Jeopolitik Ortaklığın Doğuşu
İsrail-Yunanistan-Kıbrıs Cumhuriyeti üçlü ittifakı, bu üç ülke arasında kurulan jeopolitik ve stratejik bir ortaklıktır. 2010’ların başında ortaya çıkan ittifak, enerji iş birliği, güvenlik, askeri iş birliği ve ekonomik ilişkiler gibi alanlarda ortaklığa odaklanmaktadır. Doğu Akdeniz’deki ortak bölgesel çıkarlar nedeniyle zamanla artan bir önem kazanmıştır.
İttifakın ilk işaretleri, 2011 yılında imzalanan İsrail-Kıbrıs doğalgaz anlaşmasıyla ortaya çıkmıştır. Bu anlaşma, Doğu Akdeniz’de artan istikrarsızlık ve bölgede yeni doğal gaz rezervlerinin keşfedilmesinin ardından ilişkilerin gelişmesi sonucunda threelü ittifakın oluşmasına zemin hazırlamıştır. İlk resmi zirve 2016 yılında gerçekleştirilmiş olup, ittifak ivme kazanmıştır. İttifak, resmi bir antlaşmaya dayanmamakla birlikte, düzenli yıllık toplantılarla sürdürülen bir yapı olması nedeniyle “kısmi ittifak” olarak değerlendirilmektedir.
Enerji Projeleri ve Boru Hatları
Üçlü ittifak arasındaki iş birliğinin temel unsurlarından biri enerji projeleridir. Doğu Akdeniz’de, özellikle İsrail’in Leviathan ve Tamar doğal gaz sahaları ile Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Afrodit doğal gaz sahasında büyük doğal gas rezervlerinin keşfedilmesi bu iş birliğini öne çıkarmıştır. Bu kapsamda gündeme gelen projelerden biri, İsrail ve Kıbrıs’tan çıkarılan doğal gazın deniz altından Yunanistan’a, oradan da Avrupa’ya taşınmasını öngören EastMed Boru Hattı projesidir.
Boru hattı projesinin yanı sıra Ülkeler, diğer enerji girişimlerinde de birlikte hareket etmiştir. Bunlardan biri, bölge ülkelerini enerjiyle ilgili konularda iş birliği yapmak üzere bir araya getiren Doğu Akdeniz Gaz Forumu’dur.
Güvenlik ve Askeri İş Birliği
İttifak, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’de artan istikrarsızlığa karşı koymanın bir yolu olarak ağırlıklı biçimde güçlü bir güvenlik ve savunma ortaklığı oluşturmaya odaklanmıştır. Bu kapsamda iş birliği; ortak askeri eğitim faaliyetlerini, istihbarat paylaşımını ve terörle mücadele alanında eş güdümlü çalışmaları içermektedir.
Askeri ortaklığın önemli unsurlarından biri, ortak deniz ve hava kuvvetleri tatbikatlarıdır. Bu çerçevede gerçekleştirilen ve en bilinen tatbikatlar arasında “Noble Dina” ve “Phoenix Express” yer almakta olup, bu faaliyetler tarafların askeri kuvvetleri arasındaki birlikte çalışabilirliği artırmayı amaçlamaktadır.
3+1 Çerçevesi ve ABD Katılımı
3+1, ABD’nin ittifakla bağlantısını kapsayan çerçevenin verilen adıdır. Bu çerçeve, Washington’un zirvelere ve çalışma gruplarına katılımını içermekte olup, Doğu Akdeniz’de güvenlik, savunma, enerji projeleri ve bölgesel istikrarı güçlendirmeyi amaçlamaktadır.
Aralık 2025’te Kudüs’te düzenlenen zirvede Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, bu mekanizmanın ortaklığı Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru (IMEC) gibi ABD destekli daha geniş girişimlerle uyumlu hale getirdiğini ve jeopolitik zorluklara karşı bağlantıyı teşvik ettiğini vurgulamıştır.
Türkiye’nin Muhalefeti
Üçlü ittifakın karşılaştığı başlıma zorluklardan biri, Doğu Akdeniz’de Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilan etmiş olduğu deniz yetki alanlarının Türkiye tarafından tanınmamasından kaynaklanmaktadır. Bilindiği gibi Türkiye, 1974 Kıbrıs Barış Harekatı’nı müteakiben Kıbrıs Cumhuriyeti’ni tanımamaktadır. Buna ek olarak Türkiye, adaların kendi kıta sahanlığı olduğuna hükmeden Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne de taraf değildir.
Türkiye bu şekilde bir ada devleti olan Kıbrıs Cumhuriyeti’nin deniz yetki alanlarını bir ada devleti olma hasebiyle de tanımamaktadır. Kendi deniz sondaj faaliyetlerini yürüten Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti ile Lübnan arasındaki deniz sınırları ve deniz yetki alanı anlaşmasını tanımamaktadır. Bu durum, Yunanistan ve Kıbrıs ile yüksek gerilimlere yol açmaktadır.
Çevresel Endişeler
Enerji iş birliği ittifakın temel unsurlarından biri olsa da, çevre grupları olası çevresel zararlar konusunda endişelerini dile getirmiştir. Özellikle deniz sondajları ve EastMed boru hattı gibi büyük enerji projeleri çevresel riskler yaratabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle, bölgede daha temiz ve sürdürülebilir enerji gelişimi için çağrılar yapılmaktadır.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
