İçeriğe geç
18 Kasım 2026, Çarşamba
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Lübnan’ın bir zamanlar çatışma çözümünde model olan güç paylaşımı formülü şimdi çökmek üzere

Lübnan Başbakanı Nawaf Salam, 25 Eylül 2026’da New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşma yapıyor. Leonardo Munoz/AFP via Getty Images…

Son güncelleme: 18 Kasım 2026, 06:03
Lübnan’ın bir zamanlar çatışma çözümünde model olan güç paylaşımı formülü şimdi çökmek üzere

Lübnan Başbakanı Nawaf Salam, 25 Eylül 2026’da New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşma yapıyor.
Leonardo Munoz/AFP via Getty Images

“Lübnan adına kimse konuşamaz,” diye ilan etti ülkenin başbakanı Nawaf Salam, Eylül 2026’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda.

Savaş ve barış kararlarının yalnızca Lübnan devletine ait olduğunu vurgulayan Salam, İsrail ile askeri bir cephaneliğe sahip Şii siyasi parti Hizbullah arasında kapsamlı bir ateşkes, İsrail askerlerinin çekilmesi ve Lübnan’ın güneyinde silahsız bir bölge oluşturmayı hedefleyen BM Kararı 1701’in uygulanması çağrısında bulundu.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Bu konuşma, hükümetin devlet otoritesini yeniden tesis etmek için çalıştığını uluslararası topluma göstermek amacıyla yapılmıştı. Ancak ülke içinde birçok Lübnanlı, devlet otoritesiyle ilgili bu yüce söylemler ile yerdeki gerçekler arasında büyük bir uçurum gördü.

Son iki yılda şiddet, Lübnan’ın güneyindeki köyleri ve manzaraları kökten değiştirdi. Bundan önce bile birçok Lübnanlı, halk ile ülke liderliği arasında bir boşluk hissediyordu: 2020’deki Beyrut limanı patlamasından ülkenin para biriminin ve finans sektörünün çöküşüne ve kırılgan güvenlik durumuna kadar çeşitli konularda devletin eylemsizliği algısı vardı. Şimdi ise ülkedeki birçok kişiye göre Lübnan, İsrail ile dengesiz müzakerelere zayıf bir konumdan sürüklendi.

Lübnan siyasetinin dinamikleri üzerine çalışan bir akademisyen olarak, Lübnan’ı vuran krizlerin, 18 resmi olarak tanınan mezhepsel topluluğun bir arada var olmasına dayanan ve zaten kırılgan olan güç paylaşım sistemini daha da zorladığından endişe ediyorum. 80 yıldan daha eski olan bu düzenleme, bir zamanlar etnik ve dini hatlar boyunca bölünmüş ülkeler için bir model olarak gösteriliyordu.

Lübnan’ın güç paylaşımı formülü

Lübnan’ın siyasi sistemi temel olarak toplulukların siyasi otoriteyi kendi aralarında paylaştığı bir formüle dayanıyor.

Avrupa’nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analizlerle haftalık bir e-posta

Kökleri Osmanlı yönetimine kadar uzansa da Lübnanlı elitler bu sistemi modern haliyle iki kez yeniden teyit ettiler: 1943’te ülke Fransız mandasından çıktığında ve 1989’da Lübnan iç savaşını sona erdiren Taif Anlaşması ile.

Anlaşmanın hükümleri uyarınca, üç ana siyasi yürütme pozisyonu en büyük üç grup arasında paylaşılıyor: Maronit Hristiyan bir cumhurbaşkanı, Şii bir parlamento başkanı ve Sünni bir başbakan. Parlamentoda koltuklar Lübnan’ın çeşitli Müslüman ve Hristiyan mezhepleri arasında eşit olarak bölünürken, kamu hizmeti atamaları da mezhepsel kotalara göre yapılandırılıyor.

Derin bölünmüş toplumlardaki çatışma çözümünü analiz edenler için Lübnan, 1960’larda Hollandalı-Amerikalı siyaset bilimci Arend Lijphart gibi isimler tarafından geliştirilen güç paylaşımı teorisine ilham veren kilit vakalardan biridir.

