Okula yeni başlayan ya da ana sınıfına giden yaş grubundaki çocuklara sahip ebeveynler, matematiğe dair kaygılarını aşmanın ve bu süreci evde doğal bir biçimde desteklemenin yollarını araştırıyor. Yeni dönemle birlikte ortaya çıkan rutinin getirdiği heyecan ile bazı endişeler arasında kalan ailelerin asıl sorusu ise net: Çocuğun öğrenimini eve okul atmosferi katmadan nasıl destekleyebilirim? Uzmanlara göre, bunun için çalışma kağıtları ya da resmi derslere gerek yok; matematik günlük yaşamın içinden kolayca beslenebiliyor.
Ebeveynlerin çoğu temel beceriler denildiğinde akla ilk gelenin okuma yazma olduğunu düşünüyor. Kitap okumak, harfleri ve sesleri tanımak bu çerçevede öne çıkarken, matematik ve sayılar bazen daha az önemsiyor. Oysa araştırmalar, çocukların erken yaşlardaki sayısal bilgilerin ilerideki akademik başarıyı güçlü biçimde öngören bir unsur olduğunu gösteriyor.
Sayma öğrenmek her dilde aynı kolaylıkta değil
Erken yıllarda ve bu dönemde kritik öneme sahip temel becerilerden biri, sözel sayma dizisini öğrenmektir. Ancak saymanın her dilde aynı derecede kolay olmadığı görülüyor. Bazı dillerde sayı sistemleri son derece düzenli işliyor; örneğin Mandarin Çince’de 10’dan sonra gelen sayıları ifade eden kelimeler, onluk sistemin yapısına oldukça yakın biçimde ilerliyor. On bir “on-bir”, on iki “on-iki” şeklinde ifade edilir ve böylece sürüyor.
Bu ilk on sayısı öğrenildikten ve örüntü anlaşıldıktan sonra çocuklar, bu kuralı yeni sayı kelimeleri üretmek için kullanabiliyor ve kolayca sayabiliyor. İngilizce ise daha öngörülemez bir yapı sergiliyor; çocuklar önce “eleven” (on bir) ve “twelve” (on iki) kelimelerini öğrenmek zorunda, ardından “teen” ekini taşıyan sayılara geliyor; ondan sonra 21, 22 gibi daha düzenli örüntüyle karşılaşabiliyor. Fransızca da benzer ölçüde zorlu bir yapı sunuyor ve ayrıca bazı düzensizlikler içeriyor: 80 sayısı, “yirmi dört” anlamına gelen quatre-vingts biçiminde ifade ediliyor.
Araştırmacılar, bu dilbilimsel farklılıkların çocukların saymayı ne kadar hızlı öğrendiğini etkileyebileceğini belirtiyor; ancak dil başbaşına matematik bilgisi ya da yeteneği belirlemiyor. İngilizce veya Fransızca öğrenen çocukların, öngörülemez kısımlarda ek pratik yapmaları gerekebilir.
Sayısal beceriler, ilerideki başarıyı güçlü biçimde öngören bir göstergedir; bu nedenle erken yaşlarda matematiğe yeterince önem verilmesi gerekir.
Araştırmacılar
Ebeveynlerin matematiğe bakışı önemli rol oynuyor
Büyükler bazen rahatça “Matematikten hep fenaydınardım” ya da “Ben matematik insanı değilim” gibi sözler söylüyor. Ancak küçük çocuklar, büyüklerin duyguları ve inançları konusunda son derece dikkatli davranıyor. Artan araştırmalar, matematiğe dair kaygının ebeveyn tutumları, kaçınmaları ve matematikle ilgili etkileşimleri aracılığıyla nesilden nesile aktarılabileceğini gösteriyor.
Bu durum, ebeveynlerin matematiği sevmesi ya da tüm cevapları bilmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Matematik korkutucu ya da insanların sahip olduğu veya olmadığı bir yetenekmiş gibi sunulmaması gerekiyor. Bunun yerine, çocuk zorlandığında “Sayılar bazen uğraştırıcı olabilir. Birlikte çözelim” gibi mesajlar alması önemli.
Sorunların öğrenmenin doğal bir parçası olarak ele alınması, çocuğun zorluklarla yüzleşirken kendini güvende hissetmesini sağlıyor. Bu yaklaşım, matematiğe dair olumsuz tutumların oluşmasını da önleyecek nitelikte.
