Birleşik Krallık, Avustralya ve dünyanın birçok ülkesinde gençlerin internet ve sosyal medya kullanımıyla ilgili tartışmalar çoğunlukla riskler, sorunlar ve zararlar etrafında şekilleniyor. Bu yaklaşım, özellikle 16 yaş altı için sosyal medya yasağı gibi artan bir düzenleme vurgusuna yansırken, araştırmacılar gençlerin dijital ortamlarda gösterdiği dayanıklılığı ve bunları büyüme, bağ kurma ve kendini ifade etmek için kullandıkları aktif biçimleri gözden kaçırabileceğini savunuyor.
Bu kaygıların hem gerekli hem de iyi niyetli olduğunu belirten uzmanlar, riskin tek odak haline gelmesinin gençlerin anlamlı ilişkiler kurma, kimliklerini keşfetme ve çevrimiçi beceri geliştirme biçimlerinin görmezden gelinmesine yol açabileceğini vurguluyor. Onlara göre gençler dijital ortamlarda yalnızca hayatta kalmıyor, aynı zamanda orada gerçekten çiçek açıyor.
Öz-Belirleme Kuramı Üzerinden Bir Bakış
Çiçek açmayı anlamak için psikolojide “öz-belirleme kuramı” (self-determination theory) adı verilen kullanışlı bir çerçeve sunuluyor. Bu psikoloji kuramı, insanların temel psikolojik ihtiyaçları karşılandığında geliştiğini öne sürüyor: Hayatımız üzerinde bir öz-yönetim (ajans) hissi taşımak, yetkin ve etkili hissetmek başkalarıyla anlamlı bir bağlanma ve aidiyet deneyimi yaşamak. Psikolojik terimlerle bu ihtiyaçlar otonomi, yetkinlik ve bağlantılılık olarak adlandırılıyor.
Bu ihtiyaçların özellikle ergenlik döneminde önemli olduğu vurgulanıyor; ergenlik, artan özerklik sürecinin yaşandığı bir dönem. Araştırmacılar, gençlerin kendi seslerini dinlemenin bu dönemde kritik öneme sahip olduğunu belirtiyor.
Gençlerin Sesleri Dinleniyor
Araştırmacıların en güncel çalışması, gençlerin dijital ortamlarda—sosyal medya, çevrimiçi oyunlar ve genel olarak internet—nasıl çiçek açtıklarına dair kendi bakışlarını merkeze alıyor. Bu kapsamda 2014’ten bu yana 26 ülkede yürütülen 90 araştırma çalışması gözden geçirilmiş ve analiz edilmiş.
Ekip, yalnızca gençlerin seslerini yansıtan araştırmalara odaklanmış; çalışmalar 12 ile 19 yaş arasındaki gençleri içermiş. Bu yaklaşım, yetişkinlerin yaptığı varsayımların ötesine geçmek ve gençlerin dijital hayatlarının değeri olanaklarını nasıl ifade ettiklerine odaklanmak mümkün kılmış.
Risk temelli yaklaşımdan, gençlerin dijital ortamlarda büyümelerini anlamlı biçimde destekleyecek şekilde nasıl ilerleyebileceğimiz sorusuna geçtik. Yani “gençleri çevrimiçi olarak daha güvenli hale getirmek için ne yapabiliriz” sorusunun yanına, “dijital ortamlar onların büyümesini gerçekten desteklesin diye ne yapabilirim?” sorusunu ekledik.
Araştırma Ekibi
Araştırmacılar, otonomi, yetkinlik ve bağlantılılığın temel boyutları etrafında organize edilen on temayı tespit etti. Bulgular bu kategorileri ayrı ve alakasız unsurlar olarak elemedi; bunun yerine ajans deneyimlerinin, beceri gelişiminin ve sosyal bağlanmanın gençlerin dijital ortamlardaki çiçek açmasını şekillendirmede ne kadar iç içe geçtiğini gösterdi.
