Rumenya ve Bulgaristan, Ukrayna’nın kaybettiği ihracat payının bir kısmını ele geçirmiş olsa da, büyük olasılıkla Rusya tarafından gerçekleştirilen gemilere yönelik artan insansız hava aracı saldırıları ve giderek büyüyen lojistik darboğazlar bu kazanımları baltalama tehlikesi taşıyor.
Ukraynalı çiftçiler, bu yılki hasat ve ihracat sezonunda tam bir fırtınanın ortasında kaldı. Rus füze ve insansız hava aracı saldırıları, daha önce tahıl, yağlı tohum ve işlenmiş tarım ürünleri ihracatının yüzde 90’ını yöneten Ukrayna’nın Karadeniz limanlarını fiilen felç etti.
Ancak Ukrayna için bir felaket gibi görünen bu durum, Karadeniz komşuları Rumenya ve Bulgaristan için bir fırsat sunabilir. Bu iki ülke, Orta Doğu ve Güneydoğu Asya’daki tahıl alıcıları için alternatif tedarikçiler haline geldi.

S&P Global’e göre, Rumenya’nın Constanta limanından yapılan buğday ihracatı Temmuz-Ekim döneminde yüzde 40 artarak 3,88 milyon tona ulaşırken, Bulgaristan’ın ihracatı aynı dönemde yüzde 31 artarak 2,40 milyon tona yükseldi.
Fakat Rumenya ve Bulgaristan da şimdi Ukrayna’daki savaşın etkilerini hissediyor. BIRN hesaplamalarına göre, sadece Ekim ayında Karadeniz’in batısında gerçekleştirilen insansız hava aracı saldırıları sonucu altı kargo gemisi battı. Bu olaylarda 30’dan fazla mürettebat üyesi öldü veya hâlâ kayıp.
Bu tür olayların en sonuncusu Pazartesi günü yaşandı: Bulgaristan’ın Kaliakra Burnu’nun yaklaşık 40 deniz mili güneydoğusunda, Betul-8 adlı kargo gemisi koordineli bir insansız hava aracı saldırısı sonucu alabora oldu. Rumenya’dan Mısır’a giden gemi, 3.000 ton dökme buğday taşıyordu. Neyse ki bu kez tüm mürettebat kurtarıldı.
Rusya da Ukrayna da bu saldırıların hiçbirinin sorumluluğunu üstlenmedi. Ancak Rumenya ve Bulgaristan’daki çoğu siyasetçi ve uzman, saldırıların arkasında Moskova’nın olduğunu ve Ukrayna sularının yakınındaki Karadeniz’de kargo trafiğini tamamen durdurmak istediğini söylüyor.
Kiev merkezli UkrAgroConsult’ın tahıl ve lojistik piyasası analisti Maksym Kharchenko, BIRN’e verdiği röportajda, “Bulgaristan ve Rumenya, Ukrayna tahıl ihracatının başka yöne yönlendirilmesinden fayda görmüş olsa da, bu kazanımlar giderek artan lojistik maliyetleri ve yerel tarım üreticilerinin daralan kârları nedeniyle zayıflıyor,” dedi.
Kharchenko’ya göre, Bulgaristan ve Rumenya limanlarına giden gemilere yönelik ilk saldırıların ardından, belirlenen limanda gemiye yüklenen malların fiyatı, yani FOB fiyatları yüzde 14 arttı. Aynı dönemde, iç kesimlerdeki tahıl depolama tesislerinin çiftçilere sunduğu fiyatlar ise Rumenya’da yüzde 17, Bulgaristan’da yüzde 21 düştü.
“Bu açılan fark, ihracat faaliyetlerinin nispeten güçlü olmasına rağmen, artan lojistik ve gemi sigortası maliyetlerinin yerel üretici fiyatları üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu gösteriyor,” diye açıkladı Kharchenko.

Rumen Donanması’ndan bir subay, 14 Ağustos 2026’da Rumenya’nın Constanta kıyılarında düzenlenen FNR 26.10 ortak deniz tatbikatı sırasında potansiyel hedefleri denetlemek için dürbün kullanıyor. EPA/ROBERT GHEMENT
Karadeniz’in batı kesiminde artan insansız hava aracı saldırıları ortasında, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Bulgar makamlarının arama-kurtarma operasyonları için ek 10 milyon avroluk fon ayrıldığını duyurdu.
Ayrıca, Rumenya ve Bulgaristan tarafından işletilecek olan Karadeniz deniz güvenliği merkezi için 50 milyon avro daha tahsis edilecek. Bu tesis, denizdeki faaliyetleri gerçek zamanlı izlemek amacıyla kurulacak ortak bir kontrol merkezi olacak. Von der Leyen, “Bu merkezin derhal faaliyete geçmesi önemli ve bu nedenle tamamlanması için net takvimler belirlemek istiyoruz,” dedi.
