Brezilya’da Beklentilerin Tersine Lula Yeniden Seçildi

• Ao Brésil, la mobilisation sur les réseaux sociaux et dans la rue a contribué au retournement électoral en faveur de Lula, réélu président ce 25 octobre.

• Face à une droite majoritaire au Parlement et dans les États, le président devra négocier pour gouverner.

• Sa victoire pourrait freiner la poussée de l’extrême droite en Amérique latine et les projets d’incarcération de masse au Brésil.

Ao Brésil, la mobilisation sur les réseaux sociaux et dans la rue a contribué au retournement électoral en faveur de Lula, réélu président ce 25 octobre.

Face à une droite majoritaire au Parlement et dans les États, le président devra négocier pour gouverner.

Sa victoire pourrait freiner la poussée de l’extrême droite en Amérique latine et les projets d’incarcération de masse au Brésil.

La vérité, c’est que la science politique n’avait rien prévu de tout cela. En règle générale, un président qui brigue sa réélection dans un pays comme le Brésil a davantage de chances de l’emporter que ses adversaires. La fonction lui offre de la visibilité, des moyens et la possibilité de faire valoir son bilan. Mais le contexte dans lequel le pays s’est rendu aux urnes ce dimanche 25 octobre n’était pas favorable au président Luiz Inácio Lula da Silva.

Ces dernières années, l’Amérique latine a connu une vague qui a porté au pouvoir des conservateurs d’extrême droite. L’Argentine a élu Javier Milei en 2023. Le Chili a suivi le même chemin avec José Antonio Kast, élu à la fin de l’année 2025. Le Brésil, lui, avait un gouvernement de gauche impopulaire, malgré de bons résultats économiques. L’usure politique, les années de Lula au pouvoir et la poussée régionale de la droite semblaient toutes pointer dans la même direction.

Diğer sinyaller de bu yöndeydi. İki turlu seçimlere ilişkin çalışmalar, rakibin ilk turu lider tamamladığında durumun çok zor değiştirilebileceğini gösteriyor. Oysa bu yıl Brezilya’da tam olarak bunun gerçekleşmesi. İlk turda, 4 Ekim’de eski başkan Jair Bolsonaro’nun oğlu senatör Flávio Bolsonaro, oyun yaklaşık %47’sini alarak Lula’nın önüne geçti; başkan ise %45 aldı. İkinci tur öncesinde, 24 Ekim’de, bir anket yine Flávio’nun zaferini – ya da en fazla hata payında bir eşitliği – öngörüyordu.

Aynı zamanda beklenen oy kullanmama düzeyi de gerçekleşmedi. Brezilya’da başkanlık seçimlerinin ikinci turu, valilerin seçimleriyle aynı güne denk geliyor. Valilerin zaten seçildiği eyaletlerde, çok sayıda seçmen sandığa tekrar gitme eğiliminde değil. Ülkede oy kullanma zorunlu, ancak meşru olmayan bir katılmama için ceza birkaç real değerinde, yani bir dolardan az. Bu yıl oysa ikinci turda oy kullanmama, tarihsel ortalamanın altında kaldı.

Bu olumsuz bağlama rağmen, 25 Ekim 2026 Pazar günü seçimlerin ardından başkan Lula, seçimi yaklaşık 4 milyon oyla kazandı – 2022’de kaydedilen farkın iki katından fazlasıyla.

Sosyal medyada gerçek bir mobilizasyon

Bu görünüşte imkânsız görünen dönüşü açıklayabilecek birkaç açıklama var. Bunların büyük bir kısmı, sokağa da yansıan muazzam sosyal medya mobilizasyonuna bağlı. Bu mobilizasyon büyük ölçüde, internette geniş kitlelere ulaşma yeteneğiyle bilinen Lula’lı müttefik federal milletvekili André Janones tarafından koordine edildi.

Brésil n’avait pas connu un tel élan depuis le mouvement des Diretas Já, dans les années 1980, lorsque des foules étaient descendues dans la rue pour réclamer l’élection du président au suffrage direct et avaient contribué à mettre fin à la dictature militaire qui a dirigé le pays de 1964 à 1985.

