Fransa’da Yükselen Yeni Protesto Jenerasyonu

Çarşamba, 28 Ekim 2026

LONDRA, 26 Ekim 2026 (IPS) – Küflü duvarlara sahip, hamam böceği ve farelerle dolu, yazın sıcağa, kışın soğuğa dayanılmaz olan sınıflar: Fransız lise öğrencileri öğrenmeleri gereken yerleri böyle tanımlıyor. Yetersiz bütçe ve ihmalin göz ardı edilemeyecek sembolleri olarak görülen bu durum, ülkeyi sarsan bir protesto hareketini tetikledi.

Öğrencilerin şikayetleri temel olarak bütçe yetersizliğine, öğretmen açığına, çürüyen altyapıya, kalabalık sınıflara ve şeffaf olmayan üniversite giriş sistemine odaklanıyor. Bunlar kendi içinde önem taşıyor ve aynı zamanda ekonomilerin ve hükümetlerin hangi çıkarlara hizmet ettiğine, insanların hangi geleceklere umut bağlayabileceğine dair daha geniş soruları da gündeme getiriyor.

Lise öğrencileri okullarını ablukaya aldığında, bu büyük yankı uyandı. Üniversite öğrencileri kısa sürede katıldı. Haftalar içinde en az 250.000 kişi sınıflara indi; aralarında öğretmenler, sendika üyeleri ve solcu İtaatsiz Fransa (LFI) partisi destekçileri de vardı. Hükümet öğrenciler için bir danışmanlık platformu açtı, yakıt rezervlerini serbest bıraktığını duyurdu ve okul iyileştirme politikaları vaat etti, ancak bu sınırlı tavizler protestoları durdurmadı. Bu arada mesaj Avrupa’ya yayıldı.

Kıta çapında bir dalga

Öğrenciler Belçika’daki birkaç şehirde okul ablukaları düzenledi, İtalya’da ise binlerce kişi eğitim harcamalarının artırılması, daha iyi okul binaları ve yaşam maliyetine yönelik tedbirler talep ederek sınıflara indi.

İspanya’da, karşılanamaz konut krizi ülke çapında protestoları tetikledi ve birçok genç öne çıktı. Tetikleyici, satın aldığı binanın kirasını yüzde 230’dan fazla artıran yatırım şirketi nedeniyle, yedi decades boyunca evi olan Madrid apartmanından 87 yaşındaki María del Carmen Abascal’ın (Maricarmen olarak bilinen) evden çıkarılmasıydı. İspanya ve Madrid’in Puerta del Sol meydanında 1.200’den fazla protestorün çadırıyla doldu. Sağcı partiler acil konut yasasını engelleyince, Başbakan Pedro Sánchez erken seçim çağrısında bulundu.

Portekiz’de binlerce kişi konutların ulaşılabilir olmamasına karşı halk alanlarında kamplaşarak hükümeti, kiracıların boşaltılmasını kolaylaştıracak ve yeni kiralamalarda kira tavanlarını sonlandıracak bir tasarıyı geri çekmeye çağırdı. Yunanista’da öğrenciler yüksek öğrenci kiralarına karşı protesto düzenledi.

Arnavutluk’ta protestolar yeniden yükseldi. Başlangıçta Trump ailesiyle bağlantılı lüks turizm gelişimiyle tetiklenen hareket, hesap verilmeyen politikacılara, oligarşik güce ve yolsuzluğa karşı öfkeyi ateşledi. Fransa’daki protestolar hareketi taze bir ivme kazandırdı; öğrenciler yüksek eğitim maliyetlerine, kötü üniversite koşullarına ve sınırlı iş olanaklarına karşı örgütlendi.

Protesto hareketlerinin tetikleyicileri ve talepleri değişmekle birlikte, hareketler birçok genç arasında paylaşılan bir anlayışa hitap ediyor: dinlenmediklerini ve artan ekonomik zorlukların üstesinden gelinmediğini düşünüyorlar.

Bir kuşağın isyanının kökenleri

Fransa’da ve diğer Avrupa ülkelerinde yaşananlar, daha geniş küresel bir kalıbın parçası. Gençler, neredeyse herkesi (aşırı zenginler hariç) hayal kırıklığına uğlatan ekonomilerde az sayıda olanak bekliyor. Okulları ve üniversiteleri de dahil olmak üzere kötü halk hizmetlerinin daha da kötüleştiğini görürken, iklim krizi ve gereksiz çatışmaların itmesiyle temel gereksinimlerin maliyeti uçuyor.

Gençler eğitimi bıraktıklarında imkansız iş piyasalarına giriyor ve kazandıklarının çoğunu kira olarak ödemeye yüzlerini veriyorlar. Yıllardır kaynamaya başlayan bir konut krizi ana akım bir meseleye dönüştü. Özel sektör çıkarları, zorunluluğu bir finansal spekülasyon nesnesine çevirdi. Kurumsal ev sahipleri, piyasanın dayanabileceği kadar yüksek kira talep ediyor ve kiraları kontrol eden politikaları zayıflatmak için lobici güçlerini kullanıyor.

