Brezilya’daki ikinci tur seçimlerden bu yana, dikkat çoğunlukla Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva’nın sürpriz geri dönüşüne odaklandı.
Seyircilerin ilk turda dar bir avantaj elde ettiği rakip Flávio Bolsonaro – 2022 seçimlerini geçersiz kılmaya çalışmak için şu anda 27 yıllık hapis cezası çalan eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu – ancak 25 Ekim 2026’da bir geri dönüşle oyun yaklaşık %52’sini alarak kazandı; daha genç Bolsonaro ise %48 aldı.
Bununla birlikte, yakın sonuçlar ülkenin derin kutuplaşmasını, arasında giderek politika daha önemli bir rol oynayan dini ayrımları da öne çıkarıyor. Seçimden önce yapılan anketlere göre, Katoliklerin Lula’yı, evangeliklerin ise Bolsonaro’yu kararlılıkla destekleme eğiliminde olduğu görüldü.
Ama Brezilya’daki evangeliklerin çeşitli inançları ve kimlikleri var. Latin Amerika’yı inceleyen bir politolog olarak, inancın ülkenin politikasını nasıl şekillendirdiğine dair tablonun daha karmaşık olduğuna inanıyorum – özellikle ırk konusuna geldiğinde.
Hristiyanlıkta Değişimler
Son ulusal sayıma göre Brezilyalıların %57’si Katolik, %27’si ise evangelik. Bu, sadece 30 yıl öncesine kıyasla belirgin bir değişim: O dönemde Brezilyalıların 10’u 8’i kendilerini Katolik, 10’u 1’i ise evangelik olarak görüyordu.
Hristiyanlık dışında, Brezilyalıların %1’i Afrika dinlerinden beslenen Candomblé veya Umbanda’yı, %2’si 20. yüzyılın başında Brezilya’da kök salan bir hareket olan Spiritizm’i, %4’ü ise diğer dinleri izliyor; %9’u ise herhangi bir dini aidiyet belirtmiyor.
Inananlar, 30 Aralık 2023’te Rio de Janeiro’daki Urca plajında bir Umbanda dini töreni sırasında dua ediyor. AP Photo/Bruna Prado
Evangeliklerin artan etkisinin bir ölçütü siyasal. Brezilya Meclisi’nin alt meclisi olan Temsilciler Meclisi üyelerinin beşte birinden fazlası kendini “evangelik” olarak tanımlıyor.
Jair Bolsonaro’nun eşi Michelle, 2018 seçim zaferinden önce birçok evangeliklinin desteğini pekiştirmesinde rol oynadı. “Tanrı, yurt, aile ve özgürlük” sloganı, önemli din adamlarının desteklerini kazandı. Oğlu Flávio, 2026 seçimlerinde yarışırken din hakkında konuştu; Brezilya’nın “Rab İsa Mesih’e ait” olduğunu ilan etmek gibi.
Brezilya’nın eski ilk hanımı Michelle Bolsonaro, 24 Temmuz 2025’inde Brezilya’nın başkenti Brasília’nın dışındaki bir evangeliklinin kilisesinde koc Jair Bolsonaro için dua ediyor. AP Photo/Eraldo Peres
Ancak tüm evangelikliler aynı değil. Latin Amerikalılar genellikle Katolik olmayan her Hristiyan şeyi “evangelik” olarak görür. Brezilya’daki Protestant kiliselerinin bir kanadı kesinlikle muhafazakardır ve ABD’deki evangelik kiliselerle ortak özellikler paylaşır. Ancak bu kategori aynı zamanda Metodist, Lüteryan ve Presbyterian gibi mezhepleri de içerir.
Ardından, Brezilya’nın en büyük Katolik dışı mezhebi olan Tanrı’nın Krallığı’nın Evrensel Kilisesi ve Tanrı’nın Toplantısı gibi Pentikostalcı gruplar var.
Din üzerine odaklanan Brezilyalı bir düşünce kuruluşu ISER’in anket verileri, Pentikostalcı ve evangelik kiliselerin üyelerinin Lula’nın İşçi Partisi’ni herhangi bir başka inanç grubundan daha olası şekilde reddettiğini, Afrika kökenli dinlerin uygulayıcılarının ise Bolsonaro’nun Liberaller Partisi’ni herhangi bir başka gruptan daha olası şekilde reddettiğini gösteriyor.
Din ve ırk
Anketler ve araştırmalar ayrıca, birçok Brezilyalı’nın toplumunda ırkın önemli olmadığına dair uzun süredir süregelen inançlara rağmen, ırk etrafında açık politik eğilimler de ortaya koyuyor.
Brezilyalıların yüzde 45’i çok ırklı atalara sahip insanları ifade eden Pardo ya da “Esmer” olarak kendini tanımlıyor. Yüzde 43’ü beyaz, yüzde 10’u ise siyah olarak kendini tanımlıyor. Yaklaşık yüzde 0,6’sı yerli, yüzde 0,4’ü ise Doğu Asyalı.
