•İngiltere’de sekiz ile 15 yaş arasındaki çocukların yalnızca %43’ü her gün veya çoğu zaman dış mekanda vakit geçirdiğini bildiriyor. 科研成果, bu oranın bir nesilde %50 oranında düştüğünü gösteriyor.
Ancak dış mekan oyunu hâlâ çocukların risk yönetimini öğrenmesi, özgüveni ve bağımsızlığı geliştirmesi açısından bir fırsat olarak görülüyor. Bu bağlamda yapılan araştırmalar, küçük çocukların dış mekanda riskli oyunlardan kaçınmasının nadiren özgüven eksikliğinden ya da erişim sorundan kaynaklanmadığını ortaya koyuyor. Bunun yerine yetişkinlerin risk, kirlilik ve güvenlik konularında verdiği dolaylı mesajlara tepki verdikleri görülüyor.
Araştırmam çocukların dış mekanda oyun oynarken nasıl karar verdiğini inceledi. Bulgular, genç çocukların riskli oyundan kaçınıp direnç gösterdiklerinde bunun nadiren özgüven eksikliğinden ya da erişim sorundan kaynaklanmadığını, bunun yerine yetişkinlerin risk, kirlilik ve güvenlik konularında verdiği dolaylı mesajlara tepki verdiklerini gösterdi.
Araştırmacı, çalışmayı bir okulda, bir anaokulu öğretmeniyle işbirliği içinde yürüttü. Katılımcılar anaokulu ve ilk sınıf (reception) düzeyinde kayıtlı, üç ile beş yaş arasındaki çocuklardı; bu nedenle okulun dış mekan ortamı onlar için tanıdıktı.
Çocukların oyun gözlemleriyle, çocukların dış mekan ortamlarını nasıl bulduklарına dair fotoğraf çektikleri küçük odak grupları birleştirildi. Çocuklarla yapılan ilk görüşmelerden tekrarlayan örüntüler ortaya çıktı. Bu çocuklar, bu alanların onlar için tanıdıktığı ve yetişkinlerin erişimi kısıtlamadığı halde çamur, su ve tırmanma ekipmanı gibi rahatsızlık veya tehlike ile ilişkilendirdikleri alanlardan kaçınıyordu.
Çocuklar “Düşebilirim”, “Islanmak istemiyorum” ya da “Öğretmenime izin vermiyor” gibi ifadeler kullandı. Bunlar ani ortaya çıkan korkular değil, çocukların yetişkinlerden tekrar tekrar duyduğu mesajların yansımalarıydı.
Gözlemler sırasında, ortamdaki personelin çocukların serbest oyunları sırasında bazen “Dikkat et”, “Çok yüksek tırlanma” ya da “Şu tarafa bak” gibi uyarılarda bulunduğu kaydedildi. Takip görüşmelerinde çocuklar, ebeveyn ve bakım verenlerden de benzer uyarılar aktardı. Bir çocuk, “Annem burnuma bir kez çarptığım için tırmanmama izin vermiyor” dedi. Bu tekrarlayan mesajlar, çocukların riski nasıl algıladığı üzerinde kalıcı etki yarattı. Zamanla bu uyarıları içselleştirip kendi davranışlarını yönlendirmeye başladılar; çekinceleri öğrenilmişti, doğuştan gelme değildi.
Çocuklardan gelen geri bildirimler ve gözlemler üzerine okul dış mekan ortamında değişiklikler yaptı. Personel, çocukların ekipmanlara daha kolay ulaşıp kullanabilmesi için dış alandaki ekipmanları yeniden düzenledi ve riski daha destekleyici bir biçimde konuşmaya başladı.
Okul bir risk yönetimi planı hazırladı ve çocukların neyin güvenli, neleri kendi başlarına deneyabileceklerini anlamaları için bu planı çocuklarla paylaştı. Yetişkinler ayrıca müdahalemeden önce duraklamaya başladı ve güvenirlik belirten dil kullandı: “Önce bir bak, nasıl hissettiğine bak”, “Yardıma ihtiyacın varsa ben buradayım” ya da “Onu tırmanırken planın ne?” ifadeleri; “Dikkat et” veya “Çok yüksek tırlanma” yerine.
Ayrıca çocukların kirli olma korkusu nedeniyle kaçındığı alanlara önlük ekleyerek, bu alanları keşfetmede kendilerini daha rahat hissetmelerini sağladı.
Birkaç hafta içinde çocuklar, önce kaçındıkları alanları kullanmaya başladı; daha fazla fiziksel risk aldı ve daha zengin duyusal oyuna yöneldi. Çamurlanıyor, suyla denemeler yapıyor ve farklı dokular ile malzemeleri keşfediyordu.
Çocukların ne yapmak istediklerini seçtiklerini gördüler; tırmanma iskeletlerini kullanmak ve önce kaçındıkları çamur mutfaklarını kullanmak dahil. Daha emin ve keşfetmeye daha açık hale geldiler; oyunları giderek yetişkin yönlendirmesinden çok kendi ilgi alanlarıyla yönleniyordu.
Risk almayı desteklemek
Bu, çünkü risk almak yalnızca daha yükseğe tırlanmak ya da daha hızlı koşmaktan ibaret değil. Çocukların özgüven geliştirmesi, problem çözme becerileri inşası ve kimliklerini oluşturmaları için merkezinde yer alıyor. Çocuklar fikirlerini deneme, bedenlerini zorlama veya küçük hatalar yapma fırsatını hiç bulamadıklarında, dayanıklılık ve özerklik kazandıran deneylerden mahrum kalıyorlar.
Çok yetişkin çocuğun cesur olmasını isterken aynı zamanda güvenli ve temiz kalmalarını da ister. Bu iki istek sık sık çarpışır. Kaynağın uyarı: Kaynakta doğrudan alıntı yoksa alıntı üretme. Alıntıları Türkçeleştirirken anlamı, tonu ve konuşanı değiştirme.
Risk almayı desteklemek tamamen geri çekilmek demek değil; gönderdiğimiz mesajlar konusunda bilinçli olmak demek. Aynı şekilde çocukların karar verme yeteneğini desteklemek onlara sınırsız bir seçim vermek demek değildir. Bununla birlikte yetişkinler şunlarla bu süreci destekleyebilir:
– Riski tehlike değil, öğrenme olarak yeniden çerçevelemek.
– Müdahalemeden önce duraklayıp çocukların durumları kendileri değerlendirmeleri için zaman tanımak.
– Kirliliğe izin vermek; onu duyusal ve duygusal gelişimin bir parçası olarak tanımak.
– Güvenirlik belirtilen dil kullanmak: “Dikkat et” yerine “Yardıma ihtiyacın varsa ben buradayım”.
– Anlamlı seçimler sunmak; çocukların karar vermesine ve kendi yargılarında özgüven geliştirmesine olanak tanımak.
Bu küçük değişimler, çocukların kendilerini dikkatli olmaktan çok yetkin hissetmelerine yardımcı olur. Aynı zamanda temiz, kontrollü ve risksiz olması gereken bir çocukluk anlatısına karşı çıkan bu eğilimi de geri döndürür.
