Bir çocuğa kahvenin nereden geldiğini sorsak ne cevap verirdi? Belki de kahve makinesinden derdi. Ve bu, o kadar da garip bir cevap olmazdı; zira günlük deneyimlerinde bu içecek, bir kapsülün makineye yerleştirilip bir düğmeye basılmasıyla bir fincanda ortaya çıkıyor.
Bu durumda, kahvenin kaynağı olan bitkinin, yani Coffea cinsine ait kahve ağaçlarının tüm görünür izleri ortadan kalkmış oluyor. Ancak masaya birkaç tane kahve çekirdeği koyup şekillerini gözlemlemek, dokunmak ve aromalarını hissetmek, bu bağlantıyı zihnimizde yeniden kurmak için yeterli.
Modernleşme yaşam koşullarımızı birçok yönden iyileştirdi; ancak buna eşlik eden sosyal, kültürel ve teknolojik değişimler, diğer faktörlerle birlikte doğal çevreyle ilişkimizi dönüştürdü. Örneğin, birçok gıda işlenmiş ve paketlenmiş halde geliyor, kullandığımız malzemeler ham maddelerinden kopuk bir şekilde karşımıza çıkıyor ve günlük faaliyetlerimizin çoğu doğal döngüleri neredeyse hiç hissetmediğimiz mekanlarda geçiyor.

Böylece sadece çocuklar değil, hepimiz doğayla olan ilişkimizin farkındalığını kaybediyoruz. Bu kopukluk önemsiz değil; çünkü doğayla doğrudan deneyimler yaşamak, çevreyi korumaya yönelik davranışlara —günlük eylemlerden koruma girişimlerine kadar— daha fazla katılım ile bağlantılı.
Doğadan uzakta yaşamak temel sorun değil; asıl mesele, doğanın günlük hayatımızda giderek daha az görünür hale gelmesi. Örneğin, bir spor salonunda koşu bandında koşmakla bir parkta koşmak aynı şey değil. İkincisinde sıcaklık değişimlerini, kuş seslerini, ıslak toprağın kokusunu veya mevsimlerle birlikte ağaçlardaki dönüşümleri hissederiz.
Avrupa’nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analizler içeren haftalık bir e-posta
Aslında ekolojik olarak birbirimize bağımlı varlıklarız, ancak çoğu zaman öyle değilmiş gibi yaşıyoruz. Soluduğumuz hava, içtiğimiz su, yediğimiz yiyecekler ve kullandığımız malzemeler doğal sistemlere bağlı. Bir yaşam topluluğunun parçası olduğumuzu anlamak, çocuklara aktarabileceğimiz bir ders.
Bir kişi çevresiyle, içindeki fauna ve flora ile temas halinde büyüdüğünde, eylemlerinin çevreyi nasıl etkileyebileceğinin daha fazla farkına varır. Yani çevre dostu davranışlar sergiler ve koruma faaliyetlerine daha fazla katılır. Dahası, çocukluk dönemindeki doğayla temas deneyimleri yetişkinlikte de devam edebilir.
Doğayla ilişki sadece teorik açıklamalarla kurulmaz. Yaparak, gözlemleyerek, düşünerek ve hissederek öğrenilir; aile de günlük deneyimlerden faydalanarak bu süreçte önemli bir rol oynar.
Bazı etnobotanik çalışmalar, günlük yaşamdaki kullanımların ve faaliyetlerin çevremizi daha iyi tanımamıza nasıl yardımcı olabileceğini gösteriyor. Örneğin, küçük yaştan itibaren oyuncak olarak kullanılan bitkilerden (dal, çiçek, küçük taşlar) ve yiyeceklerden bahsederek bitkilere yönelik bilgi ve ilgiyi büyük ölçüde artırabiliriz. Fransız etnolog Christine Armengaud, Doğanın Oyuncakları: Onları Yapmak İçin Hikayeler ve Sırlar adlı kitabında, doğal malzemelerle geleneksel olarak yapılan 250’den fazla oyuncak önerisi sunuyor. Bir yaprak bir bebeğe, bir çiçek küçük bir karaktere, bir dal ahşap bir düdüğe veya taşlar ve kabuklar oyun yaratmak için malzemelere dönüşebilir.
Ailelerin botanik veya biyoloji uzmanı olması gerekmiyor. Basit bir meydan okumayla başlayabiliriz: Örneğin, 24 saat boyunca bitki kullanmadan geçirmeye çalışmak ve sadece beş istisnaya izin vermek. Kısa sürede zorluklar ortaya çıkacaktır: Kahve, kakao, tahıl veya meyve olmadan ne kahvaltı ederiz? Giysilerimizin bazıları neden yapılmış? Peki ya mobilyalar, kağıt, kalemler veya birçok hijyen ve kozmetik ürünü? Bu egzersiz, bitkilerin görmediğimiz zamanlarda bile hayatımızda ne kadar yer aldığını keşfetmemizi sağlar.

