Antik kaynaklar, zamanın akışında trajik bir şekilde kaybolan sanat şaheserlerinin varlığını belgelemektedir. Şimdi, günümüze ulaşmamış on görkemli antik eserin hikayesini keşfedin.

Antik tarihin günümüze ulaşan sayfalarında, çağdaşlarına ilham veren ve Batı sanatının gidişatını değiştiren birçok ünlü sanat eseri bahsedilir. Ne yazık ki, bu değerli eserlerin çoğu yangınlar, depremler, yabancı güçler tarafından çalınma ve eritilme ya da yavaş doğal çürüme nedeniyle tarihin derinliklerine gömülmüştür. İşte 4.500 yıllık zengin süslemeli bir Mısır lahitinden, sonraki nesiller tarafından gömülüp Rönesans’ta yeniden keşfedilip tekrar çürümüş karmaşık duvar resimlerine kadar, kaybolmuş en ünlü on antik sanat eserinden bazıları.

1. Firavun Menkaure’nin Batık Kraliyet Lahdi
Kral Menkaure’nin Mezar Odası, Georg Ember çizimi, 1878. Kaynak: Rice Arşivi

Firavun Menkaure, MÖ yaklaşık 2504’teki ölümünden sonra son istirahatgahı olacak şekilde Giza’da üçüncü ve en küçük mezarı inşa ettirdi. O zamana kadar firavunların lahitleri genellikle sade taş kutulardan ibaretti. Menkaure ise daha gösterişli bir tabut yaptırarak, bin yıldan fazla bir süre sonra Krallar Vadisi’nde görülecek olan muhteşem altın lahitlerin öncüsü oldu.
Üç tonluk devasa bir koyu bazalt bloğundan oyulan lahdin dış yüzeyi, bir saray cephesi gibi tasarlanmıştı; içe çöken paneller, nişli duvarlar ve firavunun ka ruhunun lahde girip çıkmasını sağlayan sembolik sahte kapılar bulunuyordu.
Menkaure’nin lahdi tasvir eden, açıklamalara dayanan çizim, 1882. Kaynak: Wikimedia Commons
Menkaure’nin lahdi, mezar odasının 1837’de barut kullanılarak açılmasıyla piramidin içinde bulundu; bu, lahdin yerleştirilmesinden yaklaşık 4.300 yıl sonraydı. Lahit boş ve kapağısızdı, ancak yine de etkileyici bir bulguydu. Lahdi mezardan çıkarıp Britanya Müzesi’ne taşımak için hemen çalışmalara başlandı.
Eylül 1838’de lahit, İskenderiye’den Malta’ya ve oradan da İngiltere’nin Liverpool şehrine gitmek üzere İngiliz ticaret gemisi Beatrice’e yüklendi. Ancak gemi Malta’dan ayrılırken şiddetli bir fırtınaya yakalandı ve Akdeniz’in dibine battı. Ne gemi ne de lahit bir daha bulunamadı. Ancak bazalt, deniz suyuna karşı son derece dirençli olduğundan, lahit hâlâ denizin dibinde sağlam bir şekilde duruyor olabilir.
2. Phidias’ın Olympia’daki Altın ve Fildişinden Zeus Heykeli
Olympia’daki Zeus Heykeli, Antoine-Chrysostome Quatremère de Quincy tarafından, 1814. Kaynak: Royal Academy
Ünlü Yunan heykeltıraşı Phidias, MÖ yaklaşık 435’te Olympia’daki Zeus tapınağı için tanrının heykelini yapmasıyla görevlendirildi. Ahşap bir yapı üzerine fildiş ve altınla süslenmiş bir chryselephantine (altın ve fildişli) eser yarattı. Heykel 40 fit yüksekliğindeydi ve başı neredeyse tapınağın çatısına değiyordu. Coğrafyacı Strabo, Zeus’un ayağa kalkması durumunda tapınağın çatısını yırtacağını belirtmişti.
Heykel o kadar etkileyiciydi ki, antik Yunanlı gezginler onu Antik Dünyanın Harikaları arasında saymışlardı. Aynı zamanda Olimpiyat Oyunları’nın da odak noktasıydı. Heykeli yüzyıllarca korumak için Phidias, tabanına zeytinyağı dolu sığ bir havuz yerleştirmişti. Fildişli yüzeyi korumak ve parlaklığını sürdürmek için heykele her gün yağ sürülüyordu. Phidias ayrıca Zeus’un imajını sakallı bir tanrı olarak belirlemişti.
Hadrian dönemine ait, Olympia’daki Zeus heykelini gösteren madeni para, MS 117-138 civarı, Elis’te basılmış. Kaynak: Wikimedia Commons
