Wikipedia’ın “Süperkritik akışkan” maddesine göre süperkritik akışkan, belirgin sıvı ve gaz fazının olmadığı kritik noktanın üzerinde basınç ve sıcaklığa sahip bir madde olarak tanımlanır. Bu haldeki madde katıların içinde gaz gibi dağılabilir ve maddeleri sıvı gibi çözebilir. Ayrıca süperkritik akışkanın kritik noktasına yakın durumlarda, sıcaklık ve basınçtaki küçük değişimler yoğunlukta büyük değişimlere sebep olabilir; bu durum birçok özelliğinin üzerinde ince ayar yapılabilmesini sağlar.
Hidrotermal sirkülasyon
Süperkritik koşulların doğal olarak oluştuğu başlıca ortamlardan biri yerkbuğunda meydana gelen hidrotermal sirkülasyondur. Sıvının ısındığı ve konveksiyona başladığı bu süreçte, akışkanların porfir bakır yataklarının oluşumu veya deniz tabanında deniz suyunun yüksek sıcaklıkta sirkülasyonu gibi bir dizi farklı ortamda süper kritik koşullara ulaştığı düşünülmektedir.
Okyanus ortası sırtlarında bu sirkülasyon, en çok “kara baca” olarak bilinen hidrotermal menfezlerin ortaya çıkmasıyla kendini gösterir. Bunlar, 400 °C’ye kadar sıvıları boşaltan sülfit ve sülfat minerallerinin metrelerce yükseklikteki bacalarıdır. Akışkanlar, akışkandaki çözünmüş metallerin çökelmesi nedeniyle büyük siyah dalgalı duman bulutları gibi görünür.

Bu havalandırma alanlarının birçoğunun derinlikte kritik üstü koşullara ulaşması muhtemeldir; ancak çoğu deniz tabanına ulaştıklarında kritik altı olmak için soğur. Belirli bir havalandırma sahası olan Turtle Pits, söz konusu sahada kısa süper kritikalık dönemi göstermiştir. Cayman Çukuru’ndaki başka bir yer olan Beebe’nin havalandırma deliğinde ise sürekli süper kritikalık gösterildiği düşünülmektedir.
Gezegenlerin atmosferleri
Süperkritik hal, gezegenlerin atmosferlerinde de doğal biçimde gözlemlenir. Wikipedia’ya göre Venüs’ün atmosferi %96,5 karbondioksit ve %3,5 azottan oluşur. Yüzey basıncı 9,3 MPa (93 bar) ve yüzey sıcaklığı 735 K olan bu bileşenlerin her ikisinin de kritik noktası üstündedir; bu değerler nedeniyle yüzey atmosferi süperkritik akışkandır.
Güneş sistemi gaz devi gezegenlerinin iç atmosferleri, kritik noktalarının çok üstündeki sıcaklıkta hidrojen ve helyum içerir. Jüpiter ve Satürn’ün dış gaz atmosferleri yoğun sıvı halindeki iç kısma sorunsuzca geçebilirken, Neptün ve Uranüs’ün geçiş bölgelerinin doğası bilinmemektedir.
Ötegezegen Gliese 876 d için geliştirilen teorik modeller ise dibinde katı yüksek basınçlı su buz tabakasını, basınçlı ve süperkritik bir akışkan olan su okyanusuna yerleştirmektedir. Bu model, süperkritik maddelerin gezegensel ölçekteki olası fiziksel durumlarına dair bir örnek sunar.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
