İlaç Aşırı Yazılması Yaşlıların Sağlığını ve Bağımsızlığını Tehlikeye Atıyor: Ne Yapılabilir?

Britanya’da günlük 5 ila veya daha fazla ilaç kullanan yaklaşık 8 milyon insan polyfarmasi olarak adlandırılan bu durumla yaşıyor ve bu sayının üzerinde, yani günlük 10 ila veya daha fazla reçeteli ilaç kullanan 2 milyon kişi daha var. Çoklu ilaç kullanımının çoğu 65 yaş üstü bireyde görülüyor. Ancak birden fazla ilaç almak her zaman bir sorun değil; sorun, bir ilacın kişiye artık uygun olmaması, beklenen faydayı sağlamaması, kişinin tercihleriyle çelişmesi ya da daha iyi bir ilaç dışı çözüm mevcutken yine de yazılması durumunda ortaya çıkıyor.

Aşırı Yazılan İlacın Somut Etkileri

Bazı durumlarda aşırı yazılmanın sonuçları ciddi boyutlara ulaşabiliyor. Kişiler yorgun, baş dönmesi, karışıklık ya da denge kaybı hissedebilir. Bu durum günlük işleri zorlaştırır ve düşme, bağımsızlığın kaybedilmesi ile hastaneye yatış riskini artırır. İhtiyaçları kırılganlık ya da demansla birlikte yaşayan yaşlılar için bu etkiler daha da zararlı hale gelebiliyor.

İlaçların vücuttan yeterince verimli şekilde temizlenmesi, gençliğe göre yaşlandıkça değiştiği için bu durum özellikle tehlikeli hale geliyor. Böbrekler ve karaciğer ilaçları bir zamanlar kadar etkili biçimde vücuttan atamayabilir; bu da ilaçların vücutta birikmesine, yan etkilerin ve birden fazla ilacın birlikte alınmasından kaynaklanan sorunların artmasına yol açar. Bir zamanlar az sorun yaratan ilaçlar denge, konsantrasyon, iştah ve enerji düzeylerini etkilemeye başlayabilir.

Araştırmacı

Bu tür yan etkilerin yaşlanmanın doğal bir parçasıymış gibi görünümesi, konunun en büyük zorluklarından birini oluşturuyor. Yorgunluk, unutkanlık, baş dönmesi ya da denge kaybı çoğu zaman yaşlanmaya ya da demansa bağlanır; ancak ilaçlar da bu sorunlara katkıda bulunabiliyor.

Demanslı Bireyler ve Bakıcılar İçin Zorluklar

Bu durum demansla yaşayanlar için daha da kritik hale geliyor. Demanslı bireyler genellikle birden fazla sağlık durumu için ilaç kullanıyor. Aileler için, hafıza, duygu durum ya da davranış değişikliklerinin demansın ilerlemesinden mi yoksa alınan ilaçlardan mı kaynaklandığını anlamak zor olabiliyor.

Araştırmacı, meslektaşlarıyla birlikte yürüttüğü çalışmalarında demanslı bireylerin ve aile bakıcılarının ilaç yönetiminin günlük yaşamın bir parçası haline geldiğini anlattıklarını aktarıyor. Reçeteleri sipariş etmek, hapları düzenlemek, dozları hatırlamak ve yan etkileri gözlemlemek sürekli bir dikkat gerektiriyor. Birçok bakıcı, sorunları fark etmek, randevulara katılmak ve tedavi kararlarını desteklemek için sorumluluk taşıdıklarını, ancak bu çabaya çoğu zaman yeterince önem verilmediğini dile getiriyor.

Bakıcılar ayrıca, hafıza, duygu durum ya da davranış değişikliklerinin demansın kendisinden mi yoksa ilaçlardan mı kaynaklandığını bilmek konusunda zorluk yaşıyor. Çoğu, sevdiklerine yardım ederken mümkün olduğunca çok otonominin korunmasını dengelemeye çalışıyor.

Bu deneyimler, aile bakıcıları ve demanslı bireylerle birlikte ürettiğimiz kısa bir filmde de yansıtıldı. Film, ilaç yükünün günlük yaşamı, bağımsızlığı ve iyi oluşu nasıl etkilediğini vurguluyor. Aynı zamanda demanslı bireylerin ve bakıcılarının reçete kararlarına dahil edilmesinin önemini, onlardan neyin en çok önemli olduğunu sormayı ve her reçeteli ilacın hâlâ gerekli olup olmadığını sorgulamayı gerektirdiğini ortaya koyuyor.

Araştırmacı

İlaç Değerlendirmesi ve Toplumsal Çözümler

Bu yaklaşım, insanların doktora danışmadan ilaçlarını kullanmayı bırakmaları gerektiği anlamına gelmiyor. Birçok reçeteli ilaç hâlâ vazgeçilmez ve hayatı kurtaran nitelikte. Ancak yıllar önce yazılan ilaçlar, kişilerin sağlık durumları, öncelikleri ve koşulları zamanla değiştiği için her zaman gözden geçirilmiyor.

Yaşadıkça daha uzun yaşamak, insanlara daha uzun yaşamaktan çok daha iyi yaşamaları konusunda eşit derecede önemli hale geliyor. Kırılganlıkla, demansla ya da birden fazla uzun süreli sağlık durumuyla yaşayan yaşlılar için odak noktası yalnızca daha fazla tedavi eklemek değil; bağımsızlığı, iyi oluşu ve onlara en çok şeyi veren şeyi desteklemek.

İnsanları topluluk etkinlikleriyle, pratik destekle ve anlamlı sosyal bağlarla buluşturmak, polyfarmasi ve aşırı yazılmanın bazen çözümünü oluşturabiliyor. Zira daha iyi sağlık her zaman başka bir reçeteden gelmiyor. Hâlâ aktif kalmak, bağ kurmuş hissetmek ve doğru desteği almak, eklenen bir haptan daha fazla fark yaratabiliyor.

Araştırmacı, yaşlıların kullandıkları ilaç sayısını güvenli biçimde azaltmanın, hastaneye yatış ya da ölüm riskini artırmadan mümkün olduğunu da tespit etti. Bu durum kırılganlıkla yaşayanlar ya da demanslı bireyler için bile geçerli.

Eğer siz ya da bakımını üstlendiğiniz biri günlük çok sayıda reçeteli ilaç kullanıyorsa, doktora danışmak ve bir ilaç değerlendirmesi istemek değerli bir adım olabilir. Bu, hangi ilaçların hâlâ önemli olduğunu, hangilerinin artık gerekmediğini ve egzersiz, sosyal etkinlik, pratik destek ya da diğer sosyal reçete biçimleri gibi ilaç dışı yaklaşımların faydalı olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur.

İlaç değerlendirmeleri, kişinin kullandığı her bir ilacın hâlâ gerekli olduğunu ve faydasının zarardan daha fazla olduğunu sağlamak için yardımcı olabilir. Gereksiz ilaçların azaltılmasıyla daha az yan etki, daha sade bir günlük rutin ve daha iyi bir yaşam kalitesi yaşanabilir.

Araştırmacı, ilaç değerlendirmelerinin insanlara ve bakıcılara sorularını sormak, onlara en çok şeyi veren şeyi tartışmak ve her bir ilacın ne için kullanıldığını daha iyi anlamak için bir fırsat sunduğunu bulduğunu belirtiyor. Bu, insanların dinlenmiş hissetmelerine ve bakım kararlarına daha fazla katılımla bağlanmalarına yardımcı olabiliyor.