Antarktika’nın deniz buzları, 48 yıllık uydu kayıtlarının başladığından bu yana üçünci en küçük kış zirve genişliğine ulaşarak dikkatleri kutup bölgelerindeki iklim değişimine çekti. Ulusal Kar Buzu ve İnce Veri Merkezi (NSIDC)’nin ön veri gösterimlerine göre, Antarktika deniz buzları 14 Eylül’de yıllık kış zirvesine ulaştı ve genişlik 17,59 milyon kilometrekareye (km²) ulaştı. Uzmanlar, bu düşük değerlerin sürmesinin endişe verici olduğunu vurgularken, bunun gerçekten bir “yapısal değişim” olup olmadığının belirlenmesi için daha uzun gözlem sürelerine ihtiyaç olduğu konusunda hemfikir.
Kutupların diğer ucunda, Arktik deniz buzları 12 Eylül’de yıllık yaz minimumuna ulaşarak uydu kayıtlarında onuncu en düşük değeri kaydetti. NSIDC’nin belirttiği gibi son 20 yıl, uydu kayıtlarındaki en düşük 20 Arktik deniz buzı genişliğini barındırıyor.
Kış zirvesinin altında kalan Antarktika
Alfred Wegener Enstitüsü’nden polar iklim bilimci Dr Lettie Roach, Carbon Brief’e bu yılki Antarktika deniz buzları maksimumunun “mevsim için ortalamanın belirgin altında” olduğunu söyledi. Birkaç on yıllık kararlı veya artan kış Antarktika deniz buzı koşullarından sonra bu düşük değerlerin sürmesinin endişe verici olduğuna dikkat çeken Roach, Arktik ile karşılaştırıldığında son değişikliklerin insan kaynaklı ısınma mı yoksa doğal değişkenlik mi olduğu konusunda net olmadığı için daha fazla gözlem yılına ihtiyaç olduğunu vurguladı.
“Arktik ile karşılaştırıldığında, Antarktika deniz buzlarındaki son değişikliklerin insan kaynaklı ısınma mı yoksa doğal değişkenlik mi olduğu kadar net değil. Bunun gerçekten bir yapısal değişim olup olmadığını daha iyi anlamak için daha fazla gözlem yılına ihtiyaç var.”
Dr Lettie Roach, Alfred Wegener Enstitüsü
Kore Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KOPRI)’nden doktora sonrası araştırıcı Dr Clare Eayrs ise Antarktika deniz buzlarının “ortalamaya yakın bir Şubat minimumu” kaydettikten sonra “olağandışı düşük kış örtüsüne geri döndüğünü” belirtti. Temmuz ve Ağustos aylarındaki genişliklerin sırasıyla tarihteki beşinci ve dördüncü en düşük değerler olduğunu aktaran Eayrs, en düşük beş Temmuz ve en düşük dört August değerin 2022 ve 2023’ten sonra gerçekleştiğini ekledi.
Eayrs, Antarktika deniz buzı örtüsünün bölgesel deseninin büyüme döneminde “büyük ölçüde değiştiğini” söyledi. Nisan ayında Bellingshausen Denizi’nin neredeyse tamamen buzdan arındırılmış olmasına rağmen komşu Amundsen Denizinde alışıldıkandan daha fazla buz bulunduğunu belirten Eayrs, Ağustos sonuna kadar atmosferik basınç ve rüzgarlardaki değişimlerin Bellingshausen açığının büyük ölçüde kapanmasına ancak Amundsen Denizi’nde ve Antarktika’nın geniş doğu kesiminde olağandışı derecede az buz kalmasına yol açtığını anlattı.
Arktik’te onuncu en düşük yaz minimumu
Kutupların kuzay ucunda Arktik, 12 Eylül’de yıllık yaz deniz buzı minimumunu kaydetti. 4,60 milyon km²’ye ulaşan bu değer, 2025, 2010 ve 2008 ile birlikte tarihteki onuncu en düşük deniz buzı genişliğini oluşturuyor.
