Metabolik disfonksiyona bağlı yağlı karaciğer hastalığı (MASLD), üreme çağındaki kadınların yaklaşık altıda birinde görülen, çoğu kişinin hiç duymadığı bir karaciğer rahatsızlığıdır. 2021 yılında 15 ile 49 yaşları arasındaki kadınların yüzde 15,8’inin bu hastalikle yaşadığı tahmin edilen 2025 yılı küresel analizine göre, hastalık gebelik sırasında hem annede hem de bebekte ciddi sağlık riskleri taşıyor. Araştırmalar, hastalıklı kadınlerde erken doğum, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi komplikasyonların daha sık görüldüğünü ortaya koyarken, konuyla ilgili kanıtlanmamış belirsizlikler de sürüyor.
Bu tablo artık giderek daha fazla dikkat çekiyor. 2010 ile 2021 yılları arasında 15 ile 49 yaşları arasındaki kadınlarda hastalığın görülme sıklığının neredeyse yüzde 14 oranında arttığı, bu grup içinde yaş ilerledikçe riskin yükseldiği belirtiliyor. Hastalık daha önce alkol kullanımıyla ilişkilendirilen yağlı karaciğer tablosu olarak adlandırılıyordu; bugün ise metabolik etkenlerle bağlantısı net biçimde ortaya konuyor.
Hastalığın tanısı nasıl konuluyor?
Lisa’nın örneği bu süreci iyi açıklıyor. 31 yaşındaki kadın ilk muayenesine geldiğinde, beş yıl önce yapılan rutin kan testlerinde karaciğer enzimlerinin hafif düzeyde yükseldiği görüldü; bu enzimler karaciğer hasarına işaret edebilir. Yapılan incelemeler sonucunda karaciğerinde fazla yağ biriktiği tespit edildi. Ayrıca obezite ve 2 tip şeker hastalığı bulunan Lisa’da başka olası nedenler elendiğinden, bulgularının MASLD tanısı için belirlenen kriterlere uyduğu değerlendirildi.
Hastalık, daha önce alkol kullanımıyla ilişkilendirilen yağlı karaciğer tablosu olarak adlandırılıyordu; bugün ise metabolik etkenlerle bağlantısı net biçimde ortaya konuyor. MASLD, eski adı NAFLD olan bu tablonun yeni ismidir ve karaciğerdeki fazla yağın yanı sıra 2 tip şeker hastalığı, yüksek tansiyon, obezite veya kandaki yağ oranındaki bozukluk gibi en az bir metabolik risk faktörünün varlığını gerektirir.
Lisa artık hamile olduğuna göre aklına basit ama kritik bir soru geliyor: Bu tanı hem onun için hem de bebeği için ne anlama geliyor? Cevap, henüz tam olarak netleşmiş değil. Gebelik sırasında hastalığın yol açtığı risklerle ilgili kanıtlar gelişmekte olup, bu konuda yetişkin genel nüfusuna göre çok daha az gebelik odaklı çalışma ve rehber mevcut.
Gebeliğin karaciğere etkileri
Gebelik kendisi vücudun glikoz ve yağları işleyişinde önemli değişiklikler yaratır. Bunlar arasında, kandaki glikozun hücrelere geçmesini sağlayan hormon olan insüline zamanla azalan bir duyarlılık da yer alır. Bu fizyolojik değişimler, metabolik sağlık sorunları taşıyan kadınlarda karaciğerin yükünü artırabilir.
Kanıtlar, MASLD’si kadınların gebelik komplikasyonlarına yakalanma oranlarının daha yüksek olduğunu gösteriyor. NAFLD’li 13.641 kadını kapsayan 22 çalışmanın derinlemesine incelenmesi, hamilelik şeker hastalığı, gebelik sırasında yüksek tansiyon, preeklampsi ve 37 haftadan erken doğum gibi durumların daha sık görüldüğünü ortaya koydu. Bu çalışmaların çoğu eski NAFLD terminolojisini kullandı.
Bu bulguları yorumlamak karmaşıktır çünkü MASLD genellikle gebelik sonuçlarını kendileriyle de etkileyebilecek obezite ve diğer metabolik durumlarla birlikte görülür. Erken çalışmalar ayrıca çoğu zaman küçük ya da karaciğer hastalığının şiddetini ayrı ayrı incelemekten kaçınıyordu.
