Danegeld: Vikingerlere Ödenen Devasa Verginin Beklenmedik Mirası

Kral II. Æthelred, 978 yılında on yaşında tahta geçtiğinde İngiltere, Viking baskınlarından yıllarca uzak durmuş ve huzurlu bir dönem yaşamıştı; ancak bu sükûnet iki yıl sürmedi ve Vikingler geri döndü. Kral, barış sağlamak amacıyla Vikinglere ödenmesi gereken devasa gümüş miktarlarını toplayan Danegeld adlı krallık geneline yayılmış vergiyle onları yatıştırmaya çalıştı. Bu vergi, 991’de 10.000 £, 1012’ye gelindiğinde 48.000 £’a yükseldi ve saltanatı boyunca Viking baskınlarına ve mercinarlara 240.000 £’lık bir bedel ödenmesini gerektirdi.

II. Æthelred, 978’de on yaşında tahta geçtiğinde İngiltere, Viking baskınlarından yıllarca uzak durmuştu. O dönemde İngiltere, Vikinglerin saldırganlığından uzun bir sükûnet dönemini geride bırakmıştı. Bu huzur, kralın tahta geçtiğinden kısa süre sonra bozuldu. İngiltere’nin değişen siyasi konumunun haberi hızla Skandinavya’ya ulaştı ve iki yıl içinde Vikingler geri döndü. Kısacası, II. Æthelred, Vikinglerle barış için onları ödemeye çalışıyordu.

Devasa bir vergi: Danegeld nasıl işledi?

Danegeld, İngiltere halkından devasa miktarda gümüş toplamak amacıyla konulan krallık geneline yayılmış bir vergiydi. Başlangıçta Vikinglerle barış sağlamak için ihtiyaç duyuldukça tahsil edilen bu vergi, 991’de “deniz kıyılarında yarattıkları büyük korku için” 10.000 £ olarak belirlendi. 1012’ye gelindiğinde bu miktar 48.000 £’a yükseldi. Saltanatı boyunca II. Æthelred, Viking baskınlarına ve mercinarlara ödenmesi gereken 240.000 £’lık bir bedel ödedi — hepsi de onları uzaklaştıracak umuduyla.

Bu kadar para, modern çağın ölçüleriyle kavranması zor bir miktar. Toplamda bu bedel yaklaşık 84 ton gümüşe, dolayısıyla yaklaşık 58 milyon penniye denk geliyordu. O dönemin Batı Avrupa’sındaki hiçbir krallık, bu kadar büyük miktarları tekrar tekrar tahsil edecek vergi makinesine sahip değildi. II. Æthelred’in saltanatı boyunca tahsil edilen toplam Danegeld, İngiltere’de tek bir anda dolaşımda bulunan tüm para biriminin en yüksek akademik tahminlerinden bile fazlaydı.

Bu ödemeler, kalıcı bir arkeolojik iz bırakmış durumda. On binlerce II. Æthelred’e ait para, Skandinavya’daki para birikintilerinde bulundu ve bunlar, saltanatına ait mevcut paralardan çok en büyük miktarı oluşturuyordu.

Wikimedia

II. Æthelred’in Vikinglere barış için vergi ödemeye karar vermesi, sıklıkla eleştirildi. Yazar ve şair Rudyard Kipling (1865–1936), bir kez ona Danegeld ödedikten sonra Dan’ı asla kurtaramayacağını meşhur bir sözle ifade etti. Ortaçağ tarih kaydı olan Anglo-Saxon Chronicle da, “bu barış ve vergi karşısında bile [Vikingler] her yerde gruplar halinde yolculuk ettiler ve perişan halkımızı taciz ettiler, yağmaladılar ve öldürdüler” şeklinde bir gerçeği yansıttı. Kronikçi, Kipling’den yüzyıllar önce yazsa da, II. Æthelred döneminde vergi ödemek adlı politikaya Viking baskınlarını durdurmada başarısız olduğu gerçeğini tam bilince sahip olarak yazıyordu.

Peki bu kadar kötü bir fikir miydi?