Von der Leyen ayrıca Bulgaristan ve Rumenya’nın Türkiye ile “daha yakın deniz işbirliği” yapmasının gerekliliğini vurguladı.
Türkiye’ye yapılan bu atıf tesadüf değildi. Son aylarda Ankara, Rusya ve Ukrayna’yı Karadeniz’deki kargo gemilerine yönelik saldırıları durdurmak ve ticareti ile deniz taşımacılığını aksatmamak için defalarca çağırdı.
Eylül ayında Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Ankara’nın hem Moskova’ya hem de Kiev’e Karadeniz’i yeniden gemi trafiği için güvenli hale getirmeye yönelik teklifler sunduğunu belirtti. Ancak Fidan, tekliflerin ayrıntılarını açıklamadı. Saldırılar devam ettiği ve hatta şiddetlendiği için bu tekliflerin reddedilmiş gibi göründüğü anlaşılıyor.
Kiev Ekonomi Okulu’nda ekonomi profesörü olan Oleh Nivievskyi, Türkiye’nin diplomatik çabalarının savaşın bu aşamasında sonuç vermesinin pek olası olmadığını düşünüyor. Çünkü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’ya yönelik stratejisi, ülkenin ekonomisini mümkün olduğunca zayıflatmak.
Nivievskyi, BIRN’e, “Bu, limanların ablukaya alınması, alternatif lojistik rotalarına saldırılması, enerji ve ulaşım altyapısının hedef alınmasıyla gerçekleştirilecek. İhracat gelirleri Ukrayna ekonomisi için hayati önem taşıyor ve bu da ülkeyi büyük bir baskı altına alıyor,” dedi.
25 Ağustos 2026’da Rumenya’nın Cernavoda kentinde, Danube-Karadeniz Kanalı üzerinden yük taşıyan nehir şilepleri Cernavoda Nükleer Santrali’nin yakınından geçiyor. EPA/ROBERT GHEMENT
Ukrayna’nın Karadeniz limanları kapalı kalmaya devam ederken, Ukraynalı çiftçiler giderek daha fazla Danube Nehri üzerinden, ayrıca komşu AB ülkelerinden geçen demiryolu ve karayolu rotalarına yöneldi.
Ancak Ukrayna Tarım Bakanı Taras Vysotskyi’ye göre, bu rotalar ayda sadece yaklaşık 2,5 milyon tonu taşıyabilirken, Ukrayna’nın ayda 5 milyon tondan fazla ihracat yapması gerekiyor. Vysotskyi sosyal medyada, “Üstelik bu rotalar önemli ölçüde daha pahalı. Ek lojistik maliyetleri ton başına 50 ila 70 dolar arasında değişiyor, bazen 80 dolara kadar çıkıyor. Sonuçta bu maliyetleri Ukraynalı çiftçiler, ürünlerinin daha düşük fiyatlandırılmasıyla karşılıyor,” diye yazdı.
Bu koşullar altında Kiev, Avrupa’daki ortaklarına bazı “pratik çözümler” önerdi.
İlki, ek lojistik maliyetleri için tazminatlardı. Ukrayna hükümetine göre, mevcut pazarlama yılında 1,1 milyar avroluk desteğe ihtiyaç var. Bakan, “Bu, AB içindeki taşımacılığı desteklemek gibi farklı mekanizmaları içerebilir. Amacımız lojistik maliyetlerini düşürmek ve Ukraynalı çiftçilerin en azından üretim maliyetlerini karşılayacak fiyatlar almasını sağlamak,” dedi.
İkinci fikir ise AB’nin ticaret prosedürlerini basitleştirmekti. Özellikle Ukrayna, süt ürünleri ve un için tarife kotalarının idaresinin kolaylaştırılmasını öneriyor.
15 Mart 2024’te güney Polonya’nın Chyzne kentinde, Polonyalı çiftçiler protesto amacıyla Polonya-Slovakya sınır geçidini kapattı. EPA/GRZEGORZ MOMOT
UkrAgroConsult’tan Kharchenko, Ukrayna tarım ürünlerinin Polonya, Slovakya, Macaristan ve diğer komşu ülkelerden geçişindeki artışın, bu ülkelerin ulaşım ve lojistik sektörleri için ek fırsatlar yarattığını kabul ediyor.
Kharchenko, “Özellikle demiryolu ve karayolu taşımacılığı şirketleri, aktarma terminalleri ve lojistik operatörleri daha yüksek yük hacimlerinden ve artan gelirlerden faydalanabilir. Polonya ayrıca Baltık Denizi limanlarından işlenen ek Ukrayna tahıl sevkiyatlarından da kazanç sağlayabilir,” dedi. Ancak aynı zamanda artan transit akışlarının sınır geçişleri, demiryolu ağları ve liman altyapısı üzerinde ek baskı oluşturduğunu belirtti.
