Paris’teki La Halle Saint-Pierre kitapçısı, Rue Ronsard’da.
Salvador Maniquiz/Shutterstock (yeniden kullanılamaz)
-
Kitap dünyasında bile profesyoneller artık pazar mantığıyla yayın yapıyor ve ürünleri satış potansiyeline göre uyarlıyor.
-
Pazarlama, yaşayan edebiyatın algılanışını kökten değiştirdi.
-
Okuma oranlarının düşüşü karşısında pazarlama, mümkün olan en fazla okuyucuya yeni kitapları deneme arzusunu (yeniden) aşılayabilir.
Sıradan okuyucular için kitaplar yaratımın zirvesi, insan icadının meyvesidir. Thélyson Orélien vakası etrafındaki tartışmalar, birçok insanın, yayımlanan eserin yazarın sayfalarda ter döktüğü yoğun bir emeğin değil, robotik makinelerle yapılan bir montajın sonucu olduğunu öğrenince şok olduğunu gösterdi.
Ipsos-BVA tarafından Ekim 2026’da yapılan bir ankete göre, katılımcıların %92’si bir kitabın yazımında yapay zekanın kısmen veya tamamen kullanıldığının kapakta zorunlu olarak belirtilmesini talep ediyor. Katılımcıların %69’u ise yapay zeka yardımıyla yazılmış bir metnin «gerçek edebiyat olmadığını» düşünüyor. Her şeyi tek başına yaratabilen, üstün bir eser hatta bir şaheser ortaya çıkarabilen o her şeye gücü yeten sanatçı efsanesi, hâlâ güçlü bir şekilde varlığını sürdürüyor.

Avrupa’nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analizler içeren haftalık bir e-posta
Yine de yayıncılıkta, özgün üretimden çok sipariş üzerine üretim uzun zamandır baskın durumda. Pratik kitaplardan sanat kitaplarına, kişisel gelişimden denemelere, güncel olaylarla ilgili kitaplara kadar tüm sektörlerde, bir yayıncılık projesinin yayıncının beyninden başka bir yerden doğması nadirdir. Yayıncı, pazar mantığıyla evin beklentilerine uygun bir kitap üretmek için en iyi yazarı bulur.
Eskiden eserin kendi kitabasını bulması, hatta onu yaratması veya ortaya çıkarması gerekirken, yayıncıların uzun zamandır uyguladığı ampirik pazarlama yaklaşımı tam tersine toplumdaki beklentileri ve talepleri belirleyip bunları karşılamaya odaklanmıştır. Bu konularda 2006 ve 2010 yıllarında Cercle de la librairie tarafından değerli pratik çalışmalar yayımlanmıştı. Tüm yayıncılık süreci, yazarların sunduğu unsurları en iyi şekilde satılmasını sağlayacak standartlara uyarlamaktan ibarettir.
Edebiyatta da pazarlama yaklaşımı, ekiplerin işini kökten değiştirdi. «Operasyonel» pazarlama açıkça anlaşılır: Bir kitap programına dahil edildiğinde ve en iyi şekilde hazırlandığında, ticari kariyerini optimize etmek için her şey yapılmalıdır.
Ancak bu aynı zamanda stratejik pazarlama da demektir: Artık profesyoneller pazar mantığıyla yayın yapıyor ve ürünleri satış potansiyeline göre uyarlıyor.
Örneğin Ramsay evinin, Üç Silahşörler eseri gibi bir eseri İkinci Dünya Savaşı’ndaki Fransa’ya uyarlayıp yeniden yayımlamak istemesi (bu, Régine Deforges’e sipariş edilen La Bicyclette Bleue oldu). Veya Plon’un, Victor Hugo’nun doğumunun iki yüzüncü yılı vesilesiyle Les Misérables‘in bir devamını yayımlamaya karar vermesi (François Cérésa tarafından yazıldı).
Bir roman moda bir temayı işlediğinde, bir hikaye Büyük Savaş gibi bir dönemi konu aldığında – tam da kutlamalar başlamadan hemen önce – veya eserin unsurları neredeyse sihirli bir şekilde belirli bir kitleye hitap edecek şekilde birleştiğinde (Virginie Despentes okurlarının Christian Bobin okurları olmadığını herkes bilir), pazarlama bahisinin yaratıcılık taahhüdünün önüne geçtiğini düşünmek yerinde olur.
Bundan endişelenmek mi gerekir? En büyük eserlerin, Céline’in Voyage au bout de la nuit‘inden Pierre Michon’un Vies minuscules‘ine ve 2026’da BNF’de anılan Georges Perec’in eserlerine kadar, en geniş kitleyi çekmek için binlerce geçerli nedeni olabilir. Albert Cohen’in Belle du Seigneur‘ini sırf büyük bir aşk romanına dalmak isteyen birinin okumasının ne önemi var ki?
Pazarlama yaklaşımı, yaşayan edebiyatın algılanışını veya inşasını derinden yeniledi, hatta devrim niteliğinde değiştirdi. Açıkçası, eserleri bu yeni anlayışla tasarlayıp pazarın kurallarına uyacak şekilde biçimlendirme yöntemi, tüm boyutlarıyla henüz tam olarak incelenmemiştir – Hélène Ling ve Ines Sol Salas’ın edebiyattaki kapitalizmin etkileri üzerine yazdığı Le Fétiche et la Plume (Payot & Rivages, 2022) adlı uyarıcı, canlı ve keskin deneme hariç.
