•Doğaya yönelik finansmanın bugüne kadar sağlanan miktarının, Birleşik Milletler’in (BM) küresel hedeflerine ulaşmak için gereken düzeyden “çok gerisinde” olduğu bildirildi. Bu değerlendirme, COP17 biyoçeşitlilik zirvesi öncesinde yayımlanan bir raporla geldi.
Birleşik Milletler Biyoçeşitlilik Sözleşmesi (BM BBŞ) tarafından bu ay Ermenistan‘daki zirve öncesi hazırlanan küresel toplama raporu‘na göre, gelişmiş ülkeler $200 milyarlık “biyoçeşitfinansman açığını” kapatmada başarısız oluyor.
Bu hedefe desteklemek amacıyla tasarlanan girişimler de zorlanıyor; biyoçeşitlilik için özel bir “çerçeve” fonu geçen iki yılda gelişmiş ülkelerden $140 milyondan az aldı ve “dönüm noktası” olarak nitelenen Cali Fonu’na özel sektörden yalnızca $6.000 geldi.
Finansmanın mevcut olması ya da olmaması, 19 Ekim’de Ermenistan’ın Yerevan kentinde başlayacak COP17 müzakerelerinde tartışılan ana konulardan biri olacak.
#
2025 hedefi ‘ulaşılamadı’
2022’de COP15’te 196 ülke, biyoçeşitlilik kaybını 2030’a kadar tersine çevirmeyi amaçlayan, Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik Çerçeve Anlaşması (BBŞ) olarak bilinen iddialı bir küresel anlaşmaya vardı.
Anlaşmanın D hedefi, ülkelerin 2030’a kadar $700 milyarlık “biyoçeşitlilik finansman açığını” kapatmaları gerektiğini belirtiyor.
Bu toplam $700 milyar iki parçadan oluşuyor: doğaya zarar veren sübvansiyalarda değişiklikler ve biyoçeşitliliği desteklemek için kaynakların seferber edilmesi.
Metindeki 18. hedef, ülkelerin 2025’e kadar biyoçeşitlilik için zararlı olan teşvikleri, sübvansiyeleri de içeren “tanımlamalarını” ve ortalamalarını, 2030’a kadar yılda en az $500 milyar oranında kademeli olarak azaltmalarını istiyor.
Kalan $200 milyarın BBŞ’nin 19. hedefine göre kaynakların seferber edilmesiyle karşılanması gerekiyor. Bu hedef, ülkelerin “tüm kaynaklardan” finansal kaynak seviyesini “en azı” 2030’a kadar yılda $200 milyara çıkarması gerektiğini belirtiyor.
Bu üst düzey $200 milyar ulusal bütçelerden, çok taraflı kalkınma bankalarından veya özel sektörden seferber edilen paradan gelebilir.
Ancak hedef aynı zamanda “en az 2025 için yılda $20 milyar ve… en az 2030 için yılda $30 milyar”ın halka açık biyoçeşitlilik finansmanının, gelişmiş ülkeler tarafından gelişmekte olan ülkelere sağlanması gerektiğini özellikle belirtiyor.
BBŞ’nin hazırladığı küresel toplama raporu‘na göre, 2020 ile 2023 arasında ülkeler kümülatif olarak yalnızca $186,4 milyar seferber etti. Bu, yılda 50 milyardan az ortalamaya denk geliyor.
OECD‘nin hazırladığı rapora göre küresel biyoçeşitlilik finansmanı 2023 ile 2025 arasında yıllık $74,9-92,4 milyar seviyesine ulaştı.
Rapor – 10 Eylül 2026’da yayımlanan – herhangi bir sonuç çıkarmak için “hala çok erken olduğunu” belirtirken, bu toplamın $200 milyar/yıllık biyoçeşitlilik finansman açığını kapatmak için gereken düzeyden “çok gerisinde” olduğunu ekliyor.
Rapor ayrıca 2025 için halkafinansmanda “en az $20 milyar/yıllık” kilometre taşının da muhtemelen ulaşılamadığını belirtiyor.
#
Finansman açığı ‘mücadelesi’
Ermenistan’daki COP17 öncesinde uzmanlar Carbon Brief’e finansmanın toplanma sürecinin en yakından izlenen unsuru olacağını söylüyor.
Doğa hedeflerinin uygulamasını “üstlenen” ve dünyanın biyoçeşitliliğinin çoğunu “tutan” gelişmekte olan ülkeler için bu finanse etme ihtiyacı “çok gerçek”; bu görüş Third World Network‘ten Lim Li Ching‘e ait. Ekliyor:
“Bunlar BBŞ’nin 19. hedefinin çok gerisinde. Gelişmiş ülkeler maalesef yasal yükümlülüklerini yerine getirmedi… Bu başarısızlık, özel sektöre veya piyasaya dayalı mekanizmalara yönelmek için bir bahane olarak kullanılmamalı; bunlar ölçekli finansman sağlamakta zorlanıyor ve çoğu zaman sosyal ve ekolojik zararı derinleştiriyor.”
Özel ve “yenilikçi” finansman seçenekleri borç-doğa takaslarını, biyoçeşitlilik telafilerini ve karbon kredileri içeriyor ancak bunlar izlemek daha zor ve çoğu zaman eleştirilere marız.
Cali Fonu, şirketlerin BBŞ’nin hedeflerine doğrudan katkıda bulunabileceği bir yol; koruma projeleri için ayrılmış, şeffaf tahsisler ve yerli halklar içeriyor.
Londra Ekonomi Okulu’nda hukuk profesörü Londra Ekonomi Okulu‘ndan Dr Siva Thambisetty, fonun hala gönüllü bir önlem olduğunu ve şirketlerin katkıda bulunması için “yapıcı, etik bir yükümlülük” yaratmanın ülkelere kaldığını söylüyor. Ekliyor:
“Özel sektör her zaman yaptığı şeyi yapıyor: giderleri ve sorumluluğu minimize etmek ve serbestçe hareket etme özgürlüğünü maksimize etmek. İhtiyacımız olan dönüşümün yalnızca işletmelerin içinden üretilebileceğine inanmıyorum; iş başında bulunan devletlerin harekete geçmesi gerekiyor.”
Cali Fonu’nun yönlendirme kurulunda yerli halklar ve topluluklardan sorumlu Dr June Rubis, biyoçeşitlilik finansmanının ne kadar hızlı ilerlediği konusunda “endişeli olduğunu” söylüyor. Devam ediyor:
Finansman mimarisinin her parçası aynı anda güvenilir sinyaller göndermeye başlamalı: gelişmiş ülkeler $20 milyarlık taahhütte; bağışçılar GBFF için öngörülebilir finansmanda; şirketler Cali Fonu katkılarında ve Cali Fonu’nun kendisi tahsis ve erişimde. Bir kısım ilerlerken diğerleri tekrar tekrar ertelenirse, daha geniş biyoçeşitlilik anlaşmasına olan güvenin sürdürülmesi zorlaşır.”
Yerli halklar ve topluluklar için “başarının da finansmanın gerçekten toplulukların önceliklerini desteklemek için erişilebilir olup olmadığına bağlı olduğunu” belirtiyor. Şu şekilde bitiriyor:
“Hat başındaki taahhütler önemli, ancak paranın insanlara ulaştığı yollar da önemli.”