Kendi Topluluklarını Bulmak
Gözden geçirilen çalışmalarda gençler, çevrimiçi ortamların kendini ifade etme ve kendini keşfetme olanakları sunduğunu tutarlı biçimde anlatmış. Dijital okuryazarlığı, dijital dayanıklılığı ve yaratıcı özgüveni geliştirmiş.
Bunlar yaratıcı özgüven. Güçlü hissetmek… İyi fikirlerim olduğunu söyleyebilmek, onları gerçekleştirebilmek… Oraya ulaşacağım.
15 yaşında katılımcı
Bağlanma ve aidiyet deneyimleri de aynı derecede önemli. Dijital platformlar gençlerin arkadaşlarını sürdürmelerine, topluluklar kurmalarına ve çevrimiçi ortamlarda bulunmayan destek ağlarına ulaşmalarına olanak tanımış. Çoğu için bu ortamlar hayatlarının kenarında değil, öğrenme, sosyalleşme ve hem kendileri hem de başkaları hakkında anlam biçimlendirme biçimlerinin merkezindeymiş.
Bu durum özellikle temsil edilmeyen, yeterince desteklenmeyen veya marjinalleştirilen gruplardan gelen gençler için kritik önem taşımış. Çevmaniçi ortamlar çoğu zaman onaylanma ve bağlanmanın kritik alanları olmuş. Katılımcılar, dijital platformları kimliklerinin bazı yönlerini keşfetmek, benzer düşünen akranlarını bulmak ve kendilerini görülüp desteklenen topluluklara katılmak için kullandıklarını anlatmış.
İnternet bana bir çıkış yolu sağladı, yalnız olmadığımı hissettirdi… Bu, yüz yüze sahip olamadığım bir topluluk duygusuydu ve dayanmam için bana güç verdi.
18 yaşında katılımcı
Bu bağlamlarda dijital teknolojiler yalnızca iletişim aracı değildi; bunlar, bazen çevrimdışı ortamlarda eksik olan bir tanıma ve aidiyet biçimleri sunan kapsayıcılık alanlarıydı.
Riskin Ötesinde
Güvenlik ile çiçek açma birbirine rakip öncelikler olmak zorunda değil. Bunun yerine, dijital ortamların hem gençler için koruyucu hem de onlara olanak tanıyan alanlar olabileceği bir fırsat mevcut.
Bu, bu dijital ortamların gençlerin hayatına getirdiği kapasiteleri, yaratıcılığı, dayanıklılığı ve ajansı tanımayı gerektiriyor. Riski yalnızca kısıtlamayan, bunun yerine gençlerin çiçek açmaları için koşulları aktif biçimde geliştiren dijital politikalar ve öğretim yaklaşımlarına ihtiyacımız var.
Otonomi, yetkinlik ve bağlantılılığı besleyen, erişilebilir, kapsayıcı ve destekleyici dijital ortamlar yaratmak bunun sağlanabileceği yollardan biri. Bu aynı zamanda teknoloji şirketlerinin gençler için gerçekten destekleyici dijital ortamlar oluşturmak üzere harekete geçmesini gerektiriyor.
Sınıfta öğretmenler, gençlerin zaten sahip oldukları bilgiyi tanıyarak yardımcı olabilir. Araştırmaları, bazı gençlerin algoritmaların nasıl çalıştığını bildiğini ortaya koydu; bu bilgiyi beslemelerinde görünen şeyleri etkilemek için hesapları takip etmeyi bırakmak, uygulamaları silmek ve olumlu veya onaylayıcı gelen içeriği önceliklendirmek gibi yöntemlerle kullanıyorlardı.
Sadece odaklarımızı bu şekilde genişleterek, dijital bir dünyada çiçek açmanın ne anlama geldiğini tam olarak anlamaya ve bunu etkili biçimde desteklemeye başlayabiliriz.
