Adaletin Tesisi, hukukun herkes için açık, tutarlı ve erişilebilir olduğunu; devlet organlarının da yasaya bağlandığını; ve siyasi bir topluluk içindeki tüm kişilerin ve kurumların aynı yasalara muhatap olduğunu ifade eden siyasi ve hukuki bir ilkedir.
Tanım
Adaletin Tesisi, hukukun herkes için geçerli olduğunu, devlet organlarının da yasaya bağlandığını ve herkesin yasalara eşit şekilde muhatap olduğunu ifade eden siyasi ve hukuki bir ilkedir. Bu kavram, hukukun açık, tutarlı ve erişilebilir olmasını; bireylerin ve grupların adalet sistemine erişmesini; ve siyasi bir topluluk içindeki tüm kişilerin ve kurumların aynı yasalara bağlanmasını gerektirir. Bu ilke, halk arasında genellikle «kimse yasanın üstünde değildir» ya da «hepsi yasa önünde eşittir» şeklinde özetlenebilir.
Temel İlkeler
Adaletin Tesisi'nin merkezinde üç temel unsur yer alır. Birincisi, hukukun açık, tutarlı ve erişilebilir olmasıdır; böylece kişiler ve gruplar adalet sistemine ulaşabilir. İkincisi, devlet kurumlarının yasaya bağlanmasıdır; yani yöneticiler ve idari organlar da yasayla sınırlıdır. Üçüncüsü, eşitliktir; siyasi bir topluluk içindeki tüm kişiler ve kurumlar aynı yasalara muhatap olur. Encyclopædia Britannica'ya göre bu kavram, vatandaşların yasa önündeki eşitliğini destekleyen, keyifsiz bir yönetim biçimini güvence altına alan ve daha genel olarak gücün keyfi kullanılmasını engelleyen bir mekanizma, süreç, kurum, uygulama ya da norm olarak tanımlanır.
Örnek
Bu ilkenin pratikte nasıl yansıdığını göstermek için, bir vatandaşın devlet organının verdiği bir karara itiraz edip mahkemeye başvurması örneği verilebilir. Bu süreç, hem hukukun erişilebilir olmasını hem de devlet organının yasaya bağlandığını gösterir; çünkü idari organın kararı da yasal bir denetime açık olur ve vatandaş, yasa önünde eşit muhatap olarak adalet arayabilir.
Sınırlar
Kaynak, Adaletin Tesisi'nin bir ilke olarak «gerektiren» ve «sağladığı» koşulları tarif eder; bu, kavramın bir idealdi olarak, kurumların ve pratik koşulların varlığına bağlı olarak gerçekleşen bir hedef olduğunu ima eder. Dolayısıyla ilkenin tam olarak gerçekleşmesi, açık ve tutarlı bir hukuk, işleyen bir adalet sistemi ve gücün keyfi kullanımıyla mücadele eden kurumlar gibi somut koşullara bağlıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Adaletin Tesisi hangi alanları kapsar?
Hem siyasi hem de hukuki bir ilkedir; hukukun niteliğini, adalet erişimini ve devlet organlarının yasaya tabiliğini kapsar.
Bu ilkenin temel amacı nedir?
Vatandaşların yasa önündeki eşitliğini desteklemek, keyifsiz bir yönetim biçimini güvence altına almak ve daha genel olarak gücün keyfi kullanılmasını önlemektir.