Bu teori, o zamandan beri etnik, ulusal ve mezhepsel hatlar boyunca bölünmüş toplumlardaki çatışma çözümünü anlamak için ana bir çerçeve haline geldi. Kuzey İrlanda, İtalya’nın özerk Güney Tirol bölgesi, Bosna-Hersek, Irak ve Burundi’de uygulandı. Ayrıca Suriye’deki iç savaş sonrası geçiş süreci için de önerildi.

Modelin temelinde, “çifte kaçınma” olarak adlandırdığım bir yaklaşım yatıyor. Bu, savaşan tarafların ülkeyi bölünmekten kaçınmasını sağlarken toplulukların zorla asimilasyondan kurtulmasına olanak tanıyor. Örneğin, kendi dillerini, geleneklerini ve eğitim ile dini kurumlarını koruyabiliyorlar. Bir akademisyen bunu “aynı odada ayrı yaşamak” olarak tanımlıyor.

Lübnan’da bu düzenleme, defalarca test edilen kırılgan bir bir arada varoluşu mümkün kıldı; 8 Ekim 2023’te başlayan İsrail-Hizbullah savaşı da bunun en son örneğiydi.

Şimdi İran ve Amerika Birleşik Devletleri’ni de içeren daha geniş bölgesel çatışmayla iç içe geçmiş olan bu savaş, Lübnan hükümetinin otoritesi üzerinde ağır bir bedel ödetti. Devletin yapısal zayıflıklarını ortaya çıkarırken, Lübnan’ın mezhepsel siyasi sisteminin iç ve dış zorlukları yönetmedeki performansı hakkındaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Özellikle üç büyük riskin, ülkedeki güç paylaşımının geleceğini şekillendirmesi bekleniyor.

Hizbullah’ın askeri cephaneliği sorunu, Lübnan devletinin oluşumu için sürekli bir zorluk olmuştur.

2004 yılında BM Güvenlik Konseyi Kararı 1559, ülkedeki tüm devlet dışı grupların silahsızlandırılmasını talep etmişti, ancak Hizbullah, İsrail’in devam eden tehditleri gibi çeşitli gerekçelerle silahlarından vazgeçmeyi sürekli olarak reddetti. Yine de bu silahsızlanma, Lübnan ile İsrail arasında gelecekteki ikili ilişkilerin yolunu açması hedeflenen Haziran 2026 üçlü çerçevesinin bir şartıydı.

A man in army uniform stands over rows of guns.

Silahsızlanma girişimi, sadece Hizbullah’ın cephaneliği hakkında değil, aynı zamanda Lübnan’ın İsrail ile silahsızlanma müzakerelerinin koşulları hakkında da hararetli bir tartışmayı tetikledi.

Bir İsrail askeri, 23 Aralık 2024’te Hizbullah’a ait olduğu söylenen ele geçirilen silahları sergiliyor.
Jack Guez/AFP via Getty Images

Çoğu kişi, Lübnan’ın aşırı zayıf bir konumdan pazarlık yaptığını ve bu dengesizliğin yalnızca egemen karar alma yetkisinden yoksun, daha zayıf bir devletle sonuçlanacağından endişe ediyor. Bu noktada çatışma araştırmaları temkinli bir uyarıda bulunuyor: Asimetri altında yürütülen müzakereler genellikle kök nedenleri ele almaz. Aksine, yeni çatışmaların tohumlarını ekebilecek bir hayal kırıklığı yaratabilir.

Lübnan ile İsrail arasındaki müzakereler kilitlenmiş durumda. Hizbullah, İsrail’in tamamen çekilmesini talep ederken, İsrail çekilmesini Hizbullah’ın silahsızlandırılması ve diğer güvenlik garantileriyle koşullandırıyor.

Aynı zamanda, birçok uzman Lübnan ordusunun güney Lübnan’a etkili bir şekilde yeniden konuşlanıp bu kadar kutuplaşmış bir ortamda güvenliği sağlamasının mümkün olup olmadığını sorguluyor. Bu endişeler, ülkedeki BM barış gücü misyonu UNIFIL’in asker sayısını azalttığı bir dönemde ortaya çıkıyor.

Bazıları mevcut anı Hizbullah’ın Lübnan siyaseti üzerindeki etkisini azaltmak için bir fırsat olarak görse de, baskı altında Hizbullah’ı silahsızlandırma çabalarının Şii topluluğu içindeki uzun süredir devam eden marjinalleşme algısını yeniden canlandırabileceği ve devletin zaten kırılgan olan siyasi dengesini bozabileceği konusunda da geniş endişeler var.

