Kabakulak Virüsünün Uyku Haline Geçtiği Nöronlar

Amerika’nın önde gelen nöroloji dergisi Annals of Neurology’de yayımlanan yeni bir araştırmada, kabakulak sonrası gelişen ve aylarca hatta yıllar boyu sürebilen şiddetli kronik ağrıya yol açan postherpetik nevraljinin (PHN) ardındaki mekanizmaların halen tam olarak bilinmemesi, kan dolaşımında bulunan mikropartiküller olan ekzosomların nöronları nasıl etkilediğine dair ilk somut bulgular ortaya koydu. Çalışmanın yazarları, PHN hastalarının kanından izole edilen ekzosomlarda nöron büyümesini baskılayan proteinlerin daha yüksek konsantrasyon tespit ettiğini ve bu parçacıkların ağrı duyusal nöronlarının enfeksiyon sonrası tam olarak yenilenmesini engelleyebileceğini öne sürdü. Araştırmacılar, semptomları hafifletmeye yönelik mevcut tedavilerin yalnızca yarısından azının hastalara anlamlı ağrı rahatlaması sağladığını belirterek, ekzosomlara yönelik müdahalelerin acının kaynağını hedef alarak daha etkili tedavi yolunu açabileceğini savundu.

Kabakulakta sorumlu olan varicella zoster virüsünün dünya nüfusunun %90’ından fazlasını enfekte ettiği, çoğu insanın bu virüsü ilkokul çağından itibaren bulaştırdığı ve aşıların canlı ama zayıflatılmış bir suş kullandığı için bile aşılanan çocuklarda nöronlarda uyku halinde virüsün hâlâ bulunduğu vurgulandı. Enfeksiyon sonrası virüs ağrı duyusal nöronlar içinde dormans (uyku) durumuna geçer; dünya nüfusunun yaklaşık üçte birinde ise bu virüs on yıllar sonra yeniden aktive olup acı verici kabakulak döküntüsüne yol açar. Hastaların çoğunda ağrı birkaç haftada geçse de, döküntü temizlendikten aylar sonra hastaların %10 ile %18’i postherpetik nevraljiye ilerler ve bazı durumlarda bu ağrı yıllarca ya da ömür boyu sürer.

Kabakulak Virüsünün Uyku Haline Geçtiği Nöronlar

Araştırmacıların ve klinik hekimlerin postherpetik nevraljinin tam olarak neye yol açtığını henüz açıklayamadığı, döküntü temizlendikten sonra cilt biyopsilerinde ağrılı bölgelerde duyusal sinir liflerinde şaşırtıcı bir azalma gözlemlendiği aktarıldı. Bu sinir liflerindeki azalmanın birçok hastada aksine artan ağrıya yol açması, enfeksiyon temizlendikten sonra bu liflerin neden tam olarak onarılıp yenilenemediğinin bilinmemesi konusunu gündeme getirdi. Araştırmacılar, virüs yeniden aktive olduktan aylar sonra da duyusal nöronların içinde devam eden ya da ara sıra gerçekleşen viral çoğalmanın bu hücreleri hâlâ hasara uğratabileceğini öne sürse de, viral çoğalmayı durduran antiviral tedavinin postherpetik nevraljiyi güvenilir biçimde önleyemediği ya da azaltamadığı görüldü.

Viral çoğalmayı durduran antiviral tedavi bu ağrıyı güvenilir şekilde engellemediği için araştırmacılar, hastalığa katkı sağlayan enfeksiyon dışı etkenleri aramaya yöneldi.

Araştırmanın yazarları

Bu bağlamda ekzosomların her türlü hücreden salınan ve protein ya da nükleik asit gibi biyoaktif yük taşıyarak hücreler arası iletişimi sağlayan yapılar olduğu, laboratuvarın daha önce aktif kabakulak döküntüsüne sahip hastaların kanındaki ekzosomların inme riskini ve iltihabı artırabileceğini keşfettiği hatırlatıldı. Bu bulgudan yola çıkan ekip, postherpetik nevralji hastalarının kanındaki ekzosomların da bu şiddetli ağrıya katkıda bulunabileceğini varsaydı.

Nöronları Yavaşlatan Kan Parçacıkları

Ekip, yedi PHN hastasının ve yedi böyle bir durumu olmayan kişinin kanından ekzosomları izole etti. PHN hastalarına ait ekzosomların içeriğinde nöron büyümesini baskılayan proteinlerin belirgin şekilde daha yüksek konsantrasyon bulunduğunu tespit etti. İnsan duyusal nöronlara bu ekzosomları maruz bırakan deneylerde, canlı hücre görüntüleme yöntemiyle nöronların birbirleriyle etkileşip ağ kurma yeteneği izlendi ve ölçüldü.

Sonuç olarak PHN ekzosomlarına maruz kalan nöronların belirgin biçimde gerilediği ve diğer nöronlarla güçlü bir ağı kuramadığı görüldü; karşılaştırma için kullanılan, böyle bir durumu olmayan kişilerin ekzosomlarına maruz kalan nöronlarda ise işlevlerinde ölçülebilir bir bozulma gözlemlenmedi. Nöronların genetik aktivitesine bakıldığında da ağrı duyusal nöronlarında büyüme konileri adı verilen ve hücrelerin büyümeye ya da kendini onarmaya ihtiyaç duyduğu yapıların oluşumunu engelleyen değişimler ortaya çıktı.

Araştırmacılar, ekzosomların ağrı duyusal nöronlarını aşırı duyarlı hale getirerek ağrı sinyallerine karşı hiperduyarlılık sürdürdüğüne dair bulgulara da işaret etti. Ekip, sinir tahrişinin ardındaki ve başarısız yenilenmenin kaynağına yönelik müdahalelerin postherpetik nevralji için daha etkili tedaviler geliştirmeye yol açabileceğini savundu.

Başka Nöropatilerde de Gelecek Bir Hedef Olabilir

Ekip, bu olgunun yalnızca postherpetik nevraljiye özgü olmadığını ve başarısız sinir yenilenmesiyle ilişki kurulan diyabetik nöropati gibi diğer ağrılı nöropatilerde de görülebileceğini öne sürdü. Şu anda araştırmacılar, kabakulak sonrası postherpetik nevraljiye yol açan hastalardan ve ağrı izi bırakmadan geçen kabakulaklı hastalardan en fazla bir yıl boyunca ardışık kan örnekleri topluyor.

Bu karşılaştırmalı çalışma, ekzosomların bu yorucu kronik ağrı durumuna katkıda bulunan olarak hangi yükü taşıdığını net biçimde ortaya koymak açısından kritik öneme sahip bulunuyor. Araştırmacılar, acının kaynağını hedef alan yaklaşımın semptomları hafifletmeye dayalı mevcut tedavilerin ötesine geçebileceğini vurgulayarak konunun devam eden çalışmaların odağı olacağını belirtti.