İran protestoları, İran'da iç politika, ekonomi, toplumsal haklar ve dinî kurallar gibi konularda hükûmete karşı düzenlenen kitleseli gösteriler ve grevlerin genel adıdır. Kaynak metne göre bu terim, monarşiden cumhuriyete geçişten günümüze kadar uzanan çok sayıda tarihsel olayı kapsayan bir yönlendirme grubunu ifade eder.
Tanım ve kapsam
İran protestoları terimi, tek bir olaydan çok farklı dönemlerde yaşanan halk hareketlerini içeren bir yönlendirme kavramıdır. Kaynak listesi, bu hareketlerin nedenleri bakımından siyasi iktidarın değiştirilmesinden (mutlak monarşinin sona ermesi, Şah'ın tahttan indirilmesi gibi) ekonomi politikalarına, seçim hileliği iddialarına, yolsuzluğa, su ve elektrik kıtlığına, zorunlu hijab uygulamasına ve polisevi şiddete kadar geniş bir yelpaze sunduğunu göstermektedir.
Tarihsel bağlam
Kaynakta yer alan olaylar, İran'daki muhalefet hareketlerinin uzun bir tarihe sahip olduğunu ortaya koyar. Erken dönem örnekleri arasında 1905–1911 Persiyon Anayasal Devrimi ve 1979 İslami Devrimi sayılabilir; bu olaylar mutlak monarşinin sona ermesiyle sonuçlanmıştır. Daha sonraki dönemlerde ise 2009 seçim protestoları, 2017–2018 ekonomik zorluklara yönelik gösteriler ve 2022'de başlayan Mahsa Amini protestoları gibi toplumsal ve ekonomi temalı hareketler yer alır.