İçeriğe geç
18 Kasım 2026, Çarşamba
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Bilge İmparator Marcus Aurelius’un Yanlış Varisi Seçmesi

Roma’nın en ünlü imparatorlarından biri olarak kabul edilen Marcus Aurelius’un oğlu Commodus’u varisi olarak atama kararı, MS 2. yüzyılın sonlarında…

Son güncelleme: 18 Kasım 2026, 14:47
Bilge İmparator Marcus Aurelius’un Yanlış Varisi Seçmesi

Roma’nın en ünlü imparatorlarından biri olarak kabul edilen Marcus Aurelius’un oğlu Commodus’u varisi olarak atama kararı, MS 2. yüzyılın sonlarında İmparatorluk için felaketle sonuçlandı.

Bilge İmparator Marcus Aurelius’un Yanlış Varisi Seçmesi

Roma İmparatorluğu’nda doğrudan hanedanî veraset nadiren görülüyordu. Biyolojik faktörler, talihsizlikler ve saray entrikaları nedeniyle imparatorluk gücü nadiren kan bağıyla gelen bir varise değil, o anki en uygun kişiye geçiyordu. Augustus, Julian soyundan bir varis bulmaya çalışmış ancak başarısız olmuş ve sonunda Claudian soyundan üvey oğlu Tiberius ile yetinmek zorunda kalmıştı. MS 79’da Vespasian, biyolojik oğlu Titus tarafından halef edilen ilk Roma imparatoru oldu; bu başarı bir yüzyıl boyunca tekrarlanmadı. MS 2. yüzyılda Antoninus imparatorları ise veraset için evlat edinme yöntemini kullandılar. Bu sistem on yıllarca işledi ve güç, Roma İmparatorluğu’nun “Altın Çağı” olarak anılan döneminde bir imparatordan diğerine barışçıl bir şekilde geçti. Ne yazık ki, MS 180’de Marcus Aurelius’un biyolojik oğlu Commodus’u varisi olarak seçmesiyle Roma’nın Altın Çağı aniden sona erdi.

antonine altar ephesus

Antik Roma’nın Altın Çağı: Evlat Edinen Antoninus İmparatorları

Soldan sağa 17 yaşındaki Marcus Aurelius, Antoninus Pius, genç Lucius Verus, Hadrian ve Faustina the Younger’ı gösteren süslü sunak, Efes, yaklaşık MS 169. Kaynak: Wikimedia Commons

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

MS 96’da yeni imparator Nerva’nın bir sorunu vardı. Senato tarafından geçici bir çözüm olarak seçilen Nerva, Flavian imparatorlarının sonuncusu olan Domitian’ın yerini yeni almıştı. Suikasta kurban giden otokrat Senato tarafından sevilmese de halk ve ordu tarafından çok sevilirdi. Bu nedenle Roma’nın en önemli askeri gücü olan Praetorian Muhafızları isyan tehdidinde bulunuyordu. Bu huzursuzluğu yatıştırmak için yaşlı Nerva, genç bir general olan Trajan’ı varisi olarak davet etti ve onu yasal oğlu olarak evlat edindi. Bu, siyasi açıdan ustaca bir hamle oldu.

Germania’da lejyon komutanlığı yapan Trajan, MS 98’de tahta geçti. Antik çağda optimus princeps, yani “en iyi imparator” olarak tanınıyordu. Bu itibar birkaç faktöre dayanıyordu: Dacia’nın fethi gibi görkemli askeri zaferleri; Roma’da inşa ettirdiği kendi adını taşıyan Forum, halka açık thermae (hamamlar) ve büyük bir pazar kompleksi gibi inanılmaz mimari projeleri; ayrıca Nerva’nın veraset politikasını sürdürmesi.

Trajan’ın bir varis evlat edinme kararı ideal yaklaşım değildi. Gerçek bir Romalı gibi, o da veraset için kendi biyolojik oğlunu yetiştirmeyi tercih ederdi. Ancak biyoloji buna izin vermedi ve amcası Hadrian’ı varisi olarak evlat edindi. Yine de Hadrian’a eleştirel yaklaşan bazı kaynaklar, Trajan’ın eşinin imparatorun ölümünden sonra bu evlat edinmeyi organize ettiğini öne sürüyor.

Altın Aureus: Önde Marcus Aurelius’un portresi; arka yüzünde ise ortak imparatorlar Marcus Aurelius ve Lucius Verus’un birliğini gösteren “CONCORDIAE AUGUSTOR” yazısı, Roma, MS 161. Kaynak: American Numismatic Society

Bu imparatorluk veraset yaklaşımında hanedan arzusu hiç kaybolmadı. Her imparator, mevcut genslerine (soylarına) bir miktar sadakatlerini korumalarına rağmen, yasal olarak bir önceki imparatorun oğlu olarak evlat edinildi. Hadrian’ın yerine Antoninus Pius geçti; onun yerine de sırasıyla Marcus Aurelius ve Lucius Verus geldi. Lucius Verus, partnerinden önce öldüğü için genellikle unutulur.