Roach, bu minimumun “kırıcı” olmadığını ancak yine de 2007’den önceki herhangi bir Arktik deniz buzı minimumundan daha düşük olduğunu söyledi. İnsan kaynaklı iklim değişiminin Arktik deniz buzı örtüsünü ve kalınlığını azalttığı için bölgenin birkaç on yıl öncesinden temelden farklı olduğu görüşünü aktaran Roach, bu durumun bölgedeki uzun vadeli değişkenliği açıkladığını belirtti.
Bilimciler, 1979’dan beri Pan-Arktik Deniz Buzu Okyanus Modellemesi ve Simülasyon Sistemi (PIOMAS) adlı yeniden analiz verisini kullanarak Arktik deniz buzı kalınlığını takip ediyor. Ancak Mart 2026’da Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), bilimcilerin PIOMAS üretmek için güvendiği küresel bir basınç veri setini sonlandırdı ve her iki veri setinin de güncellemeleri yayınlamayı durdurmasına yol açtı.
“Yenilen analizimizde kullanmak üzere alternatif bulmak oldukça çaba ve zaman alacak. Mevcut fonlarla bunun mümkün olup olmadığına dair iyi bir fikrimiz yok ve eğer mümkünsse, yeni bir PIOMAS veri dizisinin üretimine ne zaman devam edebileceğimiz de belirsiz.”
PIOMAS Web Sitesi
Roach ayrıca Ağustos ayında dünyanın geniş bölgelerini kapsayan rekor sıcaklıkları da dile getirdi. Yüksek sıcaklıkların, önemli deniz buzı kayıplarının yaşandığı Barents-Kara ve Doğu Sibirya Denizleri gibi bölgelere yakın Arktik kıyılarına kadar uzandığını belirtti.
Climate Central’den bilimci Dr Zack Labe, yeni bir rekorun olmamasının buz örtüsünün daha “dayanıklı” olduğu anlamına gelmediğini söyledi. Uzun vadeli trendin açıkça aşağı yönlü olsa da, yerel hava durumunun yıldan yıla deniz buzı genişliğinde çok önemli bir rol oynadığını vurguladı.
“Arktik genelinde yerel hava durumları, uzun vadeli trend açıkça aşağı yönlü olsa da yıldan yıla deniz buzı genişliğinde gerçekten önemli bir rol oynar.”
Dr Zack Labe, Climate Central
Labe, bu yaz Arktik’te hava durumunun büyük ölçüde merkezî Arktik’e doğru düşen basınçtan etkilendiğini ve bunun bulutlu ile soğuk koşulları getirerek yüzey erimesini sınırlayıp erime mevsiminin başlangıcını geciktirdiğini anlattı. Bu durumun özellikle Beaufort ve Chukchi Denizleri’nin bazı kesimlerinde belirgin olduğunu, burada erime mevsiminin gerçekten Temmuz başından sonra başladığını ve normalden iki haftadan fazla geç kaldığını belirtti.
Buna karşılık Labe, Atlantik tarafının çok daha uçbir yaz geçirdiğini ve Barents Denizinde deniz buzı erimesinin tarihteki en erken erime olarak kaydedildiğini söyledi. Bu durumun kısmen olağandışı sıcak hava ve okyanus sıcaklıklarına bağlı olduğunu belirten Labe, Batı Sibirya’nın bazı bölgelerinin yaz boyu 1981-2010 ortalamasından 5 dereceden fazla sıcak görüp bunu Kara Denizi’ye yayarak bu bölgede önemli erimelere yol açtığını örnekleştirdi.
Labe, ileriye dönük olarak bilimcilerin buz kalınlığı gibi diğer deniz buzı ölçümlerinin daha fazla veri ve gözlemine ihtiyaç olduğunu, özellikle 2026 yılındaki gibi çok parçalı bir buz kütlesinin genel durumunu daha iyi anlamamıza yardımcı olabileceğini belirtti.
Bildirildiği gibi Mart 2026’da Arktik deniz buzları bu kış için zirve genişliğine ulaşmış ve neredeyse yarım yüzyıla geri giden uydu kayıtlarında en küçük ikinci değeri kaydetmişti.
