Merkez Bankasının Kuruluş Süreci
Azerbaycan Cumhuriyeti Merkezî Bankası, Azerbaycan’ın merkez bankasıdır ve merkezi başkent Bakü’dedir. Banka, 11 Şubat 1992 yılında kurulmuştur.
Bankanın tarihçesi çok daha eskiye dayanır. 1918 Mayıs ayının 28-de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kurulduktan bir süre sonra, 1919 yılı Eylül ayının 16-da Azerbaycan Devlet Bankası Nizamnamesi kabul edildi ve 30 Eylül tarihinde banka faaliyete başladı. 1920 yılı 28 Nisan tarihinde Bolşevik Rusyası’nın Azerbaycan’ı istila etmesi sonucu ülkenin mevcut para-kredi sistemi iptal edildi. Azerbaycan Devlet Bankası Azerbaycan Halk Bankası adlandırıldı. Tüm bankalar ve diğer kredi kurumları millîleştirilerek Halk Bankası bünyesine katıldı ve bankacılık devletin müstesna inhisarına geçti.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ekonomik bağımsızlığının esasları hakkında, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin 1991 25 Mayıs tarihli Anayasa Kanunu’nun “Banka sistemi ve para tedavülü” denilen 14. maddesi ile genel olarak Azerbaycan’da bağımsız bankacılık sisteminin ve millî para biriminin tedavülünün hukuki esasları tespit edildi. Aynı zamanda burada merkezi bankanın statüsü ve yetkileri belirlendi. 1991 18 Ekim tarihinde Azerbaycan kendi bağımsızlığına kavuştuktan sonra, bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti’nin banka sisteminin de dahil olmak üzere merkezi bankanın kurulması için yasal dayanağı oluşturuldu.
Anayasa Kanunu’na uygun olarak, “Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Bankası’nın kurulması hakkında” Azerbaycan Cumhurbaşkanının 1992 11 Şubat tarihli kararnamesiyle Devlet Bankası, eski SSCB Sanayi-Yapı Bankası ve SSCB Tarım-Sanayi Bankası’nın Azerbaycan Cumhuriyeti bankaları bazında Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası kuruldu.
1992 yılında, 1996 yılında ve son olarak 2004 yılında kabul edilen “Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Bankası hakkında” yasalar, bağımsız Azerbaycan devletinin merkezi bankasının hukuki statüsünü ve yetkilerini tespit etti, güçlendirdi ve geliştirdi. 18 mart 2009 tarihli halk referandumunun sonucuna göre bankanın adı (“Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Bankası”) değiştirilerek “Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası” adlandırıldı.
Amaç ve Özellikler
10 Aralık 2004 tarihli “Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankası hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanunu’na göre Merkez Bankası faaliyetlerinin temel amacı, kendi yetkileri çerçevesinde fiyatların sabitliğinin sağlanmasıdır. Bankanın faaliyetinin amacı, aynı zamanda banka ve ödeme sistemlerinin istikrarını ve gelişmesini sağlamaktır.
Hedeflerine ulaşmak için Merkez Bankası, devletin para ve döviz politikasını belirler ve uygular. Nakit dolaşımını düzenler, para tedavüle bırakılmasını ve tedavülden çıkarılmasını kullanır. Manatın yabancı dövizlere oranda resmi kurunu sürekli belirler ve ilan eder. Mevzuata uygun olarak döviz tanzimini ve kontrolünü gerçekleştirir. Uluslararası altın-döviz rezervlerini tutar ve yönetir. Rapor tediye dengesini düzenler ve ülkenin tahmini tediye dengesinin hazırlanmasına katılır. Bankacılık faaliyetini lisanslandırır ve düzenler, kanunla belirlenmiş şekilde banka faaliyetine denetimi gerçekleştirir. Ödeme sistemlerinin etkinliğini düzenler, koordin eder, düzenler ve onların üzerinde kanuna uygun olarak kontrolü gerçekleştirir.
Yapı ve Yönetim
Merkez Bankası kurumsal yapısına Yönetim Kurulu, merkezi donanım ve arazi kontrolleri içerir. Merkez Bankası merkezi donanımı iç denetim yöneticisinden, ayrıca Yönetim Kurulu tarafından belirlenen diğer yapısal bölümlerinden oluşmaktadır.
Merkez Bankası, Merkez Bankası Yönetim Kurulu tarafından yönetilir. Merkez Bankası Yönetim Kurulu yedi kişiden oluşur. Yönetim Kurulu bünyesine Başkan, Merkez Bankada daimi çalışan dört üye ve iki kenar üye dahildir. Yönetim Kurulu üyeleri göreve 5 yıl için tayin edilirler.
Merkez Bankası faaliyetleri hakkında sadece Azerbaycan cumhurbaşkanına rapor verir.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