Çoğu insan hükümetlerin bu konulara yanıtı olmadığını düşünüyor. Fransa’da, başka yerlerde de olduğu gibi, güncel plan daha fazla ekonomik aşırlık. Köklü sağcı ve solcu partiler, birbirlerinden pek farklı görülmiyor.

Aynı zamanda gençler, kendi kendini örgülemenin gücünü deneyimledi. Z kuşağı önderliğinde protesto hareketleri, ekonomik başarısızlıklara, yolsuzluğa ve hesap verilmeyen siyasi iktidara duyulan öfkeden beslenerek birçok ülkede ortaya çıktı. 2024’te gençler, temel ihtiyaçlara konulması planlanan bir vergiye karşı Kenya’da isyan etti. Bangladeş’te gençler, kamu sektörü işlerine girişi kısıtlayan bir kotalama karşı protesto düzenleyerek otoriter bir hükümeti devirdi.

2025’te, 26 sosyal medya platformuna getirilen yasağın, Nepal’in gençlerinin hükümetlerinin ne kadar gerçeklerden kopuk olduğunu göstermesi, protestoların başbakanın istifasına yol açması ve demokratik değişimi getiren bir seçimle sonuçlanması, hükümetin ne kadar kopuk olduğunu gösterdi. Bu yıl, Hindistan’da Z kuşağı önderliğindeki hamam böceği hareketi, sınav soruları sızdırma skandalı nedeniyle eğitim bakanının istifasını sağladı ve şimdi seçim kayıtlarına yapılan haksız değişikliklere karşı protesto düzenliyor.

2025’te, Z kuşağı önderliğinde hareketler; Madagaskar, Fas, Peru, Filipinler, Sırbistan ve Togo gibi birbirinden oldukça farklı ülkelerde, sayısız başka ülkenin yanı sıra ortaya çıktı. Bu hareketler, iç demokrasini uygulayarak ve ilhamı, taktikleri ve sembollerini sınırları aşarak paylaşarak son derece benzer özellikler paylaşıyor. Hareketler, kökenlerinin ötesinde desteğini genişleterek yerleşik gruplar ve örgütlerle bağlantı kurduğunda, Z kuşağı yine kalbinde yer alıyor ve onları ileriye sürüyor.

Baskı ve siyasi fırsatçılık

Ekonomik ve siyasi iktidarın dağılımını sorguladıkları için, Z kuşağı önderliğinde protestolar her zaman devlet şiddetiyle karşılandı. Fransa’da İnsan Hakları Örgütü, çocuklara yönelik dahil olmak üzere tokmak, göz yaşartıcı gaz ve toplu tutuklamaların kullanımını takip ediyor. 7 Ekim’de, kamuoyunun öfkesi ortamında, 15 yaşında bir genç bir elini kaybedince, hükümet polisin şok bombası kullanımını askıya almaya zorlandı. Polis, binlerce 18 yaş altı kişiyi gözaltına aldı.

Protestocular, yalnızca izole vandalizm eylemleri dışında, büyük ölçüde barışçıl bir şekilde örgütlendi. Ancak 17 ve 18 Ekim hafta sonuna katılan yüz binlerce kişinin katıldığı yaşam pahalılığı protestoları, birkaç şehirde isyan ve yağma ile çok daha ciddi şiddetle sonuçlandı.

April ayında yapılması öngörülen başkanlık seçimi nedeniyle siyasetçiler şiddetin üzerinden hızlıca yararlanmaya başladı. Hükümet sözcüleri suçu LFI’ye yüklerken, anlık anketlerde önde bulunan aşırı sağcı lider Marine Le Pen, şiddeti kendisinin “anarşist göçmenlik” olarak nitelendirdiği şeye bağladı. Donald Trump ve Rusya hükümeti de aynı yolu izlerken, Avrupa genelinde aşırı sağcı siyasetçiler onun örneğini takip etti.

İsyan edenler aşırı sağcı bir zafer istemiyor ve Fransa ya da diğer ülkeler daha da sağa kayarsa, bunun sorumluluğu onlarda olmayacak. Bozgun isteyen ve elitleri cezalandırmaya talep eden halk öfkesi, daha iyi bir alternatif sunulmadığında aşırı sağcı popülist ve milliyetçi amaçlara yönlendirilebilir. Büyük bir Z kuşağı nüfusuna sahip ülkelerde ekonomik ve politik başarısızlıklar, artan isyanların neredeyse kesin sonucunu doğurur. Siyasi yerleşik düzen dinlemeye başlamalı ve daha olumlu bir yanıt sunmalıdır.

Andrew Firmin, CIVICUS’un Baş Editörü, CIVICUS Lens’in ortak yönetmeni ve yazarı ile Sivil Toplum Örgütlerinin Durumu Raporunun ortak yazarıdır.

Röportajlar veya daha fazla bilgi için lütfen research@civicus.org adresinden iletişime geçin.

IPS, gelişme, küreselleşme, insan hakları ve çevre konularında Güney’in ve sivil toplumun sesini yükselterek özünde küresel bir haber ajansı barındıran uluslararası bir iletişim kurumudur.
© 2026 IPS-Inter Press Service. Tüm hakları saklıdır. – Şartlar & Koşullar