Araştırmacıların uyarısı
Swediyeli araştırmacilerin buluları
Kendi ve meslektaşlarımız, ulusal İsvezi sağlık verilerini kullanarak biyopsiyle doğrulanmış MASLD’si olan 162 kadının 240 doğumunu, bilinen MASLD’si olmayan kadınların 1.140 eşleştirilmiş doğumuyla karşılaştırdık. Dikkat çeken bir bulgu öne çıktı: MASLD’li kadınlardaki gebeliklerin yüzde 16,7’sinde erken doğum gerçekleşti; karşılaştırma grubunda bu oran yüzde 4,7’di. Diğer ölçülen faktörler hesaba katıldıktan sonra ortaya çıkan risk oranları, erken doğumda 3,4 kat daha yüksek bir risk işaret etti.
Bu ilişki, MASLD’li kadınların yalnızca fazla kilolu veya obez ama bilinen MASLD’si olmayan kadınlarla karşılaştırıldığı durumlarda da, ayrıca aile içindeki gebelikler karşılaştırılarak genetik ve çevresel ortak etkilerin azaltılmaya çalışıldığı zaman da korundu. Bu durum, MASLD’nin bir rol oynayabileceğine dair kanıtları güçlendiriyor; ancak çalışma gözlemsel olduğundan MASLD’in erken doğumlara neden olduğunu ispatlayamaz.
İsveçli araştırmacıların çalışmasında, fibrozis gibi daha ileri düzeyde MASLD’nin—karaciğerdeki skarlaşmayı ifade eden bu durum—adım adım gebelik sonuçlarındaki riski artırması beklenirdi; ancak böyle bir artış gözlemlenmedi. Yine de hastalığı daha şiddetli biçimde taşıyan kadınların sayısı küçük ve istatistiksel belirsizlik oldukça yüksekti.
MASLD’li kadınlarda sezaryenle doğum oranları da daha yüksek çıktı; ancak bu fark, fazla kilolu veya obez ama bilinen MASLD’si olmayan kadınlarla karşılaştırıldığında artık belirgin değildi. Bu da vücut ağırlığının ya da buna bağlı faktörlerin ilişkinin büyük kısmını açıklayabileceğine işaret ediyor.
Bebeklerde ne bekleniyor?
Cevaplar daha sınırlı. İsvezi ulusal başka bir çalışmada, biyopsiyle doğrulanmış MASLD’li annelerden doğan 239 çocuğun, hastalık olmayan çocukları temsil eden 1.131 karşılaştırma çocuğuna göre hastane bakımı gerektiren ciddi enfeksiyon oranının daha yüksek olduğu görüldü. Takip süresi boyunca düzeltilmiş oran yaklaşık 1,8 kat yüksekti ve en güçlü ilişki ilk yıl içindeydi; bu dönemde üç kata yakındı. Bu da yine gözlemsel bir bulgu olup annelerdeki MASLD’in enfeksiyonlara neden olduğunu ortaya koymaz.
Birkaç rahatlatıcı kanıt da mevcut. Aynı İsvezi kohort, şu ana kadar erken yetişkinliğe kadar kanser ya da ölümde belirgin artış olmadığını gösterdi. Başka bir çalışma ise bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularını yanlışlıkla saldırdığı otoimmün hastalıklarda istatistiksel açıdan net bir artış bulunmadığını ortaya koydu.
Bu rahatlatıcı görünen bulgular da dikkatli olmayı gerektiriyor. Çalışmalar yalnızca 239 MASLD’li anneyle karşılaşmış çocuk ve kanser, ölüm ya otoimmün hastalıkta nispeten az sayıda vaka içeriyordu; bu nedenle daha uzun takip süresi olan daha büyük çalışmalara ihtiyaç var.
Araştırmacıların uyarısı
Son durum ve yol haritası
Bu belirsizlikler, Lisa gibi kadınlar için gebelik, izleme ve risk konularında gerçek görüşmeleri etkiliyor. MASLD üreme çağındaki kadınlarda giderek daha yaygın hale geldikçe, doktorların bunu gebelik sırasında sık sık görmesi bekleniyor. Kadınların bu tanıyı kendileri ve çocukları için ne anlama getirdiğini anlamaları için daha güçlü kanıtlara ihtiyaç var.
Konunun önemi uluslararası düzeyde de yükseliyor. Mayıs 2026’da Dünya Sağlık Toplantısı, MASLD’yi de içeren yağlı karaciğer hastalıkları grubunu büyüyen bir küresel sağlık sorunu olarak tanıyan bir karar aldı. Karar, daha iyi önleme, teşhis ve karaciğer hastalığının şeker hastalığı ve kalp-damar hastalığı gibi uzun süreli sorunlarla mücadele stratejilerine entegrasyon çağrısı içeriyor.
