Grönland Buz Tabakasının Boyutu 30 Yıldır Arka Araya İnen Kaybını Yaşıyor

Makale İçeriği

Grönland, artık daha çok buz kaybedip daha az buz biriktirdiği 30. yılını ardışık olarak tamamladı.

Bu konuk makale şunlar tarafından yazıldı:

Dr Martin Stendel, Polar Portal’a ait Danimarka Meteoroloji Enstitüsü (DMI) iklim bilimci

Prof. Ruth Mottram, DMI iklim bilimci ve Aarhus Üniversitesi onursal profesörü

2026 yılı Ağustos ayına kadar geçen 12 aylık dönemde, dünyanın ikinci büyük buz tabakası yaklaşık 135 milyar ton buz kaybetti.

Bu büyük buz kaybı, bölgenin görece serin bir yaz başlangıcı yaşaması ve önceki yıllara göre daha az yüzey erimesi yaşamasıyla gerçekleşti.

Kısacası, Grönland’da hava koşulları açısından “aşırı” bir yıl değildi – yine de buz tabakası kesinlikle açık verdi.

Grönland’daki 30 yıllık kesintisiz buz kaybı, bilim insanlarının genellikle insan kaynaklı iklim değişikliğinin “parmağı izini” doğal iklim değişimlerinden ayırmak için 30 yıllık veriye ihtiyaç duyması göz önüne alındığında önemli.

Grönland’da yön 30 yıl boyunca her yıl aynı kaldı – aşağı yönde.

Bu güncel rakamlar, on yıllardır Grönland’da gözlemlenen buz erime süreçlerinin giderek Antarktika’da da tekrarlandığını öne süren yeni bir raporla birlikte geldi.

Bu nedenle Grönland, yalnızca günümüzde buz kaynaklı deniz seviyesi yükselmesinin en büyük kaynağı olmakla kalmıyor, aynı zamanda dünyanın en büyük buz tabakasının karşısına çıkaracağı manzaraya dair bir ön izleme sunuyor.

(Grönland’ın buz örtüsü hakkındaki önceki analizlerimiz için 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2020, 2019, 2018, 2017, 2016 ve 2015 yıllarındaki kapsama bakın.)

Yüzey kütle dengesi

Bilim insanlarının Grönland buz tabakasının sağlığını izlemenin bir yolu, “yüzey kütle dengesi”ndeki değişimleri izlemektir.

Bu, Grönland buz tabakasının kar yağışından kazandığı buz ile yüzeydeki erimeden kaybettiği buz arasındaki farkdır.

Grönland’ın yıllık buz döngüsü 1 Eylül’den Ağustos’un sonuna kadar sürer. Bu dönemin sonunda yüzey kütlesi dengesi, günümüze kadar her zaman pozitif olmuştur; çünkü yüzey, eriyen buzdan kaybettiğinden daha fazla kar biriktirir.

Buz kütlesi genellikle sonbahar, kış ve bahar aylarında kütle kazanır. Ardından, sıcaklıklar yaklaşık ortadan haziran ayında yükselmeye başladıkça, buz kütlesi kardan kazandığından daha fazla buz, yüzey erimesi yoluyla kaybetmeye başlar.

(Grönland, aynı zamanda iceberg’ların denize ayrılması ya da “buzdağı doğurması” – yani calving – ve buzulların sıcak deniz suyuyla buluştuğu ön kısımların erimesi nedeniyle de buz kaybeder. Bu kayıplar “toplam kütlesi dengesi”ne dahil edilir – aşağıda görüldüğü gibi.)

Grönland, 2025-26 sezonunu 519 milyar tonluk toplam yüzey kütlesi dengesiyle kapattı.

Bu, 46 yıl geriye giden bir veri setinde altıncı en yüksek değerdir ve yaklaşık 350 milyar tonluk 1981-2010 ortalamasından yaklaşık 178 milyar ton daha fazladır.

Aşağıdaki harita, 2025-26 ile 1981-2010 ortalaması arasındaki yüzey kütlesi dengesi farkını gösterir; mavi buz kazanımını, kırmızı ise buz kaybını gösterir.