Matematik günlük yaşama yerleştirilmeli
Ebeveynler için belki de en kullanışlı strateji, çocukları matematiğe her etkileşimi ders ya da çalışma kağıdı temelli kılmadan maruz bırakmaktır. Sayı veya zar içeren masa oyunları sayma, sayıları tanıma ve nicelik kavramını anlamayı destekliyor.
Son araştırmalar, uygun içerik, tekrar, geri bildirim ve yetişkin etkileşimi sunduklarında matematik oyunlarının erken öğrenme için değerli fırsatlar olduğunu sürekli biçimde ortaya koyuyor. Çocuklarla birlikte yemek pişirmek de başka bir matematiğe zengin fırsat sunuyor; çocuklar kaşıkları sayabilir, malzemeleri ölçebilir, yiyeceği eşit parçalara ayırabilir ya da bir kabın yarısı dolu mu diye tartışabilir.
Günlük nesneler de matematik materyaline dönüşebiliyor. Düğmeler, kapaklar, taşlar, çubuklar, karton tüpler ve bloklar boyut veya forma göre sınıflandırılabilir, örüntüler oluşturulabilir, sayılabilir, karşılaştırılabilir ve yapı kurulumunda kullanılabilir.
Bu çok yönlü oyun materyalleri, matematiksel muhakeme için kendiliğinden fırsatlar teşvik ediyor.
Oyun çalışmalarını yürüten araştırmacılar
Matematik uygulamaları özenle seçilmeli
Teknoloji öğrenmeyi destekleyebilir; ancak “eğitici” etiketi, matematik uygulamalarının etkili olduğunu garanti etmiyor. Matematik uygulamaları, tasarımı ve içeriği çocukların matematiği nasıl öğrendiyle uyumlu olduğunda en değerli hale geliyor.
Ebeveynler, çocuğun seviyesine uyum sağlayan, dikkat dağıtan özellikleri azaltan, çocuğun iyi anladığı dili kullanan ve anlamlı geri bildirim sunan (sadece doğru ya da yanlış cevabını duyurmak yerine) uygulamaları tercih etmeli. Bu uygulamalar, yetişkinlerle yapılan somut keşif ve söyleşilerin yerini doldurmak yerine tamamlayıcı olmalı.
Ebeveynler dijital öğrenmeyi gerçek dünyaya taşıyabiliyor. Örneğin blok kurmak, erken matematik öğrenimini desteklemenin basit ve köklü bir yolu. Çocuklar örüntüler oluşturup genişletebilir, yapıların boyut ve formunu karşılaştırabilir, denge üzerinde deney yapabilir ve kurarken sorunları çözebilir.
Blok oyunu, çocuklara alan ve nesnelerin fiziksel özellikleri hakkında muhakeme fırsatı sunarken; problem çözme ve farklı bakış açılarını alma gibi becerilerin gelişimine de katkı sağlıyor. Bazı araştırmalar, blok oyununun yürütücü işlevi destekleyebileceğini gösteriyor; yürütücü işlev ise çocukların dikkat etme, planlama, bilgiyi hatırlama ve eylemlerini düzenleme için kullandıkları beceriler bütünüdür.
Yürütücü işlev, çocukların akademik öğreniminde önemli rol oynar.
Araştırmacılar
Çocuklara evde çalışma kağıtları gerekmiyor
Çocukların temel matematik öğrenimini desteklemek; onları sıklıkla sayılara, niceliklere, şekillere, örüntülere, ölçüme ve alan ilişkilerine maruz bırakmak anlamına geliyor. Önemlisi ise çocuklara farkedtikleri şeyler hakkında konuşmaları için dil kazandırmak.
Birlikte sayın. Birlikte yemek pişirin. Şeyler kurun. Masa oyunları oynayın. Sorular sorun. Çocukların hata yapmasına izin verin ve öğrenmenin tam da burada gerçekleştiğini tartışın. En değerli hazırlık, çocuklara matematiğin önemli bir yanı ve dünyalarının eğlenceli bir parçası olduğuna, ayrıca onu çözebilecek kapasiteye sahip olduklarına inanmalarını sağlamaktır.