Cette participation a touché toutes les classes d’âge. La présence de personnes âgées a particulièrement retenu l’attention, alors que la gauche peinait à mobiliser ce groupe lors des précédentes élections. Suivant les consignes du député sur un canal en ligne réunissant plus de 10 millions de personnes, elles ont ressorti le maillot du Brésil et se sont rendues aux arrêts de bus pour tenter de convaincre les électeurs de changer leur vote.

Ce constat éclaire aussi le fonctionnement actuel des campagnes numériques. Pendant des années, la droite latino-américaine a été jugée plus habile dans l’usage des réseaux sociaux, capable de transformer l’engagement en ligne en votes. Cette fois, la gauche brésilienne a réussi à inverser cette dynamique et à porter les échanges d’Internet jusque dans la rue et les bureaux de vote. La faiblesse du candidat adverse, impliqué dans plusieurs scandales de corruption et bien moins charismatique que son père, a également contribué à ce retournement.

Bataille gagnée dans une guerre dont on ne voit pas encore la fin

La victoire de Lula s’accompagne toutefois de plusieurs défis. Le camp vaincu a déjà laissé entendre qu’il n’accepterait pas le résultat. En 2022, la défaite de Jair Bolsonaro avait été suivie de campements devant les casernes et de l’invasion de la place des Trois-Pouvoirs, à Brasília, le 8 janvier 2023. L’ancien président a finalement été condamné pour tentative de coup d’État.

2027 yılında Lula, eyalet hükümetlerinin çoğunun sağın ya da aşırı sağın elinde olduğu, federal senatörlerin ve milletvekillerinin çoğunun da aynı şekilde olduğu bir ülkeyi yönetecek. Merkezle, özellikle de genellikle görevdeki hükümete karşılık olarak görev ve finansman karşılığında mevcut hükümeti destekleyen, açık bir ideolojik kimliği olmayan parti bloğu « Centrão » ile müzakere edilebilir. Ancak, hükümeti yönetmek için gerekli desteği bir araya getirmenin büyük bir meydan okuma olacağı açık.

80 yaşını aşan Lula, büyük ölçüde son dönemini başlatacak olurken, genç seçmeni yeniden seferber ederek, sosyal medyada mobilize olan ancak aynı zamanda sokağın çağrısına da yanıt veren bu seçmeni yeniden harekete geçirerek hükümeti yönetmek üzere dört yıl daha kazandı.

Amerika Latin için bu sonuç, neredeyse tüm ülkelerde ABD’nin müdahilci dürtüleriyle verdiği destekle aşır sağın iktidara gelmesini sağlayan dinamiğe bir durma noktası işaret edebilir. Ayrıca, en azından şu an için, Brezilya’nın kamu güvenliği tartışmalarındaki « bukelizasyon » girişimlerini de yavaşlatabilir.

Salvador’da Nayib Armando Bukele’i iktidara getiren bu kitlesel hapsedilme mantığı, Brezilya gibi ciddi kamu güvenliği sorunlarıyla yüzleşen bir ülkede güçlü bir yankı buluyor. Ancak, şu an için nüfusun çoğunluğu, şiddetin sosyal kapsama ve yeniden topluma kazandırma yoluyla önlenmesine dayalı politikalara güvenmeye devam ediyor.

Nihayet ekstremist siyasi yöneticilerle yönetilen uluslarla çevrilen Brezilya, genç demokrasini korumayı ve güçlendirmeyi seçti.

Bu makale aslen Portekizce yayınlanmıştır

• Lula da Silva

Yazar

1. Profesör, Brasil Öğretim, Gelişim ve Araştırma Enstitüsü (IDP); Getulio Vargas Vakfı (FGV); Brasil Politika Bilimleri Derneği (ABCP)

Profesör, Brasil Öğretim, Gelişim ve Araştırma Enstitüsü (IDP); Getulio Vargas Vakfı (FGV); Brasil Politika Bilimleri Derneği (ABCP)

Açıklama beyanı

Débora Thomé, bu makaleden yararlanacak herhangi bir şirket veya kuruluş için çalışmamaktadır, danışmanlık yapmamaktadır, hisse sahibi değildir ve böyle bir gelir almamaktadır; akademik görevi dışında ortaya koyduğu herhangi bir ilgili bağlantı bulunmamaktadır.

Ortaklar

Associação Brasileira de Ciência Política (ABCP), The Conversation BR’ın içerik ortağı olarak finansman sağlamaktadır.

Diller

• Français
• Portuguese