ANTALYA, Türkiye – Türkiye’de devam eden Birleşmiş Milletler İklim Konferansı COP31’deki sürdürülebilirlik topluluğu, küresel süper güçlerin yeni ortaya çıkan yapay zeka (YZ) alanına hakim olmak için yarıştığı bir dönemde, bazı teknoloji liderlerinin YZ gelişimini yavaşlatma çağrılarını destekliyor.
Anthropic’in CEO’su Dario Amodei gibi teknoloji devleri, kontrol kaybını önlemek için daha fazla denetim gerektiğini belirterek YZ gelişiminin yavaşlatılmasını talep etti.
Ancak iklim zirvesindeki gözlemcilerin endişesi farklı: YZ patlamasını beslemek için veri merkezlerinin genişlemesinin fosil yakıt kullanımını artırabileceğini, elektrik şebekelerini zorlayabileceğini ve halk için elektrik fiyatlarını yükseltebileceğini söylüyorlar.

COP31’de, ev sahibi ülke Türkiye tarafından 16 Kasım’da ülkelerin ve şirketlerin imzalaması için bir YZ taahhüdü başlatıldı. Taahhüt, imzacıları teknolojinin iklim çözümlerine yönelik potansiyelini araştırmaya ve artan çevresel risklerini değerlendirmeye çağırıyor.
Türkiye, taahhüdün 80 destek aldığını belirtti, ancak bunların kimler olduğunu açıklamadı. The Straits Times, Singapur’un taahhüdü imzalayıp imzalamadığını Sürdürülebilirlik ve Çevre Bakanlığı’na sordu.
BM İklim Şefi Simon Stiell, taahhüdün lansmanında YZ’nin küresel ısınmayla mücadele için hem “büyük potansiyel” hem de “büyük tehlike” taşıdığını söyledi.
“İnsanlardan, daha iyi bir yarın vaadi karşılığında bugün daha yüksek faturaları, daha fazla gezegeni ısıtan kirliliği ve daha derin eşitsizliği kabul etmelerini isteyemeyiz. YZ’nin faydaları, artan maliyetlerinden daha ağır basmalı,” dedi Stiell.
Şirketleri iş planlarını iklim hedefleriyle uyumlu hale getirmeye ve veri merkezlerini yenilenebilir enerjiyle beslemeye çağırdı.
Bu yılki iklim görüşmelerinde enerji tartışmaları kilit bir odak noktası.
COP31’in Türkiye başkanlığı, konferansta ülkelerin üzerinde anlaşacağı bir elektrifikasyon hedefi belirledi. Amaç, elektrifikasyon yoluyla küresel enerji talebindeki elektriğin payını mevcut %20’den 2035’e kadar %35’e çıkarmak.
Elektrifikasyon, fosil yakıtlara dayalı süreçlerin düşük karbonlu kaynaklardan üretilen elektrikle değiştirilmesi durumunda karbon emisyonlarını azaltmaya yardımcı olabilir. Örneğin, petrol tüketimini azaltmak için içten yanmalı motorlu araçların elektrikli araçlarla değiştirilmesi gibi.
Vrije Universiteit Amsterdam’da araştırmacı olan Alex de Vries-Gao, The Straits Times’a yaptığı açıklamada, YZ’nin büyümesinin fosil yakıt kullanımını artırmadan veya elektrik şebekelerine daha fazla baskı yapmadan karşılanamaması durumunda gelişiminin yavaşlatılması gerektiğini söyledi.
Dijital altyapının çevresel etkilerini inceleyen Vries-Gao, özellikle veri merkezlerinin yenilenebilir enerji kaynakları devreye girmeden önce inşa edilmesi durumunda bu durumun daha da kritik olduğunu belirtti.
“Önce veri merkezlerini inşa edip sonuçlarıyla daha sonra ilgilenileceğini vaat etmek sürdürülebilir bir yaklaşım değil,” dedi.
Daha fazla veri merkezi inşa edildikçe elektrik talebi de artacak. Bir şebekenin kullanıcılara ne kadar elektrik güvenilir bir şekilde sağlayabileceğini ifade eden şebeke kapasitesinin de iyileştirilmesi gerekecek.
Vries-Gao, “Daha fazla elektrik kullanmak, eğer ulaşımda, ısınmada veya sanayide fosil yakıtların yerini alırsa mutlaka kötü bir şey değil. Ancak aynı şeyin YZ için otomatik olarak söylenemeyeceğini” belirtti.