“Bir diğer endişe ise yerel çiftçilerin, Ukrayna tarım ürünlerinin kendi iç pazarlarına girebileceğinden duydukları memnuniyetsizlik. Ancak Polonya ve Macaristan, Ukrayna’nın başlıca tahıl ürünlerinin ithalatına yönelik kısıtlamaları sürdürdüğü için, artan transitin yerel tahıl fiyatları üzerindeki doğrudan etkisi sınırlı kalıyor,” diye ekledi Kharchenko.
Ukrayna’nın komşuları, birkaç yıl önce yerel çiftçiler üzerindeki baskılar sonucunda Ukrayna tahıl ihracatını tamamen yasaklamıştı. Ukraynalı çiftçiler ürünlerini diğer AB ülkelerinde satabiliyor, ancak Brüksel şu anda bloğa yapılan buğday satışını yılda 1,3 milyon tonla sınırlamış durumda.
Kharchenko’nun bahsettiği sınır geçişlerindeki baskıya gelince, tarım ürünleri demiryolu ve karayoluyla yapılan ihracattaki artış, gerçekten de Ukrayna’nın AB komşularıyla olan sınırlarında sürekli tıkanıklıklara yol açtı.
Ukrayna Demiryolları’na göre, Ekim sonunda ülkenin batı sınırlarına giden rotalarda 20.000’den fazla yük vagonu birikmişti ve bazı rotalarda bekleme süresi 20 günü aştı. En uzun kuyruklar Polonya ve Slovakya ile olan sınırlarda görülüyor.
Credit Agricole Bank Polska’nın kıdemli ekonomisti Jakub Olipra, temel sorunun her iki taraftaki mevcut demiryolu altyapısının bu kadar büyük Ukrayna tarım ihracatı hacimlerini kaldırmaya hazır olmaması olduğunu söylüyor.
Uzmana göre, 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ilk aylarında da benzer bir durum vardı. Olipra, BIRN’e, “O zamandan beri çok az şey değişti: yetersiz aktarma kapasitesi, demiryolu hatlarındaki farklı ray aralıkları ve sınırlı sınır altyapısı büyük darboğazlar olmaya devam ederken, Rusya’nın Ukrayna demiryolu altyapısına yönelik saldırıları ek aksamalara neden oldu,” dedi.
Polonya Altyapı Bakanlığı, sınır ötesi yük taşımacılığı koşullarıyla ilgili yorum talebine yanıt vermedi.
Bu arada, Slovakya’nın devlet malı yük taşımacılığı şirketi Cargo Slovakia, Eylül ve Ekim aylarında taşıdığı tarım ürünleri hacminin 2023’ten bu yana en yüksek seviyede olduğunu belirtti.
Ancak aynı dönemde, Slovakya’nın Zilina demiryolu kavşağındaki çekiş gücü tedarik sistemi dönüşümden geçiyordu. Şirketin CEO ofisi direktörü Silvia Kuncova, BIRN’e, “Bu gıda sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 80’i bu kavşaktan geçtiği için çalışmalar demiryolu hattının kapasitesini azalttı. Üstelik dönüşüm çalışmaları tamamlandıktan sonra kavşakta bir yangın çıktı ve bu da iki hafta boyunca demiryolu yük taşımacılığı operasyonlarında kısıtlamalara yol açtı,” dedi.
Kuncova, Ukrayna’nın Karadeniz limanlarının ablukaya alınmasının ardından, sadece tarım ürünleri değil, Ukrayna-Slovakya sınırı üzerinden taşınan diğer malların hacminin de arttığını ekledi. Bu durum, diğer faktörlerle birlikte mevcut demiryolu ağı kapasitesinin daha fazla kullanılmasına yol açmıştı.
“Yukarıdaki koşullar göz önüne alındığında, olağanüstü yüksek tarım ürünleri hacimlerini gerekli süre içinde ve talep edilen ölçüde taşımak mümkün olmadı,” dedi Kuncova.
3 Ağustos 2025’te Ukrayna’nın Kiev bölgesinde, devam eden Rus işgali ortasında Ukraynalı çiftçiler bir tarlada çalışıyor. EPA/MAXYM MARUSENKO
Ukrayna Tarım Bakanı Vysotskyi’ye göre, mevcut ihracat krizi Ukraynalı çiftçileri bir sonraki ekim sezonunu finanse etmek için gereken nakitten yoksun bırakabilir. Vysotskyi Ekim ayında, “Durum değişmezse, bir sonraki yıl 5 milyon hektara kadar tarım arazisi ekilmeme riskiyle karşı karşıya kalabilir,” diye yazdı.
Daha yeni bir açıklamada ise Karadeniz limanlarına ilişkin durumun hızla düzelme ihtimalinin düşük olduğunu vurguladı.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