Antoninus imparatorları topluca, Roma tarihinin genellikle “Altın Çağ” olarak nitelendirilen, barış ve istikrar döneminin başına geçtiler. Bu dönem aynı zamanda Pax Romana olarak da bilinir.

Uyarı İşaretleri: Marcus Aurelius Dönemindeki Savaşlar

Marcus Aurelius’un onur anıtından bir kabartma; Germanic kabilelerinin teslimiyetini gösteriyor. Kaynak: MS 176-180. Kaynak: Musei Capitolini, Roma

Pax Romana kavramı özellikle kalıcı bir nitelik kazanmıştır. Bu durum kısmen Edward Gibbon’un 18. yüzyılda yazdığı “Decline and Fall of the Roman Empire” adlı eserinde bu dönemi tarihin en mutlu çağı olarak tanımlamasından kaynaklanmaktadır. Ancak Pax Romana içindeki “barış”ın kapsamı tartışmalıdır. Örneğin, Trajan tarafından fethedilen Dacianlar için bu dönemin pek de mutlu geçmesi muhtemel değildi. Temelde, bu dönemin barışçıl olarak nitelendirilmesi, İmparatorluk’un iç koşullarına, yani gücün evlat edinilmiş bir imparatordan diğerine barışçıl geçişine atıfta bulunur; dış tehditlerden arınmış bir dönem olduğu anlamına gelmez.

Marcus Aurelius Sütunu’ndan bir sahne; bir Romalı’nın Germanic yerleşimine saldırısı, Roma, yaklaşık MS 180. Kaynak: ResearchGate

İmparatorluğun iç siyaseti büyük ölçüde barışçıl kalsa da 2. yüzyıl boyunca İmparatorluk çeşitli savaşlara sürüklendi. Trajan’ın saltanatı Dacia’nın fethi ve Parthia’da tamamlanmamış bir savaşla damgalandı. Hadrian İmparatorluğun eski sınırlarına geri çekilse de saltanatı sırasında Yahudiye’de şiddetli Bar Kokhbah isyanıyla karşılaştı. Antoninus Pius’un saltanatı ise bir tür durgunluk dönemiyle geçti; imparator meşhur bir şekilde İtalya’dan hiç ayrılmadı!

Çatışmalar Marcus Aurelius’un saltanatında yeniden alevlendi. Önce MS 160’lı yıllardaki uzun Parthian Savaşı yaşandı. Romalılar sonunda zafer kazansa da İmparatorluk ağır bir bedel ödedi. On yıllık savaş doğal olarak birçok can kaybına yol açtı; ortak imparator Lucius Verus da bunlardan biriydi. Ancak Verus savaşta ölmedi. Aksine, muhtemelen “Antonine Vebası” olarak bilinen salgın nedeniyle hayatını kaybetti. Bu salgın, büyük olasılıkla çiçek hastalığıydı ve İmparatorluğu harap etti.

Çileği daha da artıran bir gelişme olarak, İmparatorluk kısa süre sonra kuzey sınırlarında Germanic kabileleriyle savaşmak zorunda kaldı. Bu Marcomannic Savaşları, genellikle bir filozof olarak görülen Marcus Aurelius tarafından yürütüldü. İmparatorun Germania’daki zaferleri, Roma’nın merkezinde oğlu ve halefi Commodus tarafından dikilen Marcus Aurelius Sütunu’nda anıldı.

Bir Filozofun Başarısızlığı: Commodus’un Tahta Çıkışı

Arka yüzünde oğlu Commodus’un portresi bulunan Marcus Aurelius sikkesi, Roma, yaklaşık MS 172-173. Kaynak: Staatliche Museen zu Berlin

Commodus, babası MS 180’de Vindobona’da (Viyana) Germanic sınırlarında öldüğünde tek başına tahta geçti. Herodian’ın History adlı eserindeki, büyük olasılıkla tarihçinin uydurduğu bir konuşma, İmparatorluk halkının Commodus’un o dönemde tamamen yeni bir figür olduğunu fark ettiğini belirtir: doğup büyüdüğü andan itibaren imparator olmak üzere yetiştirilmiş bir varis, yani porphyrogennetos, yani “mor renkli doğan” biri.

Ne yazık ki yeni imparator babasının erdemlerinden pek azını miras almış gibiydi. Neredeyse hemen Germanic kabilelerine savaşın sona ermesi için para ödedi. Roma’ya döndüğünde babasının seçtiği danışmanları uzaklaştırdı ve onların yerine saray mensuplarının ve dalkavukların etkisine girdi. Senato ile gerilimler tırmandı ve Commodus kısa sürede birkaç suikast girişimiyle karşılaştı; bunlardan birini de kız kardeşi Lucilla organize etmişti.

Commodus hayatta kaldı ancak sonuçlar şiddetliydi ve paranoya baş gösterdi. Önde gelen senatörler avlandı. İmparatorluk sınırlarında hoşnutsuzluk arttı ve askerler, Britanya da dahil olmak üzere isyan etmeye başladı. Tüm bunlardan habersiz gibi görünen Commodus ise kendini arenada bir gladyatör gibi göstermeye, gösterişe ve eğlenceye kaptırmaya başladı.

