Darbe, genellikle bir askeri örgüt ya da diğer hükümet elitleri tarafından, mevcut bir kişi veya yönetimi yerinden çıkarmaya yönelik yasa dışı ve açık bir girişimdir.
Tanım
Darbe (fransızca "coup d'état", kısaca "coup"), genellikle bir askeri örgüt ya da diğer hükümet elitleri tarafından, mevcut bir kişi veya yönetimi yerinden çıkarmaya yönelik yasa dışı ve açık bir girişimdir. Bu tür girişimler, meşru siyasi süreçler yerine gücün elden ele geçirilmesini içerir.
Türleri
Darbe kavramı, liderin güce gelme biçimine göre iki temel biçime ayrılabilir. Klasik bir darbe, mevcut yönetimi devirmeyi amaçlayan dışarıdan bir girişimdir. Buna karşın, "kendi kendine darbe" (self-coup) olarak adlandırılan bir durum da söz konusudur. Kendi kendine darbe, yasal yollarla güce gelmiş bir liderin, bu gücü yasa dışı yollarla sürdürmeye çalışmasıyla ortaya çıkar. Yani darbe her zaman dışarıdan bir müdahale anlamına gelmez; mevcut bir liderin kendi gücünü korumaya yönelik yasa dışı eylemleri de bu kavramın kapsamına girebilir.
Örnek
Darbe kavramının somut bir örneği olarak, yasal yollarla iktidara gelmiş bir liderin, bu iktidarını yasa dışı yollarla sürdürmeye çalışması verilebilir. Bu durum, "kendi kendine darbe" olarak tanımlanır ve darbenin klasik biçiminden farklı olarak gücün elden geçirmekten ziyade mevcut gücün korunmasını hedefler.
Sınırlar
Kaynak, darbenin yalnızca askeri örgütler ya da hükümet elitleri tarafından gerçekleştirilen girişimler olduğunu belirtmektedir; bu nedenle darbenin sorumlularının kimlik ve niteliği kavramın sınırlarını çizer. Ayrıca darbe, meşru siyasi süreçlerle ayırt edilir; yasal yollarla yapılan iktidar değişimleri darbe kapsamında değerlendirilmez. Kaynak, darbenin yasa dışı ve açık bir girişim olduğunu vurgular; dolayısıyla gizli ya da yarı gizli biçimler bu tanıma tam olarak uymayabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Darbe ile kendi kendine darbe arasındaki fark nedir?
Klasik bir darbe, mevcut yönetimi devirmeyi amaçlayan dışarıdan bir girişimken; kendi kendine darbe, yasal yollarla güce gelmiş bir liderin bu gücü yasa dışı yollarla sürdürmeye çalışmasıdır.