#LGE2026: Hiçbir partinin kazanmadığı bir durumda ne olur? Koalisyonlara dair bir rehber
4 Kasım 2026’da Güney Afrika, yerel yönetim seçimlerinde yeni belediye liderlerini seçmek için oy kullandı. İlk kez, 213 belediyeden 138’inde hiçbir parti meclis koltuklarının çoğunluğunu kazanamadı. Bu “asılı meclisler” giderek daha yaygın hale geliyor ve analistler bu sonucu aylardır öngörüyordu. Böyle bir durumda, Güney Afrika’nın seçim sistemi partilerin birlikte yönetmek için koalisyon kurmasına olanak tanıyor.
“Koalisyon hükümeti” ifadesi, Güney Afrika’nın ilk demokratik seçimlerinden sonra iktidara gelen Ulusal Birlik Hükümeti’ni veya 2024 genel seçimlerinden sonra kurulan daha genç benzerini akla getirebilir. Ya da belki de 2021’den beri Johannesburg Şehri’ni yöneten ve belediye başkanı seçimi konusunda uzun süren mücadelelere sahne olan belediye koalisyonlarını düşünürsünüz. Tshwane Şehri’nde de benzer bir zorluk yaşandı.

Güney Afrika Yerel Yönetim Birliği’nin (Salga) sözcüsü Motalatale Modiba, Africa Check’e şunları söyledi: “Koalisyon hükümeti bir seçim başarısızlığı olarak görülmemeli. Bu, seçmenlerin desteklerini nasıl dağıttığının olası sonuçlarından biridir.” Ancak koalisyonların etkili ve istikrarlı bir şekilde yönetmek için belirli önceliklere odaklanması gerekiyor.
En son haberleri WhatsApp | LinkedIn üzerinden takip edin
Bu açıklayıcı metinde, koalisyonların nasıl işlediğini, nasıl oluşturulduğunu ve seçmenler için ne anlama geldiğini detaylı bir şekilde anlatıyoruz.
Yerel yönetim seçimlerinde kullanılan oylar, Güney Afrika’nın 257 belediye meclisinde hangi adayların ve siyasi partilerin koltuk kazanacağını belirler. (Not: Bölge meclisi sonuçları diğer 213 meclis ile birlikte raporlanmaz, çünkü bu meclisler ilgili bölge içindeki belediye meclisleri tarafından seçilmelidir.)
Eğer bir parti mecliste yarıdan fazla koltuk kazanırsa, belediyeyi yönetebilir ve çoğu belediye kararını kontrol edebilir. Örneğin, iktidardaki parti muhtemelen kendi içinden bir belediye başkanı seçebilir.
Hiçbir parti yarıdan fazla koltuk kazanamadığında ise “asılı meclis” durumu ortaya çıkar. Bu durumda mecliste yer alan partiler, belediyenin kim tarafından yönetileceğini ve nasıl idare edileceğini belirlemek için müzakere etmek zorundadır.
Modiba, müzakerelerin sadece kimin hangi pozisyonu alacağından daha fazlasını kapsaması gerektiğini vurguladı. Salga’nın 2021 tarihli Koalisyon Çerçevesi’nin, belediyeye özel, açık ve kamuoyuna duyurulan bir koalisyon anlaşması önerdiğini belirtti. Bu anlaşma, siyasi sorumlulukları, davranış standartlarını ve karar alma süreçleri ile anlaşmazlıkların çözümü de dahil olmak üzere ortak politikaları belirlemelidir.
Koalisyon müzakereleri yürüten partiler yüksek profilli pozisyonları isteyebilir, ancak bunlar yönetimin sadece görünür kısmıdır. Partilerin aynı zamanda politikalar üzerinde de anlaşması gerekir ve bu anlaşmaların erken yapılması, hizmetlerin güvenilir bir şekilde sürdürülmesine ve gelecekteki politika anlaşmazlıkları nedeniyle koalisyonun dağılmasını önlemeye yardımcı olabilir.
Eğer hiçbir parti veya koalisyon meclis koltuklarının yarıdan fazlasını kontrol edemezse, “azınlık hükümeti” kurulabilir. Temsil edilen partiler veya koalisyonlar, lider seçimi veya yasaların geçirilmesi gibi kararlar almak için muhalefet milletvekillerinin desteğine güvenmek zorunda kalır.
Kısacası: Kesin kurallar yoktur. Koalisyonların nasıl müzakere edilmesi, üyelerinin ne üzerinde anlaşması veya ne kadar sürede kurulması gerektiğini belirleyen yasalar bulunmaz. Salga’nın koalisyon çerçevesi gibi rehberlikler bu boşluğu doldurmaya yöneliktir.