“Veri merkezleri de elektrik ve şebeke kapasitesi gerektiriyor, bu da genişlemelerinin diğer kullanımlarla rekabet edebileceği anlamına geliyor. Dolayısıyla bu büyümenin enerji geçişine yardımcı olup olmadığına yoksa engel olup olmadığına bakmamız gerekiyor.”
Greenpeace’in Küresel Büyük Teknoloji Kampanyası Eş Lideri Xueying Wu, kontrolsüz YZ veri merkezi genişlemesinin küresel enerji geçişini tehlikeye atabileceğini söyledi.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) bir raporunun, küresel veri merkezi elektrik tüketiminin 2030’a kadar iki katından fazla artacağını gösterdiğini belirtti.
Climate Action Against Disinformation koalisyonunun COP31 Gerçek Zeka Birimi lideri Philip Newell, teknoloji şirketlerinin fosil yakıtlara güvenmek yerine bataryalarla desteklenen daha fazla rüzgar ve güneş enerjisinden yararlanmayı taahhüt etmeleri durumunda veri merkezlerinin büyümesinin yavaşlamasına gerek kalmayacağını söyledi. Koalisyon, 50’den fazla iklim ve dezenformasyon karşıtı örgütü içeren küresel bir yapı.
COP31’deki uzmanlar, elektrik talebindeki artışın enerji fiyatlarını yükselterek tüketicilerin bütçesine de zarar verebileceğini belirtti.
Atlantik Konseyi’nin İklim Direnç Merkezi’nde küresel politika ve finans müdür yardımcısı Nidhi Upadhyaya, tüketicilerin zaten bu yükü hissettiğini söyledi. Konsey, ABD merkezli bir düşünce kuruluşu.
Elektrik faturalarının artmasına yol açan YZ altyapısı inşaat patlaması, Kasım 3’teki ABD ara seçimlerinde Demokratların Kongre’de zafer kazanması sırasında seçmenlerin ana endişelerinden biriydi.
Kâr amacı gütmeyen araştırma kuruluşu Oil Change International’ın Asya programı kıdemli ortaklık ve dış ilişkiler sorumlusu Hikmat Soeriatanuwijaya, ABD’deki veri merkezlerine karşı artan direnişle birlikte Güneydoğu Asya’nın bu alandaki yatırımların sonuçlarını değerlendirmesi gerekeceğini söyledi.
IEA’ya göre, Güneydoğu Asya’da veri merkezi büyümesi yeni bir elektrik talebi kaynağı haline geliyor. Bölgedeki veri merkezleri şu anda 13 teravat-saatten fazla elektrik tüketiyor ve IEA’nın 9 Kasım tarihli raporuna göre bu tüketimin 2035’e kadar neredeyse üç katına çıkması bekleniyor. Bu 13 TWh, Singapur’un 2024’teki toplam elektrik tüketiminin yaklaşık dörtte birine denk geliyor.
Vries-Gao, YZ’nin etkisini hesaba katmadan bile bölgenin elektrik tedariki için enerji altyapısına zaten önemli yatırımlara ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Veri merkezlerinin onları çalıştırmak için temiz enerjiye yatırım getirme potansiyeli olsa da, temiz enerji talebi arzdan daha hızlı artarsa fosil yakıtlara bağımlılığı artırma riski taşıdığını söyledi.
“Hükümetlerin kimin fayda sağladığını, ek altyapı için kimin ödediğini ve yerel elektrik ve su arzlarına ne olacağını düşünmesi gerekiyor. Daha fazla yatırım otomatik olarak daha iyi bir sonuç anlamına gelmez,” dedi.
Daha fazla denetim mekanizması gerekiyor
Bağımsız iklim inovasyon ajansı Climate-KIC’in CEO’su Kirsten Dunlop, veri merkezlerinin genişlemesinin, geliştiricilerin daha sürdürülebilir altyapılar inşa etmesine olanak tanımak için yavaşlatılması gerektiğini söyledi.
Atlantik Konseyi’nin İklim Direnç Merkezi’nden Upadhyaya, veri merkezlerinin inşaat maliyetinin tüketiciler tarafından değil, bu merkezleri kuran şirketler tarafından karşılanmasının kritik olacağını ekledi.
Şebeke kapasitesinin de yeniden değerlendirilmesi ve altyapının daha dayanıklı hale gelmesi için modernize edilmesi, yükseltilmesi veya yeniden inşa edilmesinin sağlanması gerektiğini belirtti.
Ayrıca veri merkezlerinin nerede inşa edileceğini, komşuluk üzerindeki etkilerini ve YZ’nin nasıl kullanılacağına dair yönetişimi düzenleyecek denetim mekanizmalarının oluşturulması çağrısında bulundu.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
