Dünya liderleri bugün Filipinler’de, istikrarsızlaşan küresel düzen ve artan jeopolitik gerilimler ortasında üst düzey diplomatik görüşmelerin yoğunlaştığı bir zirveye katılıyor.
Manila’da düzenlenen bu yılki Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) zirvesi, ABD Başkanı Donald Trump ve diğer liderlerin APEC görüşmeleri için Çin’e gitmeden önce tonu belirleyecek.
Ayrıca, Hindistan, Japonya, Avustralya ve ABD arasında kurulan ve Çin’in Asya genelindeki artan etkisini dengeleme aracı olarak görülen stratejik ortaklık Quad’ın da bir toplantısı yapılması muhtemel.

Çok sayıda küresel zorlukla birlikte, bu konuların ASEAN gündeminin merkezinde yer alması bekleniyor.
İran’daki savaş ve bunun sonucunda küresel enerji piyasalarında ortaya çıkan kaos, liderlerin öncelikli gündemi arasında yer alıyor; zira Güneydoğu Asya’nın büyük bir kısmı Orta Doğu’dan gelen petrol ve gaza bağımlı.

Lowy Enstitüsü’nün Güneydoğu Asya program direktörü Hunter Marston, enerji sorununun “devasa” boyutlara ulaştığını belirtti.
“Bu durum protestolara yol açtı… ve siyasi liderler için büyük baş ağrıları yarattı,” dedi.
“ASEAN bu yıl stratejik bir petrol rezervi ve ASEAN elektrik şebekesi kurma yönündeki ilerlemeyi vurguluyor.
“Bunların her ikisi de ASEAN’ın bölgesel direncini ve dış şoklara karşı dayanıklılığını güçlendirmek için bir şeyler yapması gerektiğinin bir göstergesi.”
ASEAN ülkeleri on yıllardır enerji güvenliğini artırmak amacıyla ülkeler arası elektrik altyapısını birbirine bağlama yollarını araştırıyor.
Filipinler Dışişleri Bakanı Theresa Lazaro, ABC’ye yaptığı açıklamada, bu bölgesel enerji direnci projelerini ilerletmek için görüşmelerin sürdüğünü söyledi.
“Elbette bu çok maliyetli ve uzun süren bir mesele, ancak bence ASEAN enerji şebekesini hayata geçirme zamanı geldi,” dedi.
Güney Çin Denizi’ndeki sorunlar
Güney Çin Denizi’ndeki çekişmeli toprak iddiaları ASEAN ülkeleri için her zaman kilit bir konu olsa da, bu yıl bu anlaşmazlıklar daha da yakından hissedilecek.
Filipinler, bu tartışmalı su yolu üzerinde Çin ile çok sayıda deniz çatışması yaşadı.
Çin, “dokuz kesikli çizgi” iddiasıyla Güney Çin Denizi’nin neredeyse tamamını talep ediyor; Lahey’deki bir mahkeme ise on yıl önce bu iddianın uluslararası deniz hukukuna göre temelsiz olduğuna karar vermişti.
Buna rağmen Çin, silahlı çatışma eşiğinin altında düşük seviyeli saldırganlık eylemleri gerçekleştirmekle suçlanıyor; bunlar arasında Filipinler Sahil Güvenlik gemilerine ve balıkçı teknelerine su toplarıyla ateş açmak da bulunuyor.
ASEAN, gerilimleri düşürmek ve anlaşmazlıklarla başa çıkmak için bir çerçeve oluşturmak amacıyla Çin ile bir Davranış Kuralları belgesi müzakere etmeye çalışıyor.
Filipinler, bu belgenin zirvenin sonuna kadar tamamlanacağını umuyordu, ancak bu artık pek olası görünmüyor.
Bay Marston, nihai davranış kurallarının gerilimleri azaltıp azaltmayacağından veya tırmanma riskini düşürüp düşürmeyeceğinden emin değil.
“Bunun Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki davranışını kısıtlayacağı net değil,” dedi.
“(Ancak) bu süreç ASEAN üye ülkeleri ve Pekin’i bir araya getirdi.”
Bu arada Avustralya, bu ay Filipinler ile bir savunma anlaşması imzalayarak sahil güvenliği ve donanmasına desteğini daha da artırdı.
Myanmar’da askeri cunta tarafından darbeyle iktidarın ele geçirilmesinin üzerinden beş yıldan fazla geçmesine rağmen, ordu, demokrasi yanlısı direniş grupları ve etnik silahlı örgütler arasındaki çatışma sürüyor.
Birleşmiş Milletler yetkililerine göre, yaklaşık 100.000 kişi öldürüldü ve milyonlarca insan yerinden edildi.
Bu yılın başlarında yapılan seçimler, cunta lideri Min Aung Hlaing’in başkan olmasına yardımcı oldu; ancak eleştirmenler bu seçimleri bir “sahtekarlık” olarak nitelendirdi.