Ayrıca bir yürüyüş sırasında böğürtlen veya yabani meyveler toplayarak, Noel süsü yapmak için düşmüş dalları toplayarak veya birlikte yemek yaparken malzemelere dikkat ederek doğayla bu ilişkiyi yeniden kurabiliriz: şekillerini gözlemlemek, hangi bitkilerden geldiklerini tanımak, onlara dokunmak ve koklamak.
Yetişkinlerin neye dikkat ettiği, çocuklara nasıl bakacaklarını öğretir. Doğal çevreye olan merakımız, paylaştığımız deneyimler aracılığıyla aktarılır.
Doğayı bu şekilde yeniden keşfetmek illa ki kırsala yapılan gezilerle sınırlı olmak zorunda değil. Yaşadığımız kentsel ortamlara da farklı bir gözle bakmayı öğrenebiliriz. Örneğin Landagrafía, sanat ve bilimi birleştirerek Bilbao’nun eski kentindeki bitki çeşitliliğini haritalar, yürüyüşler ve oyun önerileri aracılığıyla keşfeden bir girişimdir.

Evcil Hayvanların Ötesinde Hayvanlara Karşı Merak
Hayvanlar da merakımızı uyandırmak ve gözlemlemeyi öğrenmek için fırsatlar sunar: Balkonumuza gelen kuşları bir süre izleyebilir, şarkılarını dinleyip öğrenmeye çalışabilir; yiyecek taşıyan karıncaları gözlemleyebilir, bitkilerin arasında uğurbugiller arayabilir veya bir taşın altında ya da yaprak yığınlarının arasında (sonra geri koyarak) hangi küçük hayvanların saklandığını keşfedebiliriz.
Fırsatımız olursa bir çiftliği ziyaret etmek veya çevremizde yaşayan hayvanlara yaklaşmak, onların nasıl davrandıklarını, yaşamak için neye ihtiyaç duyduklarını ve onlarla saygıyla nasıl ilişki kurmamız gerektiğini anlamamızı sağlar. Ayrıca her gün yanından geçtiğimiz evin altındaki ağacın önünde durup türünü tanımlayabilir ve ona adıyla hitap etmeye başlayabiliriz. Bunlar, nesiller arasında bilgi paylaşımını sağlayan ve doğanın hayatımızda sandığımızdan çok daha fazla yer aldığını keşfetmemize yardımcı olan basit deneyimlerdir.
Çocuklar basit bir nesneyi hayal ettikleri her şeye dönüştürme yeteneğine sahiptir. Bir dal bir gitar, sonra bir kılıç, bir sihirli asa olabilir ve hatta bir sığınak inşa etmek için kullanılabilir.
Bağımlı Olduğumuz Şeyleri Korumayı Öğrenmek
Ancak doğayla bağımızı yeniden kurmak, sadece türleri tanımayı öğrenmekten veya doğanın tadını çıkarmaktan daha fazlasıdır. Bu, bir yaşam topluluğunun parçası olduğumuzu ve refahımızın ona bağlı olduğunu anlamak demektir.
Dolayısıyla çocuklarımızı çevre bilinciyle eğitmek, yalnızca geri dönüşüm yapmayı, suyu tasarruflu kullanmayı veya ışıkları kapatmayı öğretmek değildir. Aynı zamanda kolektif bir değerler öğrenimidir.
Başka bir deyişle, onlara çevreye karşı özen, saygı ve ortak sorumluluk öğreniminde eşlik etmekle birlikte, tüm insanların temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu anlamalarını sağlamak gerekir. Onlara yaşayacakları gezegeni korumayı öğretmenin yanı sıra, zaten onun bir parçası olduklarını hissetmelerine ve anlamalarına da yardımcı olmalıyız.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