Siyah Brezilyalılar Lula’yı destekleme eğilimindeyken, beyaz olarak kendini tanımlayanlar Bolsonaro’yu, esmer olarak kendini tanımlayanlar ise ikiye bölünüyor.
Din ve ırkın kesiştiği noktayı incelemek, aynı zamanda Brezilya’nın çeşitliliğini anlamak için önemlidir. Siyah Brezilyalıların yaklaşık yarısı Katolik, üçte biri ise neredeyse İncilci; aslında Pentikostalist ve İncilci kiliselerde çoğunluğu Afrika kökenli kişiler oluşturuyor.
Brezilyalı Hristiyanlar, 27 Ağustos 2025’te Rio de Janeiro’daki Assembly of God Victory in Christ İncilci kilisesinde düzenlenen bir ibadette dua ediyor. AP Photo/Silvia Izquierdo
Bağımsız Siyah Hristiyan mezhepleri Brezilya’da ABD’deki gibi ortaya çıkmadı; bu kiliselerin kurulması kısmen ırk ayrıcalığının bir sonucuuydu. Ancak dinî örgütler içindeki Siyah gruplar, uzun zamandır ırkçılığı ve Siyah toplulukların sorunlarını çözmeye yönelik aktivizme katılıyor. Bu çabalara rağmen, hem Katolik hem de İncilci çevrelerdeki yönetim büyük ölçüde beyaz olmaya devam ediyor.
2010’ların sonunda, yeni bir aktivist kuşağı ön safa geldi; Afro-Brezilyalı dinlere yönelik hoşgörüsüzlük ve artan Hristiyan milliyetçiliği endişe kaynağıydı ve bazıları Bolsonaro yönetimini giderek daha sesli biçimde eleştirmeye başladı. 2022 seçimlerinde 14 İncilci örgüt, hükümetin herhangi bir dini ayrıcalıklı görmemesini, Siyah gençlere yönelik polise şiddetini ortadan kaldırmaya yönelik politikaları, kadın haklarını ve diğer konuları içeren bir “Brezilyalı Siyah Protestan Bildirisi” oluşturdu.
2025 yılında, siyaset bilimci Gladys Mitchell-Walthour ve ben, São Paulo’daki Enegrecer Konferansına katıldık; bu konferans, ırksal adaleti ve sosyoekonomik eşitsizliğin azaltılmasına yönelik ilerlemeyi savunan 400 Afro-Brezilyalı İncilci dinlenen ve din adayı bir araya getirdi. Önemli konulardan biri, ibadet yerleri sık sık tahrip edilen ve zarar gören Candomblé ve Umbanda ile yakınlaşmaktı. Candomblé geleneğinde bir rahip ya da “babalawo” olan Ivanir dos Santos, kapanış ibadetini kutsadı.
2026 seçimi
Brezilyalı cumhurbaşkanı adayı Flávio Bolsonaro, 25 Ekim 2026’da ikinci tur seçimini kaybettikten sonra Brasília’da taraftarlarıyla birlikte dua ediyor. AP Photo/Bruna Prado
Brazil’deki güncel seçim döngüsü boyunca din, kendi başına kutuplaştırıcı bir güce dönüştü. Örneğin, Instagram’da “Gerçek Hristianlar Lula’ya oy vermez” ya da “Ben Hristiyorum ve Lula’yı destekliyorum” gibi paylaşımlar görmek mümkün.
Jair Bolsonaro’ya Evanjelik desteği, tüm güncel seçimlerin öne çıkan özelliklerinden biri oldu. Ancak bu kez, Evanjelik inancın sol kanadı kamuya açık biçimde desteklemesi pek de alışılmadık bir durum değildi; destekleyenlerin çoğu Preto ya da Pardo ırkından.
“Demokrasi için Hristianlar” örneğinde olduğu gibi, Lula’nın partisine bağlı bir grup, öne çıkan siyah Evanjelik inananları ve Katolikleri panollerde bir araya getirdi ve dua mitingleri düzenledi. Grubun Instagram sayfası, Evanjelik Hristian olan Lula seçim kampanyasının öne çıkan isimlerini öne çıkardı: eski Çevre Bakanı Mariana Silva, papaz ve milletvekili Henrique Vieira, Başsavcı Jorge Mesias, milletvekili ve eski Rio de Janeiro Valisi Benedita da Silva ile André Janones. Janones, Brezilya’nın en kalabalık eyaletlerinden birinden milletvekiliydi ve Lula’nın zaferinde kritik rol oynayan 10 milyon üyeli WhatsApp grubu “Lula’nın Ordusu”nun başındaydı.
Lula’nın zaferi, ırkın Brezilya toplumunun din de dahil olmak üzere tüm alanlarıyla nasıl iç içe geçtiğine dair yeni bir örnek daha. Bu kalıcı bölünmelerin, önümüzdeki görünür gelecekte Brezilya’nın siyasi ve dini manzarasını şekillendireceğine inanıyorum.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
