“Dostluklardaki bu büyük asimetrinin bir nedeni, insanların ‘dost’ kavramına dair farklı görüşlere sahip olmasıdır.” İllüstrasyon: Guardian Design / Getty Images
“Dostluklardaki bu büyük asimetrinin bir nedeni, insanların ‘dost’ kavramına dair farklı görüşlere sahip olmasıdır.” İllüstrasyon: Guardian Design / Getty Images
Organizasyonel psikolog ve çok satan yazar, dört tür platonik bağın incelenmesinin ilişkilerimizi anlamamıza yardımcı olabileceğini söylüyor.

İşte gününüzü mahvedecek bir istatistik: Dost olarak adlandıracağınız tüm insanlardan sadece yaklaşık yarısı sizi de dost olarak görecek.
Bu düşünce, iletişim listenizi silip yeniden başlamak istemenize neden olabilir. Ancak Adam Grant, Wharton’ın organizasyonel psikoloğu ve Originals ile Hidden Potential kitaplarının New York Times çok satan yazarı, bunun olumlu bir yanı olduğunu söylüyor.
Grant, “Bu, dost olarak görmediğimiz ama bizi dost olarak gören insanların olduğu anlamına geliyor. Yani, fark ettiğimizden daha fazla potansiyel bağlantımız olabilir,” diyor. İşin sırrının ise bu ilişkilerin hayatımızdaki rolünü, paylaştığımız ortak frekansı ve gelişmeleri için neye ihtiyaç duyduklarını anlamak olduğunu ekliyor.
Yeni kitabı Vibe: The Secrets of Strong Connections in a Lonely World’da Grant dört platonik bağ türünü tanımlıyor: ortaklar (kaynak alışverişi yapan işlemsel bağlar), müttefikler (amaç ve hedef uyumu olanlar), arkadaşlar (eğlence anlayışı ve iyi vakit geçirme biçimleri aynı olanlar) ve yoldaşlar (bakıma dayalı bağlar).
İnsanlar birden fazla kategoriye ait olabilir, ancak neden bağ kurduğumuzu anlamak mevcut bağları güçlendirmemize ve daha hızlı yeni bağlar kurmamıza yardımcı olabilir. Bu aynı zamanda gerçekçi olmayan beklentilerden kurtulmamızı da sağlıyor.
Canlı bir sesli görüşmede – Grant’in alışkanlığı olduğu gibi beş dakika gecikmeli başlayarak – uyum ve sürekli iletişimin neden abartıldığını, penguenlerden ne öğrenebileceğimizi ve topluluk oluşturmak için şaşırtıcı derecede basit bir adımı anlattı.
Bu röportaj özetlenmiş ve düzenlenmiştir.
“Vibe”ı uyum gibi diğer bağlantı unsurlarından nasıl tanımlıyorsunuz?
Ben “vibe”ı insanlar arasındaki bağlantının kalitesi olarak görüyorum. Temelde bu, anlık enerji uyumu ve zaman içinde ihtiyaçlar, hedefler, ilgi alanları veya değerler açısından uyum demektir.
Araştırmalar, Batı kültüründeki temel uyum fikirlerinin en azından kısmen yanlış olduğunu gösteriyor. Zıt kutuplar çekilmez. Sözde birbirini tamamlayan özelliklere sahip insanlar aslında daha iyi anlaşmazlar veya daha yakın olmazlar – evliliklerden dostluklara veya iş işbirliklerine kadar. Benzerlik insanları bir araya getirse de onları bağlamaz.
Görünüşe göre genel olarak uyumu – ve belki de karşılıklılığı da – abartıyoruz; zira dostlarımızın yarısı bizi dost olarak görmüyor.
Onların karşılık vermemesi üzücü, ancak bu kitabı yazarken bu durum farklı bağ türlerini ayırt etmenin önemini anlamam için bir zemin oluşturdu.
Dostluklardaki bu büyük asimetrinin bir nedeni, insanların ‘dost’ kavramına dair farklı görüşlere sahip olmasıdır. Bazı insanlar, sizi ikinci kez görüp beğenirlerse dost olarak adlandırır; diğerleri ise bu terimi çok daha dar bir çevre için saklar: tüm geniş ailelerini tanıdıkları veya habersizce ziyaret edebilecekleri insanlar için.
Bence ilişkilerimizi tanımlamak için kullandığımız dil genellikle anlamlı bir şeyi yakalamak için çok belirsiz ve geniş.
“Dost” yerine ilişkileri dört kategoriye ayırıyorsunuz: arkadaşlar, müttefikler, ortaklar ve yoldaşlar. Bu şekilde düşünmenin avantajları neler?
Bu, bir bakış açısı değişikliği. Batı’da çekirdek aileler ve çekirdek dostluklar kurma eğilimindeyiz. Romantik partnerimizi bir numaralı müttefikimiz, arkadaşımız ve yoldaşımız olarak görüyoruz, oysa bunun ilişkiye aşırı yük bindirdiğini bilimsel olarak biliyoruz. Aynı şeyi “en iyi dostumuza” da yapıyoruz; ondan her şeyi bekleyebileceğimizi sanıyoruz.