Lübnan devletinin gücü, siyasi elitler ve uluslararası arabulucular tarafından Lübnan’ın siyasi geleceğine yönelik işlemsel bir vizyonun giderek daha belirgin hale gelmesiyle de zayıflıyor; bu vizyon, somut reformlar yerine hızlı çözümlere öncelik veriyor.

Bunun bir örneği, mezhepsel kota sistemi üzerindeki potansiyel pazarlıklardır. Hizbullah’ın silahsızlandırılmasına yönelik bir taviz olarak öne sürülen bir fikir, Şii topluluğunun Lübnan’ın güç paylaşım sistemindeki karar alma rolünü artırmaktır. Diğerleri ise Şii topluluğunun desteğini sağlamak için güney Lübnan’ı yeniden inşa etmek üzere finansal paketler de dahil olmak üzere “cezalar ve ödüller” yaklaşımının gerekli olacağını öne sürüyor.

Bu fikirler, İsrail işgalinin ve Hizbullah’ın silahlanmasının yarattığı tarihsel güvenlik ikilemlerini ve Lübnan’a çeşitli yansımaları olan çözümsüz İsrail-Filistin çatışmasını, siyasi formüllerdeki ayarlamalar veya yardım paketlerinin yeniden yapılandırılmasıyla bir tutuyor.

Ayrıca silahsızlanmayı siyasi güç paylaşımları üzerinden pazarlık meselesine indirgeme riski taşıyorlar. Ancak bunlar, Lübnan’daki güvensizliğin temel nedenlerini ve eşitsizliklerin mirasını ele almakta yetersiz kalıyor.

Son olarak, Lübnan’ın güç paylaşım sistemi giderek artan bir şekilde sosyal uyumun bozulmasından etkileniyor. İsrail saldırıları altındaki bölgelerden kaçan aileler nedeniyle yaşanan kitlesel iç yerinden edilme, topluluklar arası bir arada varoluşun sınırlarını test etti.

2011’de başlayan Suriye iç savaşı nedeniyle yerinden edilen mülteciler için yıllarca politika oluşturmaya çalışan Lübnan, şimdi 2023’ten bu yana çoğunlukla Şii egemenliğindeki güneyden bir milyondan fazla insanın yerinden edildiği bir durumla karşı karşıya.

Bu iç yerinden edilme, insanların kriz zamanlarında bölünmüş alanları paylaşmaya ne kadar hazır oldukları konusunda derin sorular ortaya çıkarıyor.

Çoğu hane, yerinden edilmiş aileleri evlerine aldı ve topluluklar spontane kabul merkezleri kurdu. Ancak bazı bölgelerde güneyden gelen yerinden edilmiş insanlar bir yük olarak görülmeye başlandı ve mahalleler, “yabancı” olarak adlandırılanların “gelip gidişini” izlemek için kendi gayriresmi güvenlik düzenlemelerini oluşturdu.

Bir aile, 17 Nisan 2026’da Beyrut’taki bir yerinden edilme kampında eşyalarını topluyor.
Ryan Murphy/Getty Images

Taif Anlaşması 4 Kasım 2026’da 37. yılını doldurdu. Ancak güç paylaşımı modeli, şu anda üzerindeki baskıya dayanabilecek mi, yoksa Lübnan 80 yıldan daha eskiye dayanan bu formülle bir hesaplaşmaya mı yaklaşıyor?

Kendi bakış açıma göre, Lübnan devletinin karşılaştığı zorluklar devasa. Bunlar güvenlik, egemen karar alma yetkisinin yeniden inşası ve devlet kurumları ile altyapının restorasyonunu kapsıyor. Ayrıca dış baskılar altında acımasız bir bölgesel ortamda yol bulmayı da gerektiriyor.

Yine de bu zorlukların aşılamaz olmadığını düşünüyorum. Devlet, Lübnan topluluklarını bir araya getiren orijinal itici gücü gözden kaçırmazsa bunlar ele alınabilir: bir arada varoluş yoluyla siyaset yaratma arzusu.

  • Güç paylaşımı anlaşmaları
  • Lübnan iç savaşı
İlginizi Çekebilir: Met Polisi, David Walliams’a Yönelik İddiaları Araştırıyor →
Kaynak: The ConversationKaynak yazarı: Tamirace Fakhoury
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.