2025-26 yıllık SMB ile 1981-2010 dönemi arasındaki farkı buz erimesinin milimetresi cinsinden gösteren harita. Mavi, ortalamaya göre kazanılan buz; kırmızı ise kaybedilen buz. Kaynak: Polar Portal.

Aşağıdaki grafiklerdeki mavi çizgiler, 2025-26 döneminde günlük (üst) ve yıl boyunca kümülatif (alt) yüzey kütlesi dengesini gösterir. Grönland’ın Eylül 2025 ile Mayıs 2026 arasında buz kazandığını, ardından haziran ayından itibaren buz kaybetmeye başladığını ortaya koyar.

Grönland buz kütlesinin günlük (üst) ve kümülatif (alt) yüzey kütlesi dengesi (SMB), milyar ton cinsinden. Mavi çizgiler 2025-26 yüzey kütlesi dengesi yılını; gri çizgiler ve gölgelendirme 1981-2010 ortalamasını ve değişkenliğini gösterir. Kırmızı çizgi ise 2011-12’nin rekor düşük yılını gösterir. Kaynak: Polar Portal.

Toplam kütlesi dengesi

Bilim insanlarının Grönland buz kütlesinin sağlığını ölçmenin başka bir yolu da “toplam kütlesi dengesi”ne bakmaktır.

Bu hesaplama, yüzeydeki buz kayıplarını, buzdağlarının kırılmasını ve buzulların sıcak deniz suyuyla buluştukları ön kısımların erimesini dikkate alıyor. Son iki bileşen “denizsel kütle dengesi” olarak adlandırılıyor.

Aynı zamanda buz tabakasının alt kısmındaki küçük miktar buz erimesi de hesaba katılıyor. Buna “taban kütle dengesi” deniyor.

Son on yıllarda Grönland’ın buz döngüsü yılının sonunda toplam kütle dengesi negatif oldu.

2026 Ağustos’a kadar geçen 12 ay da farklı değildi. Bu faktörlerin tümü dikkate alındığında Grönland yaklaşık 135 milyar ton buz kaybetti.

Bu rakama, Grönland buz örtüsüne dair önceki Carbon Brief analizlerinde yer alan aynı yöntemi kullanarak ulaştık. Bu yaklaşım üç iklim modelinin ortalamasına dayanıyor.

Bununla birlikte, bu yılın güncellemesi ilk kez Grönland buz kaybına dair ayrı bir tahmin içeriyor; bu tahmin bir iklim modeli, otomatik hava istasyonları, uydu verileri, GPS verileri ve uçaklardan yapılan gözlemlere dayanıyor.

Bu yaklaşım, buz tabakasının 2025-26 döneminde daha da fazla, 173 milyar ton buz kaybettiğini tahmin ediyor.

(Grönland’daki buz kayıplarına dair bilimsel tahminler, buz tabakasının kalınlığı, ne kadar hızlı hareket ettiği ve yüzeyde ne kadar hızlı eridiğine dair eksik bilgiler olduğu için değişkenlik gösteriyor. Bilim insanları bu belirsizlikleri hesaba katmak için farklı yaklaşımlar kullanıyor.)

Aşağıdaki grafik, son buz döngüsü yılı için daha yüksek 173 milyarlık tahmini içeren, Grönland’ın toplam kütle dengesinin 1985’ten beri nasıl değiştiğini gösteriyor.

Grafik, 2025-26’nın Grönland’daki 30. ardışık buz kaybı yılı olduğunu ve yıllık net buz kazanımının görüldüğü son yılın 1996 olduğunu gösteriyor.

x eksenindeki etiketler 1 Eylül ile 31 August arasındaki dönemi gösteriyor; burada 1987, 1 Eylül 1986 ile 31 August 1987 dönemini kapsıyor.

Aşağıdaki grafik, Grönland’ın yüzey kütle dengesi, denizsel kütle dengesi ve taban kütle dengesinin 1985’ten beri nasıl değiştiğini gösteriyor. Buz tabakasının toplam kütle dengesi (kırmızı) hesaplanırken bu bileşenlerin tümü birleştiriliyor.

