Dünyadaki kara sürüngenlerinin dörtte birinden fazlası kayalık yaşam alanlarına bağımlı olsa da, bu alanlar koruma çabalarında genellikle göz ardı ediliyor. Yakın zamanda yapılan bir araştırma bu durumu ortaya koydu.
Soğukkanlı kertenkeleler, yılanlar ve solucankertenkeleler (bacaksız kertenkeleler) için kayalar genellikle güneşlenerek ısınmak, avcılardan korunmak, avlanmak, sosyalleşmek ve üremek için kritik alanlar sunar. Ancak araştırmacılar, küresel ölçekte kayalıklar, kaya çıkıntıları veya karst sistemleri gibi kayalık habitatları kullanan sürüngen türlerinin sayısının ve ne kadar tehdit altında olduklarının hâlâ belirsizliğini koruduğunu belirtiyor.
Bu boşluğu doldurmak için araştırmacılar, tüm kertenkeleleri, yılanları ve solucankertenkeleleri içeren Squamata takımına ait 9.729 kara türünü inceledi.

Her bir tür için, koruma durumunu, habitat gereksinimlerini ve tehditleri belgeleyen IUCN Kırmızı Listesi’ne başvurdular.
Analizleri, incelenen türlerin %25’inden fazlasının, yani 2.479 türün kayalık habitatları kullandığını ortaya koydu. Bunların arasında 1.022 tür, yani %10,5’i tamamen kayalara bağımlıydı; yani neredeyse sadece kayalarda yaşıyor ve üreme, barınma ve vücut sıcaklıklarını düzenlemek için kayaları kullanıyorlardı.
İncelenen ve kayaları kullanan türlerin yaklaşık %30’unun, yani 676 türün IUCN Kırmızı Listesi’nde tehdit altında olduğu belirlendi. Tamamen kayalık habitatlara bağımlı türlerin kritik derecede tehlike altında olma olasılığı, bu habitatları sadece ara sıra kullananlara göre %51 daha fazlaydı. Bu kayalara bağımlı kritik derecede tehlike altındaki sürüngenler arasında, Hindistan’ın Batı Ghatları ve Sri Lanka’ya özgü pürüzlü karınlı yuvarlak gözlü geko (Cnemaspis tropidogaster), Birleşik Arap Emirlikleri’nin tek endemik omurgalısı olan Emirati yaprakparmaklı geko (Asaccus caudivolvulus) ve Paraguay’da yaşayan Homonota rupicola gekosu bulunuyor.
Araştırmacılar The Conversation’da yayımlanan bir makalede, “Kayalık habitatlar ormanlara veya diğer canlı yaşam alanlarına kıyasla nispeten yok edilemez gibi görünebilir. Ancak gerçekte kolayca hasar görebilir veya yok olabilirler ve bir kez kaybolduktan sonra yeniden oluşmaları yüzyıllar, hatta binlerce yıl sürebilir,” diye yazdılar.
Araştırmacılar, bazı kayalık habitatların koruma alanlarının sınırları içinde yer aldıkları için dolaylı olarak korunduğunu, ancak kayalık habitatların kendilerinin “nadir durumlarda bağımsız olarak resmi olarak korunduğunu veya yönetildiğini” belirtiyor.
Araştırmacılar ayrıca, madencilik, taş ocakçılığı ve kayaların toplanması ile kırılmasının kayalık alanlara doğrudan zarar verdiğini; istilacı türler ve uygunsuz yakma uygulamaları gibi dolaylı tehditlerin de bu habitatlara bağımlı türleri etkilediğini ekliyor.
Örneğin, Hindistan’da yaşayan ve “hassas” olarak sınıflandırılan Delhi kaya gekosu (Cyrtopodion aravallensis) madencilik ve taş ocakçılığından tehdit altındayken, Paraguay’da yaşayan kritik derecede tehlike altındaki Homonota rupicola gekosunun habitatı konut inşaatı için kaya toplaması nedeniyle tehlikeye atılıyor. Birleşik Arap Emirlikleri’nde ise kritik derecede tehlike altındaki Emirati yaprakparmaklı geko, gelişim faaliyetleriyle tehdit edilen tek bir izole kayalık çıkıntıda yaşıyor.
Araştırmacılar The Conversation’da, “Kayalık alanlar genellikle habitat olarak yeterince değerli görülmemekte ve nadiren korunmakta veya yönetilmektedir. Sonuç olarak, bilim insanları bu habitatların ne kadar hızlı kaybolduğunu bilmiyor. Daha fazla farkındalık ve eylem olmadan, hem bu habitatları hem de onlara bağımlı türleri kaybetme riskiyle karşı karşıyayız,” diye yazıyor.
Kapak fotoğrafı: Kritik derecede tehlike altındaki pürüzlü karınlı yuvarlak gözlü geko (Cnemaspis tropidogaster). Fotoğraf: iNaturalist © Sanjaya Kanishka (CC BY-NC 4.0).


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