Günümüzde heykelin izine rastlanmamıştır ve ne olduğuna dair çeşitli teoriler bulunmaktadır. Birine göre, MS 4. yüzyılın sonlarında İmparator Theodosius I’in Olimpiyat Oyunları’nı yasaklamasıyla heykel Konstantinopolis’e taşınmış ve Lausus Sarayı’na yerleştirilmişti. Sarayın MS 475’te yanmasıyla heykel de yok olmuştu. Bir başka teoriye göre ise MS 426’da Theodosius II’nin tapınağı yakma emriyle Olympia’da imha edilmişti.
3. Phidias’ın Altın ve Fildişinden Athena Parthenos Heykeli
Nashville’deki Athena Parthenos replikası. Kaynak: Nashville Parthenon
Phidias ayrıca, MÖ yaklaşık 447-438’de yeniden inşa edilen Atina Akropolis’indeki Parthenon’a Athena Parthenos heykelini yapması için görevlendirildi. Pericles, Akropolis’in Persler tarafından yıkılmasının ardından bir yenilenme sembolü olarak bu eseri yaptırmıştı.
Bu da Zeus heykeli kadar yüksek olabilecek bir başka chryselephantine eserdi. Ahşap iskeletinin üzeri, rivayete göre, teni temsil etmek için fildişle, giysileri ve zırhı ise 1.000 kilogram altınla kaplanmıştı. Sağ elinde zafer tanrıçası Nike’nin bir heykeli tutuyordu; aegis kalkanında Medusa’nın başı yer alırken, kalkanının üzerinde Atinalıların Amazonları yendiği Amazonomachy sahnesi betimlenmişti. Heykelin kaidesinde ise Pandora’nın yaratılışını gösteren bir kabartma bulunuyordu.
Varvakeion Athena’sı, Athena Parthenos’un bir replikası. Kaynak: Ulusal Arkeoloji Müzesi, Atina
Ahşap, fildiş ve altından yapılan heykel zamanla parçalandı. Rivayete göre, ilk olarak MÖ 296’da Atina tiranı Lachares tarafından altını sökülmüş, ancak daha sonra yeniden restore edilmişti. MS 267’deki Parthenon yangınında ise ciddi hasar görmüştü. Son olarak, MS 5. yüzyılda Parthenon’un Meryem Ana’ya adanmış bir kiliseye dönüştürülmesiyle heykel muhtemelen oradan kaldırıldı. Konstantinopolis’e taşınmış olabilir, ancak Dördüncü Haçlı Seferi sırasında şehrin yağmalanmasından sağ çıkamadı.
4. Klasik Ressam Apelles’in Kaybolmuş Şah Eserleri
Apelles’in Atölyesinde Büyük İskender, Giuseppe Cades tarafından, 1792. Kaynak: Hermitage Müzesi
MS öncesi 4. yüzyılda yaşayan Koslu ressam Apelles, antik çağın en büyük ressamı olarak kabul ediliyordu. Büyük İskender’in resmi saray ressamı olarak, onun başarılarını hayat gibi gerçekçi, üç boyutlu derinlik ve orantı açısından yeni standartlar belirleyen eserlerle betimlemişti.
En ünlü eseri, Zeus gibi bir yıldırım tutan İskender portresiydi. İskender, Apelles’in çalışmasından o kadar memnun kalmıştı ki, başka hiçbir ressamın onun portresini yapmasını yasaklamıştı. Tek gözlü general Antigonus Monophthalmus’un portresini yapması istendiğinde ise, kayıp gözünü gizlemek için onu üç çeyrek profilden çizmişti. Bu, Batı sanatında bu kompozisyon tekniğinin kaydedilen ilk kullanımıydı.
Venus’un Doğuşu, Sandro Botticelli tarafından, 1485–1486. Kaynak: Uffizi Galerileri
Modern koruma teknikleri olmadan resimlerin geçici doğası nedeniyle antik çağda çoğu kaybolmuş olsa da, Botticelli, Raphael ve Titian gibi Rönesans ustaları Apelles’i tanımlamalardan yola çıkarak onun eserlerini altın standart olarak görmüşlerdi. Sık sık onun eserlerini yeniden yaratmaya çalışmışlar ve bu çabalar Botticelli’nin Apelles’in Aphrodite Anadyomene eserinden esinlenen Venus’un Doğuşu gibi şaheserlerle sonuçlanmıştı.
5. Halikarnas Mozolesi’nin Kaybolmuş Dev Kabartmaları
Le mausolée, Jacques Picart tarafından, yaklaşık 1660. Kaynak: Britanya Müzesi, Londra
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