Eksen üzerindeki etiketler 1 Eylül ile 31 August arasında dönemi gösterir; burada 1987, 1 Eylül 1986 ile 31 August 1987 dönemini kapsar.

Yüzey erimesi

2025-26 kışının erken baharı, Grönland’ın güney yarısında olağandışı derecede kuru geçti ve buzul tabakasındaki kar miktarını normalin yaklaşık 40 milyar tonu altında bıraktı.

Kışın kurak olması, daha yoğun kış kar yağışının yazın ilk döneminde buz kaybını önleyen koruyucu bir kalkan görevi görmesi nedeniyle genellikle ilerleyen dönemlerde yüksek buz erimesi oranları anlamına gelir.

Bununla birlikte, nispeten kurak bir kışın ardından nispeten serin bir yaz başlangıcı geldi. Sık sık kar yağışı ve geniş kapsamlı bulut örtüsü, güneş ışınlarının genellikle en güçlü olduğu bu dönemde yüzeyi ısıtma yeteneğini sınırladı.

Erime mevsiminin başlangıcı – buzul tabakasının en az %5’inde erime görülen, üst üste en az üç ardışık gün – 5 June tarihinde gerçekleşti ve 1981-2010 ortalamasından dokuz gün sonra oldu.

June sonundan itibaren Grönland’da hava belirgin biçimde değişti; sıcak ve güneşli koşullar yerleşti.

July’nin ilk 20 günü boyunca erime, 1981-2020 ortalamasının belirgin üzerindeydi. 22 July’deki zirvesinde erime, buzul tabakasının %74,9’unu kapsadı.

(Karşılaştırma için: July 2025, kıtanın aynı anda %81,2’sinin eridiği Grönland’da erime alanında rekor kırdı.)

Bununla birlikte, June’daki mevsimin başındaki taze kar, soğuk ve parlak bir tampon tabaka oluşumuna yardımcı olarak sonrasındaki yaz buz erimesini ve akışını azalttı.

Aşağıdaki harita, Grönland’ın buzul tabakasının yaklaşık dörtte üçünün – kırmızıyla gösterilen – 22 July tarihinde yüzey erimesi yaşadığını gösteriyor. Grafik, o tarihteki yüzey erimesini (mavi çizgi) 1981-2010 ortalamasıyla (gri çizgi ve gölge) karşılaştırıyor.

22 July 2026 tarihinde yüzey erimesi yaşayan Grönland bölgelerini (kırmızıyla gösterilen) gösteren harita. Grafik, 22 July 2026 tarihinde yüzey erimesi görülen buzul tabakası alanının yüzde olarak miktarını (mavi) 1981-2010 ortalamasıyla (gri) karşılaştırıyor. Kaynak: Polar Portal.

Kar yağışı

Yukarıda belirtildiği gibi, kar yağışı buzul tabakasının kütle kazanmasının tek yoludur.

2025-26 kışının normal kalınlıkta koruyucu bir kar tabakası sağlamaması nedeniyle buzul tabakası yazı buz seviyeleri açısından zaten “geride” başladı.

Bununla birlikte, yaz boyunca ortalamanın üzerinde erime yaşanmasına rağmen yüzey kütle dengesi orta hazirandan orta temmuza kadar neredeyse sabit kaldı. Yalnızca ağustos sonuna doğru biraz daha küçüldü.

Bunun nedeni, erimenin büyük bir kısmının aşağıdaki kara sızıp tekrar donmasıydı.

Güneydoğu Greenland genellikle buzul tabakasının en yağışlı bölümüdür ve bu yıl da böyle oldu. Diğer yılların aksine, bu yıl Nuussuaq’ın kuzeyindeki batı kıyısında da önemli ölçüde kar yağdı.

Yaz kar yağışı, buzul tabakasını korumaya yardımcı olur; çünkü yeni kar eski buzul buzundan daha parlaktır ve güneş enerjisinin daha fazlasını uzaya yansıtır.

Kar yağışı ve erimede yaşanan artışlar, bilim insanlarının ısınan bir iklimde bekledikleriyle uyumludur. Daha sıcak hava daha fazla su buharı taşır, daha fazla kar ve yağış getirirken, daha yüksek sıcaklıklar daha fazla buz eritir.