ASEAN, darbeden kısa bir süre sonra şiddetin sona erdirilmesini, diyalog, arabuluculuk, insani yardım ve bir elçinin ziyaretini öngören “Beş Maddelik Uzlaşı”yı benimsedi.
Planın uygulanmasına yönelik eleştirilere rağmen ASEAN bu yaklaşımın arkasında durdu.
Bayan Lazaro yakın zamanda bir elçi olarak Myanmar’ı ziyaret etti ve “durumu” “üzücü” olarak nitelendirdi.
“Daha fazlasını yapmamız gerektiği görüşündeyiz,” dedi.
Bayan Lazaro, eski Myanmar lideri Aung San Suu Kyi ile görüşmedi, ancak onun “iyi olduğu” söylendi.
81 yaşındaki Suu Kyi, bu yılın başlarında ev hapsine alındı ve Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin bir delegesi tarafından ziyaret edildi.
Myanmar lideri Min Aung Hlaing ve üst düzey cunta politikacıları, askeri destekli hükümeti Beş Maddelik Uzlaşı’yı uygulaması için baskı yapmak amacıyla ASEAN toplantılarına katılmaktan men edildi.
Ancak analistler, Myanmar ile ikili ilişkilerini yeniden kurmakta olan bazı ASEAN ülkelerinin bu çabaları zayıflattığına inanıyor.
Bayan Lazaro, bu ülkelerin uzlaşıyı zayıflatmaktan ziyade “sadece ikili ilişkilerini yeniden düzenlediğini” söyledi.
ABD de modern teknolojilerin üretiminde kilit rol oynayan nadir toprak metallerinin devasa rezervlerine erişim sağlamak amacıyla Myanmar ile gizli görüşmeler yürütüyor.
Bu yılki zirvede, ASEAN ülkeleri arasında Myanmar’ın askeri destekli liderlerinin toplantılara katılma yasağının kaldırılıp kaldırılmayacağı konusunda tartışmalar sürüyor.
Bir Super El Niño hava olayı Güneydoğu Asya genelinde tam anlamıyla etkisini gösteriyor ve 2026 sonu ile 2027 başlarında zirveye ulaşması bekleniyor.
Bu hava olayının şiddeti, bölgenin büyük bir kısmında kuraklık, aşırı sıcaklık ve tarımsal aksamalara yol açtı.
Endonezya’da bu durum, on yıldan uzun bir süredir yaşanan en kötü orman ve arazi yangını sezonunun temelini oluşturdu; “kes ve yak” yöntemleriyle tarım arazileri açmak için yakılan yangınlar mevcut koşulları daha da kötüleştirdi.
Yangınlar zaman zaman Endonezya’nın geniş bölgelerini kapladı ve sınırları aşarak Malezya, Singapur ve Filipinler’i zehirli dumanla kapladı.
Duman, Endonezya ile Singapur arasında diplomatik gerilimlere neden oldu; Singapur bazı dönemlerde hava kalitesi açısından dünyanın en kirli 10 şehri arasında yer aldı.
Bu durum, Endonezya’nın komşularının daha fazla eylem almasıyla birlikte, sınır ötesi sis kirliliği için önerilen bir otoritenin onaylanmasını gündemin üst sıralarına taşıdı.
Bu zirve aynı zamanda yapay zekanın (AI) artan yetenekleri konusunda küresel kamuoyunda belirsizliklerin yaşandığı bir dönemde gerçekleşiyor.
Birliğin, ASEAN’ın ilk bölgesel dijital ekonomi anlaşması olduğunu belirttiği bir dijital ekonomi çerçevesini imzalaması bekleniyor.
ASEAN’ın 2030’a kadar dördüncü en büyük ekonomik blok haline gelmesi ve nispeten genç bir nüfusa sahip olması nedeniyle, gelecekteki dijital dönüşümü nasıl yönettiği dünyanın geri kalanını da etkileyebilir.
Bu yılki ASEAN zirvesi, ABD ve Çin gibi önde gelen yapay zeka liderlerinin bir araya geleceği APEC’ten hemen önce gerçekleşiyor.
Malezya, Singapur ve Endonezya gibi bazı ASEAN ülkeleri, zorlu küresel ekonomik koşullar sırasında ekonomilerine destek olan veri merkezlerine önemli yatırımlar aldı.
“ASEAN açısından bakıldığında, yapay zekaya olumlu yaklaştığımızı düşünüyorum,” dedi Bayan Lazaro.
“Başkan Marcos, Mayıs ayındaki ilk zirvede yapay zekayı gerçekten vurgulamak istemişti, ancak Orta Doğu Krizi nedeniyle bu konu ikinci plana itildi.”
ABD Başkanı Donald Trump’ın ASEAN ziyaretini, Güneydoğu Asya ülkelerini yapay zeka tedarik zincirinde Çin’e olan bağımlılığı azaltmayı amaçlayan ABD liderliğindeki ‘Pax Silica’ girişimine katılmaya teşvik etmek için kullanacağı bildiriliyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
