Süperkritik akışkan nedir?
Süperkritik akışkan, belirgin sıvı ve gaz fazının olmadığı kritik noktanın üzerinde basınç ve sıcaklığa sahip bir maddedir. Bu koşullarda madde aynı anda iki farklı davranış sergiler: katıların içinde gaz gibi dağılabilir ve maddeleri sıvı gibi çözebilir. Süperkritik akışkanın kritik noktasına yakın durumlarda, sıcaklık ve basınçtaki küçük değişimler yoğunlukta büyük değişimlere sebep olur. Bu özellik, süperkritik akışkanın birçok özelliğinin üzerinde ince ayar yapılabilmesini sağlar.
Hidrotermal sirkülasyon
Süperkritik koşulların doğada oluştuğu başlıca ortamlardan biri yerkabuğunda meydana gelen hidrotermal sirkülasyondur. Bu süreçte sıvı ısındığı ve konveksiyona başladığı için, bu akışkanların porfir bakır yataklarının oluşumu veya deniz tabanında deniz suyunun yüksek sıcaklıkta sirkülasyonu gibi bir dizi farklı ortamda süper kritik koşullara ulaştığı düşünülmektedir.
Okyanus ortası sırtlarında bu sirkülasyon, en çok “kara baca” olarak bilinen hidrotermal menfezlerin ortaya çıkmasıyla kendini gösterir. Bu bacalar, sülfit ve sülfat minerallerinden oluşan metrelerce yükseklikteki yapılar olup 400 °C’ye kadar sıvıları boşaltır. Akışkanlar, akışkandaki çözünmüş metallerin çökelmesi nedeniyle büyük siyah dalgalı duman bulutları gibi görünür.

Bu havalandırma alanlarının birçoğunun derinlikte kritik üstü koşullara ulaşması muhtemeldir; ancak çoğu deniz tabanına ulaştıklarında soğuyarak kritik altı olmak için dönüştürülür. Belirli bir havalandırma sahası olan Turtle Pits, bu sahada kısa süper kritikliğin bir dönemini göstermiştir. Cayman Çukuru’ndaki başka bir yer olan Beebe’nin havalandırma deliğinde ise sürekli süper kritiklik görüldüğü düşünülmektedir.
Gezegenlerin atmosferleri
Süperkritik akışkanlar yalnızca yerkabuğuyla sınırlı değildir; gezegenlerin atmosferlerinde de doğal olarak oluşur. Venüs’ün atmosferi %96,5 karbondioksit ve %3,5 azottan oluşur. Yüzey basıncı 9,3 MPa (93 bar) ve yüzey sıcaklığı 735 K olan bu bileşenlerin her ikisinin de kritik noktasının üstünde olması nedeniyle, Venus’un yüzey atmosferi süperkritik akışkandır.
Güneş sistemi gaz devi gezegenlerinin iç atmosferleri, kritik noktalarının çok üstündeki sıcaklıkta hidrojen ve helyum içerir. Jüpiter ve Satürn’ün dış gaz atmosferleri, yoğun sıvı halindeki iç kısma sorunsuzca geçebilirken, Neptün ve Uranüs’ün geçiş bölgelerinin doğası bilinmemektedir.
Ötegezegen Gliese 876 d için geliştirilen teorik modeller ise dibinde katı, yüksek basınçlı su buz tabakasını; basınçlı, süperkritik akışkan sudan oluşan bir okyanusa yerleştirir. Bu model, süperkritik maddelerin gezegensel ölçekte de doğal süreçlerle ilişkilendirilebileceğini göstermektedir.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