Buzdağı kırılması

2025-26’nın en dramatik kayıbi Greenland’ın kenarlarında yaşandı.

4 ağustos tarihinde, neredeyse dikey yanları ve düz bir tepesi olan bir “buz adası” olarak adlandırılan devasa bir tabular buzdağı, kuzeybatı Greenland’daki Petermann buzulundan, yüzen buz dili ayrıldı.

76 kilometrekareden fazla büyüklükte ve tahmini 150 metre kalınlığında olan bu buzdağındaki donmuş su miktarı, greater London’ın tamamının 6,65 metre derinliğe kadar sular altında kalmasına yeterince.

Bu, 2012’den beri Petermann buzulundaki yüzen buzun en büyük kaybı ve 2020’den beri herhangi bir Arktik buzuldan yaşanan en büyük buzdağı kırılmasıydı.

Benzer kırılmalar 2010 ve 2012 yıllarında da meydana geldi ve buzulda yıllardır büyüyen çatlaklar göz önüne alındığında güncel olan uzun süredir bekleniyordu.

Bilim insanları Petermann buzulunda daha fazla buzdağı kırılması bekliyor. Var olan yarık buz dilini kesmeye devam ederken, tahmini sırasıyla yaklaşık 94 ve 84 km2 alanına sahip iki buz adasının daha ayrılması bekleniyor.

Birlikte bu üçü, Petermann’ın kalan yüzen buzunun yaklaşık %22’sini ortadan kaldıracaktır.

Buz dili zaten yüzdüğü için bu parçalanma deniz seviyesini doğrudan yükseltmez. Ancak Petermann, Grönland’ın en büyük deniz sonlu buzullarından biridir ve iç kısımlardan okyanusa doğru akan buzun önünde bir fren görevi görür.

Son ayrılma, yüzey kütle bütçesinin olağan olduğu yıllarda bile Grönland’da parçalanma ve buzul geri çekilmesinin hızla sürdüğünü hatırlatıyor. (Günümüze kadar, parçalanma ve buzul geri çekilmesi kıtadaki toplam buz kaybının yaklaşık üçte birini oluşturuyor.)

Global havanın etkisi

Grönland’ın 2025-26 dönemindeki nispeten yüksek yüzey kütle bütçesi, kısmen Avrupa’daki sıcak yaz nedeniyle açıklanabilir.

2026 yazı boyunca Güney Avrupa ve Kuzey Amerika’da birden fazla sıcak dalgası gözlemlendi ve birçok ülkede sıcaklık rekorları kırıldı.

Sıcak dalgalarına neden olan yüksek basınç sistemleri yerinde tıandığında, atmosferin üst katmanlarında batıdan doğuya doğru esen hızlı rüzgarlar olan jet akışı, Yunan büyük harfi Omega (Ω) biçimini alıyor. Bu, bu yıl hakim olan kalıptı.

Sıcak koşullar, yüksek basınç sistemlerinin merkezlerinin yakınında yerleşirken, soğuk ve nemli koşullar Omega’nın “ayaklarında” görülebilir.

Bu yıl Grönland, Omega biçimli jet akışının sağ tarafında yer aldı ve böylece soğak koşullar yaşadı.

Omega kalıbı yarım dalga boyu kadar kaydırılmış olsaydı, Grönland muhtemelen rekor düzeyde erimeye yol açan sıcak sıcaklıkları görürdü ve bu da daha düşük bir yüzey kütle bütçesi getirirdi.

Üç on yıllık gerileme

O halde, Grönland’da buz kütlesinin 30 yıllık gerileme eşiği neden önemli?

Bir yıl, ne kadar dramatik olursa olsun, havadan güçlü şekilde etkilenir. Aşırı bir erime yazı – ya da olağandışı soğak ve karlı bir yaz – bölgenin uzun vadeli seyri hakkında baş başına pek bir şey söylemez.

İşte iklim bilimcileri, iklimdeki bir değişikliği doğal değişkenlikten ayırt ederken genellikle 30 yıllık dönemlere bakarlar.