Bu, birkaç kişiye yüklenmesi için çok fazla beklenti. Ayrıca, işbirliği, eğlence ve şefkat gibi tüm aradığımız becerilerin aynı kişide bulunacağını varsayıyoruz ki bu her zaman doğru değil.
Kitabınızda “dengeli bir bağ portföyüne” sahip olduğumuzda daha mutlu olduğumuzu söylüyorsunuz. Bu konuda ne kadar klinik olmamız gerekiyor?
Her zaman açıkça konuşmak zorunda değiliz – bazen bu ters tepebilir. Vibe çıktıktan sonra oldukça eğlenceli konuşmalar yaşadım; insanlar “Sizce biz neyiz?” diye soruyordu. Müttefik olarak gördüğüm birçok kişinin beni arkadaş olarak gördüğünü fark ettim.
Kitabı yazarken uyum üzerine düşündüm: Hem siz hem de ben müttefik veya arkadaş olduğumuzu kabul etmeli miyiz? Şimdi anladığım – ve bunu destekleyen kanıtlar da var – şey şu: Ben sizden müttefiklik beklerken, siz benden arkadaşlık bekleyebilirsiniz. İşlevsel ilişkilerde, her ikimiz de bu rollerin ne olduğunu biliyorken, birbirimizin hayatında aynı rolleri oynamak zorunda değiliz.
Bağlarımızı kategorize etmek onların değişip gelişmesine nasıl olanak tanıyor?
İnsanlar yabancıdan tanıdığa, oradan dosta ve en iyi dosta doğru doğrusal bir ilerleme beklediklerinde, genellikle farklı frekanslarda kalırlar.
Sürekli gördüğüm bir şey var: İnsanlar çocuk sahibi olduklarında arkadaşlarını kaybediyorlar çünkü aile ve iş arasında sadece birlikte vakit geçirip eğlenmek için pek zamanları kalmıyor. Ancak bu, ilişkileri gereksiz yere kesiyor.
Yeni biriyle tanışır, ondan hoşlanır ve belki müttefik veya ortak olabileceğinizi düşünürsünüz – ama önce arkadaş olmak zorunda olduğunuzu hissedersiniz ve boş zamanınız ailenize ayrılmıştır. Bu, daha derin bir bağın kapısını kapatır. Bunun yerine farklı bir yol bulmak mümkün: Profesyonel olarak işbirliği yapmak veya bir dizi akşam yemeğine gitmeden önce samimi bir sohbet etmek.
Bu terimlerle düşünmek, bizi gençlikteki dostlukları kurma biçimimizden – “okuldan tanışıyoruz”, “okul dışında vakit geçiriyoruz”, “her şeyi birbirimize anlatıyoruz” – oluşan algılanan baskıdan kurtarıyor.
Sanırım bu kategoriler beklentileri de hafifletebilir – örneğin yeni bir ebeveynseniz. “Anne arkadaşlarınızı” eski “gerçek” dostlarınızla olumsuz karşılaştırmak yerine, onları ebeveynlikte müttefikleriniz olarak görebilirsiniz.

Bu gerçekten etkileyici bir yeniden çerçeveleme. Yetişkinlikte ilişkilerimizde daha seçici olduğumuz için, vakit geçirmeyi seçtiğimiz herkesle yakınlaşacağımıza dair gerçekçi olmayan bir beklentimiz var. Özellikle ABD’de, anlamlı ve kişisel bir bağ hissetmezseniz, genel kanı “dostluktan çık, takipten çıkar, silin ve iletişimi kes” yönünde. Ancak müttefikler ve ortaklar hayatımızda önemli bir rol oynayabilir – örneğin çocuklarımızın arkadaşlarının ebeveynleri. Onlarla içimizi dökebileceğimiz veya birlikte vakit geçirebileceğimiz insanlar olmayabilir, ama çocuklarımız için rol modeller olabilirler.
Diğer yandan, ebeveyn olduğumdan beri potansiyel arkadaşları görmezden geldiğimi fark ettim; çünkü artık eğlence ve vakit geçirmenin hayatımda anlamlı bir rolü olduğunu düşünmüyordum. Ama hayatınızda sizden bir şey beklemeyen ve sizden de bir şey istemeyen insanlara sahip olmak gerçekten güzel – tek amaçları birlikte vakit geçirmekten duydukları keyif.
Vibe: The Secrets of Strong Connections in a Lonely World. Fotoğraf: Viking
Bu çerçeve topluluk oluşturmak için nasıl genişliyor?
Sosyal ağlarımız yoğun ve iç içe geçmiş ağlardan, artık birbirinden kopuk tekerlek spoke’larına dönüştü. Kitapta bu bir bisiklet tekerleği olarak çizilmiş, ama gerçek hayatta bu tekerlek dağılır: Sadece hiçbir yere bağlanmayan spoke’lar.
