin fosil yakıtlardan herhangi bir bahse veto yetkisine sahip olmasının” “bir utanç” olduğunu belirterek, “Cop sürecinin yıllardır önemli bir reform ihtiyacı içinde olduğu açık” dedi.
Bazı aktivistler Avustralya’nın rolünü sert bir şekilde eleştirdi. Climate Action Network Australia’nın genel müdürü Denise Cauchi, ülkenin “bir anlaşma sağlamada başarısız olduğunu” ve pakta tartışmalı karbon yakalama ve depolama teknolojisinin dahil edilmesi için lobi yapan yüzlerce kişiye “boyun eğdiğini” söyledi. Bu teknolojinin dahil edilme girişimi, fosil yakıt çıkarlarına bir taviz olarak görüldü.
Ancak 1,5°C sıcaklık hedefinin aşılmasını varoluşsal bir tehdit olarak gören ve Bowen’ın savunacağını vaat ettiği Pasifik ülkelerinden bazıları, Antalya’daki başarısızlığın daha geniş bir paylaşılan sorumluluk olduğunu belirtti.
Kaos dolu son genel kurul oturumunda, Fiji’nin iklim değişikliği bakanı Lynda Tabuya, dünyanın geri kalanı dinlerken doğrudan Bowen’a seslendi.
“Elinizden gelenin en iyisini yaptınız ve biz bunu gördük. Kapınız her zaman açık oldu,” dedi. “Bu iş zor –uykusuz geceler, saatlerce ve günlerce süren sürekli müzakereler. Bu kolay değil ama biz bunu yapıyoruz ve bunu halkımız için yapıyoruz.
“Buradaki başarısızlık sadece sizin sorumluluğunuzda değil. Bu, tüm tarafların sorumluluğudur.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