Otuz yıllık veri, Grönland’daki yıllık buz bütçesinin 1996’dan bu yana istisnasız olarak açık verdiğini gösteriyor. Bu durum, sıcak yıllarda, soğuk yıllarda ve karlı yıllarda geçerli.

Tek bir yıldaki en büyük kayıp, 2012 yılıdır; o yıl buzul tabakasından yaklaşık 458 milyar ton buz erimişti.

Son iki yıl buna göre ılımlı geçti – ancak bu “sakin” yıllar bile her biri 100 milyar tondan fazla kayıp üretti.

Buz kütlesindeki azalmaya ait otuz yıllık veri, bilim insanlarının Grönland’daki kütle kaybının iklim değişikliğinden kaynaklandığını artık kesin bir şekilde söyleyebilmelerini sağlıyor.

Grönland, küresel deniz seviyesi tablosunda

Yeni bir değerlendirme, Grönland’ın kayıplarının buzul tabaklarından küresel deniz seviyesi artışına sağlanan tek tek en büyük katkı olduğunu vurguluyor.

Buzul Tabakası Kütle Dengesi Karşılaştırma Çalışması (IMBIE), uydu yerçekimölçümü, yükseklikölçümü ve giriş-çıkış yöntemiyle elde edilen 42 bağımsız buzul tabakası kütle değişimi tahminini – bu makalede detaylandırılan Danimarka Meteoroloji Enstitüsü’nün kütle dengesi tahminlerini de içeren – tek bir kayıt altında birleştiriyor.

Eylül ayında Scientific Data dergisinde yayımlanan güncel değerlendirme, Grönland ve Antarktika’nın 1979 ile 2023 arasında birlikte 11.309 milyar ton buz kaybedip küresel deniz seviyesini yaklaşık 32mm yükselttiğini gösteriyor.

Bu iki buzul tabakası artık gözlemlenen küresel deniz seviyesi artışının neredeyse dörtte birini oluşturuyor.

Grönland bu kayıtlarda baskın konumda. 1972 ile 2023 arasında 6.215 milyar ton buz kaybetmiş; yıllık ortalama 119 milyar ton olmuş. Kayıpların üçte ikisi artan buz çıkışından, üçte biri ise artan erimeden kaynaklanan kütle dengesi azalmasından kaynaklanmış.

İz erimeden kaynaklanan yıllık kayıplar, 1980’lerde yaklaşık 60 milyar tondan 2010’larda 264 milyar tona hızlanmıştır.

Buna karşılık, Antarktika aynı dönemde 4.780 milyar ton kaybedip deniz seviyesini yaklaşık 13mm yükseltmiştir.

Antarktika’daki tüm kayıplar, batı Antarktika’da yoğunlaşan buzul yığınından (discharge) kaynaklanıyor. Öte yandan doğu Antarktika, son yıllarda kaydedilen rekor kar yağışıyla küçük de olsa bir kütle kazanarak şu ana kadar nispeten istikrarlı kalmayı başardı.

Deniz seviyesine katkı açısından bu bölünmenin değişmesi bekleniyor. Grönland’ın bugüne kadar kaydettiği kayıplar ancak birkaç santimetrelik bir seviye yükselmesine yol açarken, Antarktika’nın buzul yığını yaklaşık 10 kat daha büyük ve dolayısıyla gelecekte çok daha fazla bir seviye yükselmesine neden olabilir.

IMBIE değerlendirmesi, Antarktika’daki kayıların öngörülmesi en zor olan deniz dibine uzanan buzlardan (marine-terminating glaciers) kaynaklandığını belirtiyor.

Antarktika’da giderek daha sık gözlemlenen süreçler – artan yüzey erimesi, küçülen deniz buzu, kaybedilen buz raftları ve çıkış buzlarının mevsimsel geri çekilme kalıpları – Grönland’da onlarca yıldır görülüyor. Biz buna Antarktika’nın “Grönlandlaşması” diyoruz.

Yani Grönland, yalnızca günümüzde buz kaynaklı seviye yükselmesinin en büyük kaynağı olmakla kalmıyor; aynı zamanda dünyanın diğer ucundaki çok daha büyük buzul yığından gelecekte ne gelebileceğine dair bir ön izleme niteliği taşıyor.