İçeriğe geç
20 Kasım 2026, Cuma
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

KOP31: Dünya İklimsel ‘Aşım’ Yöneliminde – BM Zirvesi Sonraki Adımları Planlamaya Başlamalı

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (KOP31), Türkiye ’nin Antalya kentinde sona yaklaşırken şaşırtıcı bir gelişme yaşandı. Müzakereciler…

Son güncelleme: 19 Kasım 2026, 21:38
KOP31: Dünya İklimsel ‘Aşım’ Yöneliminde – BM Zirvesi Sonraki Adımları Planlamaya Başlamalı

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (KOP31), Türkiye’nin Antalya kentinde sona yaklaşırken şaşırtıcı bir gelişme yaşandı. Müzakereciler gezegeni nasıl soğutacaklarını tartışıyor.

Bunun şaşırtıcı olmaması gerektiğini düşünebilirsiniz; ancak toplantının başında en son iklim bilimine nasıl yanıt verileceği gündemde yer almıyordu. Şimdi ise zirvenin son karar taslağı, derin emisyon kesintilerinin yanı sıra karbondioksit uzaklaştırmanın (CDR) de bir rolü olduğunu açıkça kabul ediyor. Bu önemli bir değişim: Son bir ayda yayımlanan iki endişe verici bilimsel rapora yanıt olarak, iklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkelerden bazıları –küçük ada devletleri– baskı oluşturdu.

Dünya Meteoroloji Örgütü, Dünya’nın ısınma hızının arttığını doğruladı. Bunun bir nedeni, gezegenin “yansıtıcılığının” azalması: Buz ve kar kaybı, bulut oluşumundaki değişiklikler ve (paradoksal bir şekilde) atmosferdeki kirliliğin azalması, daha fazla güneş radyasyonunun uzaya yansıtılmak yerine emilmesine neden oluyor.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Sonuç olarak, Paris Anlaşması’nın ısınmayı 1,5°C ile sınırlama hedefine ulaşılamayacak. Bu yeni ısınma yörüngesi için yeni bir terim ortaya çıktı: “aşım”. Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) raporunda belirtildiği gibi, artık umabileceğimiz en iyi şey 1,5°C’yi aşmak, ancak bu aşımın boyutunu sınırlamak, emisyonları mümkün olan en kısa sürede zirveye ulaştırmak ve ardından yüzyılın ilerleyen dönemlerinde tekrar 1,5°C’ye dönmektir.

Aerial view of Amazon rainforest

Ne yazık ki UNEP, bunun söylenmesinden daha zor olabileceğini de belirtiyor. Sıcaklıkların 1,5°C’nin üzerinde kalması ne kadar uzun sürerse, kutup buzulları, buzullar, okyanus akıntıları ve Amazon yağmur ormanları gibi sistemlerde geri döndürülemez değişikliklerin tetiklenme riski de o kadar artar; bu da daha düşük sıcaklıklara dönmeyi imkansız hale getirebilir.

Bir yağmur ormanı bir kez kaybolduğunda, onu yeniden oluşturmak son derece zor olabilir – ve bunun küresel iklimsel sonuçları da var.

Emisyon Kesintilerinin Ötesinde

Şimdiye kadar küresel ısınmaya karşı temel olarak iki yanıt olduğunu düşünüyorduk: emisyonları kesmek (azaltım) ve yaşadığımız ısınmayla başa çıkmak (uyum). Ancak aşım, net sıfır emisyon hedefine ulaşmanın yeterli olmadığını gösteriyor. Oraya ulaştığımızda sıcaklık çok yüksek olacak.

Aşım, iki tür ek yanıt gerektirecek. Atmosfere salınan sera gazlarının akışını kesmenin yanı sıra, bunları fiziksel olarak da çıkarabiliriz; bu süreç karbondioksit uzaklaştırma veya CDR olarak biliniyor.

Ayrıca gezegenin yansıtıcılığını artırmanın farklı yollarını da düşünmemiz gerekecek. Bunlar arasında uçak kondenslerinin (ısıyı hapseden) sınırlandırılması, Dünya’nın beyaz yüzey alanlarının (hem binalar hem de mahsuller) genişletilmesi veya buzulları daha stabil hale getirmek yer alıyor. Potansiyel olarak, okyanuslar üzerindeki bulutları aydınlatmak veya stratosfere yansıtıcı aerosoller enjekte etmek gibi çeşitli “güneş radyasyonu yönetimi” yöntemleri de dahil edilebilir. Bu “iklim soğutma” teknolojilerinden herhangi biri sıcaklıkları düşürmeye yardımcı olabiliyorsa, çok daha dikkatli bir şekilde yönetilen araştırmalara ihtiyaç duyuyor.