Gerçek bir köy oluşturmak veya topluluk hissi yaşamak istiyorsak, yapabileceğimiz ilk şey dostlarımızı birbirimize tanıştırmaktır. Bu, bağları güçlendirmenin en çok gözden kaçırılan yollarından biridir; çünkü izole, bireysel bağlantıları alıp etraflarında grup dayanışması oluşturur.
Şu anda birçok insan kendi grubunu bulmakta zorlanıyor. Eskisi kadar çok “üçüncü mekanımız” yok ve eskisi gibi oraları da ziyaret etmiyoruz. Bence, grubunuzu bulamıyorsanız, kendiniz kurun.
Çoğu insan, meme, reels ve link paylaşmanın bağlantıyı sürdürmek için geçerli ve etkili bir yol olduğunu öğrenince sevinecektir.
Çoğu insan bu karşılıklı alışverişi önemsiz görüyor çünkü az çaba gerektiriyor gibi geliyor. Bazen bu sadece birbirimize internetten rastgele içerikler göndermek olabilir, ama belirli bir kişiye, onun hoşuna gideceğini veya anlamlı bulacağını düşündüğünüz için zaman ayırıp bir şey gönderdiğinizde, bu bir ilgi göstergesidir. Bu, bir bağlantı kurma veya yeniden kurma çabasıdır. Karşıdaki kişiye şöyle der: “Senin neyi sevdiğini hatırlıyorum, ilgi alanlarına dikkat ettim ve bunu seninle paylaşmak istedim.” Bu, onlara düşündüğünüzü göstermenin, sadece “Hey, nasılsın?” demekten çok daha anlamlı bir yoludur.
Buna “pebbling” deniyor; bazı penguenlerin potansiyel eşlerine pebbler sunma ritüelinden esinlenilmiştir. İlk adım, anlamlı olacak pebble’ı seçmektir. Bazen bu nostalji olabilir, geçmişte paylaştığınız bir şeyi hatırlatan bir anı: “10 yıl önce çekilmiş bu fotoğrafımıza denk geldim ve seni özlediğimi söylemek istedim.”
Hafif check-in’ler ile anlamlı etkileşimler ve kaliteli zaman arasında nasıl denge kurabiliriz?
Keşke bu konuda daha iyi verilerimiz olsaydı. Tahminimce bu, bağın türüne bağlı.
Sıkı iletişim, bağı sürdürmek için abartılıyor ve uzun süredir görüşmeyen bağlar bile hayatımıza yeniden girdiğinde gerçekten anlamlı olabilir – aradan aylar veya yıllar geçmiş olsa bile. Umudum, insanları sürekli iletişim halinde olmanın yakınlık sağladığı yanılgısından kurtarmak.
Örneğin, mezun olduğumuzda üniversiteden oda arkadaşlarımdan biriyle bir anlaşma yaptık. Takvime altı ay öncesinden bir tarih koyduk ve ikimizin de istediği zaman iptal edebileceği, ancak yeniden planlaması gerektiği konusunda anlaştık. Bu, son 23 yıldır bizi yakın tuttu.
İlişkilerimizi iyileştirmek için yapabileceğimiz bir şey daha var mı?
Araştırmaları okuyunca, insanların dostluk hakkında veya birbirleri hakkında zımni beklentileri olduğunu ama bunları asla konuşmadıklarını görüyorum. Bir kişi, diğerinin haftalık bir arama ve aylık bir öğle yemeği beklediğini düşünürken, aslında “Yılda bir kez yeterli” diye düşünüyor olabilir. İkisi de diğerinin daha seyrek ama daha anlamlı etkileşimlerden rahatlık duyduğunu fark etmiyor.
İnsanlar bu tür konuşmaları yeterince yapmıyor – ama dürüst olamadığınız bir ilişki aslında gerçek bir ilişki değil, bir rol yapmadır. İnsanlar, anlaşmazlıklardan kaçınarak barışı koruyabilecekleri yanılgısıyla hareket ediyorlar. Ama bu, diğer insanları uzak tutar.
Çatışma aslında bizi daha da yaklaştırabilir. Bu benim için şaşırtıcıydı: Bir düzine deney, insanların bir dost, akraba veya meslektaşlarıyla sakladıkları gerçeği yüzleşmeleri için teşvik edildiğinde, bir veya iki hafta sonra çoğunun o kişiyle daha yakın hissettiğini ve o kişinin de kendileriyle daha yakın hissettiğini gösterdi.
Ayrıca kapıyı açarak başlayabiliriz: “Eğer seni üzen veya inciten bir şey yaptıysam, bunu bilmek istiyorum.” Birbirimize bu tür konuları açabileceğimizi ve sonrasında daha fazla güvenebileceğimizi kanıtlamak – gerçek bağlar zamanla böyle güçlenir.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