Şu anda Vikinglere uzaklaşmak için ödeme yapmak “işe yaramadı” demek kolaydır. Ancak bu, baskın yapanların birleşik bir güç olmadıklarını göz ardı eder. Bir Viking grubunu ödemek, başka grupların da gelmesini durdurmazdı. II. Æthelred, Vikinglerle barış için ödemeyi yapan ilk kral da değildi. Bu, Fransa’nın nehrine kurulan baskın yapanlarla başa çıkmak için kullandıkları yaygın bir yöntemdi. İngiltere’de ise II. Æthelred’in büyük-büyük-büyük atası sayılan Büyük Kral Alfred, 870’lerde Vikinglerle barış için ödeme yapmıştı.

Alfred, hatta yenilgilerini bile olumlu bir çerçevede anlatan sempatik bir anlatı geleneğinden faydalanmıştı. Ve bir tarihçinin ifadesiyle: “Ne kadar özel savunma yapılması gerekirse gerekse, Alfred’in Viking saldırısını hayatta kaldığı, II. Æthelred’in ise hayatta kalamadığı gerçeği değişmez.”

II. Æthelred gerçekten çok çaba gösterdi

II. Æthelred, hareketsiz bir lider değildi. 992’den itibaren, krallık geneline ve yerel düzeyde gemi ve ordu kuvvetleriyle İngiliz direnişine dair daha güçlü kanıtlar ortaya çıktı. Danegeld, Vikinglere karşı daha geniş bir kraliyet politikasının yalnızca bir parçasıydı. Aslında II. Æthelred, İngiltere’nin savunma kapasitesine ciddi yatırımlar yaptı, ancak bu çabalar büyük ölçüde iç siyasi bölünmeler tarafından engellendi.

Sürpriz bir şekilde, savunma çabaları — özellikle gemi yapımı konusundaki — yeni vergilerin tahsil edilmesini gerektirdi. Bunların en dikkat çekeninde heregeld adı verilen yıllık toprak vergisi vardı ve bu vergi genellikle Danegeld ile karıştırılırdı. Heregeld, ilk olarak II. Æthelred’in Skandinavya mercinarlarını ödemek için kullanıldıktan sonra, krallığın ordularını ve gemi kuvvetlerini sürdürmek için sürekli bir araç haline geldi.

British Museum — Creative Commons lisansı

Danegeld’in mirası

II. Æthelred, 1016’da Londra’da, kendisini İngiliz tahtına geçecek olan Danimarka Prensi Knut’un kuvvetleri tarafından kuşatılmışken öldü. Ancak bu, Danegeld’in sonu değildi. Aksine, Knut’un tahta geçişinden ilk işlerinden biri, yalnızca Londra’dan 10.500 £’lık bir kısmının tahsil edildiği 82.500 £’lık devasa bir Danegeld konulmasıydı. Knut’un kuvvetlerinin sürdürülmesi, her yıl yaklaşık 14.000 £’lık ek bir heregeld gerektiriyordu.

Knut, Danegeld ve heregeld’i toplamak için geliştirilmiş idari yapıların potansiyelini anında görmüş ve bunları kullanmaya karar vermişti. Danegeld, Knut ve oğullarının saltanatlarında birkaç kez daha artırılmış olsa da, en uzun ömürlü mirası vergi modelinin heregeld olduğu görülmüştür.

İngiltere’nin bir sonraki fethedeni olan William de, bir tarihçinin ifadesiyle, İngiltere krallığının ekonomik ve örgütsel kaynaklarının potansiyelini anında kavramıştı. O, heregeld’in 1051’de eski Kral II. Æthelred’in oğullarından birisi olan Kral Edward Kırmaçı tarafından kısa süreliğine kaldırılmasından sonra, saltanatının her yılında bu toprak temelli vergiyi yeniden getirdi. William’ın vergisi heregeld’e benzer olsa da, zamanla Danegeld olarak anılmaya başlandı.

Viking ordularından barış almak amacıyla konulan özgün amacından koparılan Danegeld, Norman krallar tarafından miras alınmış ve tekrar tekrar sömürülmüş kraliyet gelirinin düzenli bir kaynağına dönüştü. Böylece, başlangıçta muhtemelen askeri zayıflığın bir işareti olan Danegeld, II. Æthelred’in ve Viking Çağı’nın sonunun ötesinde hayatta kalan giderek daha gelişmiş bir mali ve askeri sistemin temel unsurlarından biri haline geldi.