Sektörü Canlandıran Bir Yaklaşım
Yine de pazarlamanın 1970’lerden itibaren kitabı kısmen canlandırdığına şüphe yok. Bunu, merchandising‘in edebiyattaki çılgın başarı potansiyelini ilk kez açıkça ortaya koyan Harlequin fenomeninin yaratılması da kanıtlıyor.
Fransa’daki okuma oranlarına ve kitap satış rakamlarına bakmak yeterli. Kültür Bakanlığı’nın Fransızların kültürel alışkanlıkları üzerine yaptığı on yıllık araştırmalara göre, «yoğun okuyucuların» (yılda 20 veya daha fazla kitap okuyanlar) oranı neredeyse yarıya indi: 1970-1980’lerdeki %28’den 2010’ların sonlarında %15’e düştü.
1980’lerde Fransız yayıncıların toplam cirosu 1,5 milyar ile 2 milyar euro arasında dalgalanabiliyordu. Bugün ise Yayıncılar Sendikası’nın verilerine göre pazar 2,8-2,9 milyar euro civarında sabitlendi.
Yayıncılık cirosunun okuma oranlarındaki korkutucu düşüşü takip etmemesinin birçok nedeni olabilir. Öncelikle, okuma istatistiklerinin pek güvenilir olmaması ve basit beyanlara dayanması gerektiğini belirtmek gerekir.
Ayrıca, geçmişte okumanın sosyal olarak daha değerli görüldüğü dönemlerde, okuma sayılarını abartma eğiliminin güçlü olması da muhtemeldir. Her halükârda, zayıf okuyanların veya hiç okumayanların bile tüm bu yıllar boyunca okuduklarından daha fazla kitap satın aldığı, bunların üçte birinin hediye amacıyla alındığı (Librairiler Sendikası’na göre) ve okunan birçok kitabın anketlerde bildirilmediği (aylar sonra kim Comment poser sa moquette en dix leçons?‘i okuduğunu hatırlar ki?) açıktır. Pazarlama da geri kalanını yaptı.
Gerçekten de 1980’lerden itibaren kitap dünyasında dikkat çekici ve bazen şaşırtıcı başarılar elde eden çeşitli operasyonlar ortaya çıktı. Mutfakta, aileler için Ginette Mathiot’un yerini, Çin’de üretilip içinde waffle kalıbıyla birlikte satılan, muffin, cupcake ve macaron üzerine süslü resimli kitaplar aldı! 1950’lerin eski moda Poche serisi bitti, yerini bayramlarda, kutu içinde hediye eşyalarıyla birlikte satılan, süper özelleştirilmiş collectors serileri aldı! Ve son zamanlarda De Saxus ve diğerlerinin jaspeli kapaklı collectors ciltleri nasıl açıklanabilir? Gallimard’ın en güzel eserlerini tanıtan bir web sayfası bile var…
Okunacak Hiçbir Şey Olmayan Kitaplar…
Bu pazar odaklı üretimlerin arasında, okuyucuların ne işe yaradığını merak ettiği kitaplar da ortaya çıktı. Örneğin Miscellanées de Mr. Schott: her açıdan ilgi çekici, karşı konulmaz ve beklenmedik bir eser. İçinde Titanic‘in birinci sınıf menüsü gibi şeyler bulunur, ancak okunacak pek bir şey yoktur ve bilgilerinin büyük bir kısmı internette kolayca bulunabilir.
Bugün birçok kitap, tanımlanamaz, sınıflandırılamaz bir UFO gibidir: karalanmış bir bullet journal, tuhaf bir almanak, dağınık bir ansiklopedi, anlamsız bir günlük arasında kalır ve anlık bir alım hevesini tetikler. Örneğin 2026’da Hoëbeke’de yayımlanan Carnet de coloriages iconoclastes: içinde değiştirilecek metinlerle dolu bir derleme. Yine eğlenceli, özgün ve sıra dışı bir eser – ama okunacak hiçbir şey yok. Oyunbaz edebiyat veya yaratıcı hobi meraklıları için mükemmel bir hediye.
Bugün kitap ekonomisinin büyük bir kısmı, insanlara hediye edilebilen veya kendilerine alınabilen bu tür beklenmedik satışlara dayanıyor.
Pazarlama artık kitabın ve yayıncılığın her yerinde. Çalışma odaklı pazarlama neredeyse yok denecek kadar azdır – ancak büyük araştırma kampanyaları sırasında güçlü çıkarlar söz konusu olduğunda gruplar içinde istisnalar olabilir (zira yayıncı doğası gereği bir pazarlamacıdır).
Buna karşılık, stratejik ve operasyonel pazarlama, yayıncılık sürecinin tüm alanlarına nüfuz etti – o kadar ki, bazen okuyucular, asla yeniden basılmayacağı söylenen özel collectors baskılarını satın aldıklarında aldatılmış hissederler… altı ay sonra ise aynı metinlerin en az onlar kadar eşsiz veya sınırlı sayıda yeni collectors baskıları kitapçılarda yeniden ortaya çıkar.
Yine de tüm bu ticari yaratıcılığın kitaba hizmet etmesi ve onu toplumda değerli bir nesne olarak konumlandırmaya devam etmesi övgüye değer. Okuma oranlarındaki endişe verici düşüş karşısında pazarlama, okuyucuların yeni kitapları eski bir reklamda Gérard Philipe gibi hevesle okuma arzusunu sürdürmek için her zamankinden daha yaratıcı olmalıdır.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