Commodus’un Hercules kılığındaki heykeli, yaklaşık MS 191-192. Kaynak: Capitoline Müzesi, Roma

Bilim insanları, Commodus’un bir gladyatör olarak kendini sunmasının, bir bakıma hanedanî statüsünden kaynaklanan bir soruna yanıt olduğunu öne sürüyorlar. İmparator, tahta hazırlanmış biri olduğu için statüsünü pekiştirecek yerleşik bir kariyeri hiç olmamıştı. Yani ne tanınmış bir asker ne de profesyonel bir politikacıydı. Dolayısıyla gladyatör gösterisi, yeni imparator için statüsünü ifade etmenin yenilikçi bir yoluydu; temsilin özgün bir paradigması.

Aynı durum Commodus’un bir diğer meşhur eylemi için de geçerli: kendini Hercules olarak sunması. İmparatorun Nemean aslanının postuyla kaplı ve yarı tanrının ikonik sopasını tutan ünlü portresi, antik çağdan günümüze ulaşan en çarpıcı portrelerden biridir.

Commodus’un portre başı, yaklaşık MS 182-190. Kaynak: J. Paul Getty Müzesi, Los Angeles

Commodus’un kendini bir gladyatör ve yarı tanrı olarak sunmasının ideolojik bir motivasyonu olsa da, dönem kaynakları imparatorun halkını büyük ölçüde yabancılaştırdığını da gösteriyor. Megalomanisinin yanı sıra acımasız, tembel, aşırı ve etkisiz olmakla da suçlandı; özellikle de çağdaşı ve bir senatör olan Cassius Dio tarafından. Tarihçi, anlatısında ona karşı olan nefretini neredeyse gizlemiyor.

Commodus’un kaçınılmaz sonu MS 192’nin yılbaşı akşamı geldi. Zaten sarhoş ve aşırı yemiş olan imparator özel hamamına çekildi. Habersizce, ona karşı bir komplo hazırlanıyordu. Senatörler tarafından organize edilen suikastta şarabına zehir karıştırıldı. Ne yazık ki sarhoş imparator çoktan fazla içmişti; Commodus zehirli şarabı kusarak kurtardı. Ancak o zamana kadar o kadar zayıflamıştı ki saray içinde işbirlikçileri olan suikastçılar için kolay bir hedef haline gelmişti. Commodus’un eğitmeni ve güreşçisi Narcissus hamam odasına gönderildi ve orada imparatoru boğarak öldürdü.

Commodus’un ölümüyle Antoninus hanedanlığı sona erdi. Kaynaklara göre Roma sokaklarında sevinç yaşandı; tiran Commodus’un ölümü geniş çapta kutlandı. İmparatorluğun dört bir yanında haber yayıldıkça heykelleri yıkıldı ve isimleri yazıtlardan silindi. Neredeyse bir yüzyıl önceki Domitian’dan sonra suikasta kurban giden ilk imparator olmuştu. İmparatorluğun Altın Çağı kesin olarak bitmişti.

Demir ve Pas Çağı: Beş İmparator Yılı

Aslen Claudius Takı’ının bir parçası olan ve Praetorian Muhafızları’nı gösteren kabartma, yaklaşık MS 51-52. Kaynak: Wikimedia Commons

Gibbon’un bu dönemi tarihin en mutlu çağı olarak tanımlamasına karşı bir bakış açısı için Cassius Dio’ya dönebiliriz. Tarihi eser “evrensel” nitelikte olsa da ve Roma’nın kuruluşundan itibaren tarihini anlatssa da, asıl değeri Marcus Aurelius’tan sonraki imparatorları bizzat yaşamış bir senatörün gözlemlerinde yatmaktadır. Senato mensubu tarihçi, Roma’nın Altın Çağı’nın Commodus ile sona erdiğinden hiç şüphe etmiyordu. Ünlü bir şekilde, Marcus Aurelius’un ölümünden sonra Commodus’un tahta çıkışını İmparatorluğun altın bir krallıktan demir ve pas krallığına dönüştüğü an olarak tanımladı.

Commodus’un ölümü düzeni yeniden kurmak için pek bir şey yapmadı. MS 193’ün yeni yıl gününde İmparatorluk sakinleri kendilerini yeni bir princeps, yani yaşlı devlet adamı Pertinax’ın yönetimi altında buldular. Saygın bir siyasi ve askeri kariyere sahip olan Pertinax’tan, Commodus’a karşı suikast komplosuna dahil olmuş olması muhtemel olan imparatorluğun altın parlaklığını bir nebze olsun geri getirmesi umuluyordu. Ancak çabaları boşuna oldu. Praetorian Muhafızlarının etkisini sınırlamaya çalışması Pertinax’ın hayatına mal oldu: muhafızlar Mart ayında onu öldürerek sadece 90 gün süren saltanatına son verdiler.

İlginizi Çekebilir: Bir Fransız Postacı Sanat ve Mimarlık Eğitimi Olmadan Palais Idéal’i Nasıl El Emekleriyle İnşa Etti? →
Kaynak: ThecollectorKaynak yazarı: Kieren Johns
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.