Atmosferden karbondioksit uzaklaştırmak, sanayi tesislerinden çıkan emisyonların atmosfere ulaşmadan önce yakalanmasını ifade eden karbon yakalama ve depolama (CCS) ile aynı şey değil. Tüm net sıfır senaryolarında, fosil yakıtlardan kaynaklanan kalan emisyonlarla başa çıkmak için CCS gereklidir. Ancak artık CDR’nin de gerekli olduğunu biliyoruz: Önce ısınmayı yavaşlatmak için emisyon azaltımının yanında, ardından ise küresel sıcaklığı daha güvenli bir seviyeye döndürmek için.

Large industrial fans

Çeşitli potansiyel uzaklaştırma yöntemleri var. Bazıları tanıdık ve tartışmasız, ancak henüz gereken ölçekte uygulanmıyor. Bunlar ağaç dikme, ekosistemleri restore etme ve topraklardaki karbonu artırma gibi doğal süreçlerdir.

Diğer “yeni” CDR biçimleri ise hala geliştirme aşamasında. Okyanuslardaki karbon alma yöntemleri arasında okyanusun alkaliniteyi artırması ve demir eklenerek fitoplanktonların gübrelenmesi yer alıyor. Karada ise geliştirilmiş doğal süreçler arasında toprağa kömür eklemek (“biyokömür”) ve kaya aşınmasıyla karbonat oluşumunu hızlandırmak bulunuyor.

İzlanda’daki bir doğrudan hava yakalama tesisi, türünün ilk tesislerinden biri.
Amazing Aerial / Alamy

Daha teknolojik müdahaleler de var. Bunlar arasında biyokütlenin enerji için yakıldığı ve emisyonların yakalanıp yeraltında depolandığı “biyoenerji ile karbon yakalama ve depolama” (BeCCS) ile gelişmiş makinelerle havadan CO₂’nin çıkarıldığı “doğrudan hava yakalama” yer alıyor.

Bu yöntemlerin tümü şu anda deneme aşamasında, ancak hala pahalı. Bazıları ayrıca çevresel riskler de taşıyor: Herhangi birinin büyük ölçekte kullanılmadan önce, ülkelerin olumsuz yan etkileri olmayacağından emin olmaları gerekecek. Bu da dünyanın bu yöntemlerin yönetimi hakkında ciddi şekilde düşünmesi gerektiği anlamına geliyor.

Ancak şu anda bu tür tartışmalar için bir yer yok. Ne yeni karbondioksit uzaklaştırma yöntemleri, ne de Dünya’nın yansıtıcılığını artırma çabaları, KOP müzakerelerinin veya herhangi bir diğer BM politika sürecinin resmi bir parçası değil.

Bunun nedeni, birçok ülkenin bu tür tartışmaların emisyon azaltım üzerindeki baskıyı hafifleteceğine inanması. Bu görüşte, fosil yakıtlara karşı yürüttükleri kampanyadan herhangi bir şeyin dikkatleri dağıtmasını istemeyen bazı büyük iklim STK’ları da onları destekledi.

Ancak dünya değişti. İklim bilimi, tek başına emisyon azaltımının artık bizi güvenli bir iklim yolunda tutamayacağını söylüyor. Bu durum, yeni CDR ve soğutma yöntemlerine yönelik genel bir muhalefetin sürdürülemez kıldığını gösteriyor. Hükümetlerin bu yöntemler üzerine araştırmaları ölçeklendirmesi ve yönetimlerini düşünmesi gerekiyor. En azından, bunlar hakkında konuşmalılar.

İşte bu yüzden KOP31’deki son gelişmeler bu kadar önemli. Bu noktada, ülkelerin aşıma nasıl yanıt verileceğine dair bir bildirime varıp varmayacağı belirsiz. Bazıları hala karşı çıkıyor. Ancak nihai metin aktif soğutmanın gerekli olduğunu kabul ederse, bu, iklim eyleminde yeni bir dönemin başlangıcı olacak.

İlginizi Çekebilir: İran destekli milisler işkence etse de Iraklı çevre aktivisti pes etmiyor →
Kaynak: The ConversationKaynak yazarı: Michael Jacobs
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.

Ağ Bağlantıları:Ürün Karşılaştırma • Dijital Medya • Güncel Haber • Net Haber • Gazete Hakimiyet
\n\n