•Toplam alanı %35 oranında küçülen ve küçülmeye devam eden ABD’nin batısındaki buzullar, 20. yüzyılın ortasından bu yana bölgeden kaybolmuş durumda. 300’den fazla bulut ortadan kayboldu, araştırmacının öngördüğünden çok daha fazlası.
Airplane penceresinden bakıldığında Rocky Mountain West’in buzullarının çoğu, arazinin kıvrıldığı yerlere sıkışmış küçük beyaz lekeler gibi görünüyor. Beyazlık kar örtüsünü; aşağıda ise gri-mavi çıplak buzu gösteriyor.
20. yüzyılın ortasında, ABD’nin kara içindeki altı eyaletinde küresel sıcaklıklar yükseldikçe 1.450’den fazla bulut bulunabiliyordu. Bunlar birlikte altı batı eyaletinde 217 mil kare (562 kilometre kare) alanı kaplıyordu. Hoy, meslektaşlarımla birlikte Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımladığımız kapsamlı bir değerlendirme, geçmişte dağların geniş alanlarını kaplayan buzulların toplam alanının %35 oranında küçüldüğünü ve hâlâ—belki de daha hızlı—küçüldüğünü gösteriyor.
Hayatta kalanlar, dağ buzullarının Rocky Mountains ve Sierra Nevada’daki geri kalan buzullar küçük olduğu için ne kadar savunmasız hale geldiğini ortaya koyuyor. Binlerce yıl önce buzullar batı dağlarının geniş alanlarını kaplarken, bugün çoğu topoğrafik açıdan korumalı bölgelerde bulunan küçük bulutlar olarak varlığını sürdürüyor.
ABD’de buzulların en hızlı kaybolduğu yerler
Buzul düşündüğünde insanlar genellikle önünden kayalıkların koptuğu devasa ice stream’leri hayal ediyor, tıpkı Alaska veya Greenland’da bulacağınız gibi. Aşağıdaki 48 eyalette, Washington’daki birkaç büyük bulut istisnasıyla bunlar çok daha küçük.
Bulduğumuz kadarıyla ortalam bir buzulun alanı yaklaşık ondalık mil kare (yaklaşık çeyrek kilometre kare). En büyük bulut—Washington eyaletindeki Mount Rainier’de bulunan—yaklaşık 4,3 mil kare (11,24 kilometre kare) alan kaplıyor.
Buzulların Rocky Mountains’taki—Colorado, Montana ve Wyoming’in ve California’nın Sierra Nevada’sının—benzersiz konumları sayesinde varlığını sürdürdüğünü görmek şaşırtıcıydı; bu durum onları bölgenin genel olarak elverişsiz ikliminden kısmen izole ediyor.
Hayatta kalan Rocky Mountain buzulları, doğrudan güneş ışığından az etkilenen gölgeli çukurlarda yaşıyor ve kayma ile ek kar alıyor. Bu buzullar daha çok güneşe ve daha az birikmiş kara maruz kalsaydı muhtemelen hiç var olamazlardı.
En hızlı incelme gösteren buzulların Rocky Mountains’ın güneyindeki Montana’daki Beartooth-Absaroka Dağları’nda olduğu bulundu; buradaki bulutlar yılda yaklaşık 1,5 feet (yaklaşık yarım metre) kalınlık kaybediyor.
Washington’da durum farklı: Mount Rainier ve Mount Baker’daki buzullar çok daha büyük, yazları daha serin ve çok daha fazla kar alıyor. Bunlar da küçülüyor ama yılda yaklaşık yarım feet buzun kalınlığı kadar yavaş bir oranda. Sadece Mount Rainier’deki bulut alanı diğer tüm eyaletlerdeki toplam alandan büyük.
Washington’da genel olarak yukarı çıktıkça daha az bulut kaybıyla karşılaşıyorsunuz; bu mantıklı çünkü daha yüksek rakımlarda soğuktur. Ancak Rocky Mountain bölgesinde benzer bir eğilim yok, bu da hayatta kalanların yerel topoğrafik avantajlara bağımlı çuku buzulları olduğunu gösteriyor.
Birkaç yıl önceki bir çalışmada, meslektaşlarımla birlikte Washington eyaletindeki Olympic Peninsula’nin buzullarını modelledik ve mevcut iklim eğilimleri altında çoğunun 2070’e kadar kaybolacağını bulduk. Bu da başka yerlerdeki buzulların muhtemelen geride kalmadığını işaret ediyor.
Olympics, nispeten düşük rakımlarda ve Pasifik Okyanusu’na yakın olduğu için savunmasız. Diğer Washington buzulları—özellikle Mount Rainier ve Mount Baker—2100’den sonra hayatta kalabilir ancak ne kadar süre açık bir soru.
Bu birkaç endişe doğuruyor.
Buzulların başlıca önemi yüksek alpin ekosistemlere su sağlamak. BULLAR yaz sonuna kısmen eriyerek soğuk suyu seven balıklar ve diğer akış canlıları için soğuk su sağlıyor; mevsimsel kar kaybolduktan sonra bölgenin pek yağmur almadığı kuru yaz sonunda aksi halde mevcut olmayan bir su kaynağı sunuyor.
Rocky Mountains’ın buzulları şu anda öncelikli olarak ekosistemler için önemliyken, Washington’un buzuları hidroelektrik üretimine de katkı sağlıyor.
Cascade Range’in dik yanlı volkanlarında da önemli bir tehlike var; bu sıra Dağlar California’dan Washington’a kadar uzanıyor. Bu buzullar tarafından oluşturulan moraynalar, buzun altındaki aşınmaya çok müsir volkanik kayanın etkisiyle büyük; hareket eden buz depoları kayaları erozyona uğratıp aşağı uçlarında önlükler oluşturdu. BULLAR geri çektikçe, buzla artık desteklenmeyen dik yanlı moraynalar olarak birikmiş kayaları geride bırakıyor.
Yağmur veya bulu erimesinden gelen yüksek su akıntıları moraynaların altını oyarak heyelan ve dağdan aşağı fırlayan moloz akışlarına yol açabiliyor. Bu 2006’da Mount Hood ve Mount Rainier’de oldu ve bir dizi karayolunu kapattı. BULLAR geri çektikçe bunun daha sık olacağını görürüz.
Bu buzulların küçülmesi ve nihayetinde tamamının kaybolması, ABD’nin tüm ekosistemlerini ve insanların ve vahşi hayatın güvendiği su yollarını etkileyecek.