Bu çerçeve, koalisyon görüşmelerinin başlatılmasından (en çok oy alan partinin dahil edilmesini, hatta ilk adımı atmasını önerir) koalisyon hükümeti kurulduktan sonra anlaşmazlıkların çözülmesine kadar (anlaşmazlıkları çözecek bir komite üzerinde önceden anlaşılmasını ve bunun koalisyon anlaşmasına dahil edilmesini tavsiye eder) her konuda tavsiyeler sunar. Ancak bunlar sadece tavsiyelerdir. Partiler kendi şartlarıyla müzakere edebilir ve eğer bir koalisyon kuramazlarsa, azınlık hükümetiyle yönetmek zorunda kalırlar.
Ancak partiler, müzakereleri hızla sonuçlandırma konusunda bazı baskılarla karşı karşıyadır.
Yerel Yönetim: Belediye Yapıları Yasası, bir meclisin seçiminden sonra 14 gün içinde toplanıp belediye başkanı gibi liderleri seçmesini gerektirir. Bu pozisyonlar önemli pazarlık araçlarıdır, bu yüzden partiler bu pozisyonların kime verileceği konusunda son tarihten önce anlaşmak isterler.
Partiler 14 gün geçtikten sonra da ittifak kurabilirler. Koalisyonlar ayrıca üyelerinin anlaşmaları ve siyasi çıkarları değiştikçe dağılıp yeniden kurulabilir.
Koalisyon müzakereleri aynı zamanda mevcut yasalara da uymak zorundadır. Örneğin, partiler siyasi pozisyonları kimin dolduracağı konusunda anlaşabilirler, ancak belediye personelinin işe alınması ve mal ve hizmet alımı, yolsuzlukla mücadele yasaları da dahil olmak üzere olağan kurallara tabi olmalıdır. Müzakereciler ayrıca, bir koalisyon üyesinin desteği karşılığında belediye gücünü veya kaynaklarını zenginleşmek için kullanma sözü veremezler.
Bir koalisyonun başarısı, ne kadar iyi yönettiğiyle ölçülür. Modiba’ya göre, eğer koalisyon hizmetleri büyük aksamalar olmadan sürekli olarak sunabiliyorsa, bu, istikrarlı şartlar altında kurulduğunun bir işaretidir.
Partiler daha sağlam bir koalisyon türünü, örneğin “büyük koalisyonu” hedefleyebilirler. Salga bunu, çoğunluk için gerekenden daha fazla parti ve çıkarın yer aldığı bir koalisyon olarak tanımlar. Bu şekilde, bir parti ayrılsa bile diğerlerinin birlikte yönetmeye devam etmek için yeterli meclis koltuğuna sahip olması muhtemeldir.
En çok meclis koltuğuna sahip partinin de dahil edilmesi yardımcı olabilir. Bağımsız düşünce kuruluşu Mapungubwe Stratejik Yansımalar Enstitüsü’nün (Mistra) 2026 Koalisyon Barometresi raporuna göre, “çoğunluk partisini” dışlayan koalisyonlar, onu içerenlere göre “yaklaşık dört kat daha fazla” oranında dağılmıştır.
Bazıları koalisyonları, seçmenlerin çoğunun seçmediği bir partinin yönetmesine olanak tanıyan bir yapı olarak görebilir. Toplam oyların çok küçük bir kısmını alan partiler bile yerel yönetimde güç paylaşımına dahil olabilir. Ancak bu, Güney Afrika’nın siyasi sisteminin bir hatası değil, bir özelliğidir.
Modiba, Africa Check’e şunları söyledi: “Bir koalisyon tek başına demokrasi başarısızlığı olarak görülmemelidir. Koalisyonlar, seçim sistemimizin meşru bir sonucudur. Eğer seçmenler desteklerini birkaç parti arasında dağıtır ve hiçbir parti çoğunluğu kazanamazsa, meclisin bileşimi seçmenlerin bu tercihini yansıtır.” Modiba ayrıca Salga’nın koalisyonların daha geniş temsil ve işbirliği yoluyla demokrasiyi güçlendirebileceğini savunduğunu belirtti.
Koalisyonlar aynı zamanda istikrarsız olmak zorunda değildir.
Zorluk yaşayan koalisyonlar genellikle medyanın dikkatini çeker, bu da seçmenlerde tüm koalisyonların sorunlu olduğu izlenimini yaratabilir. Johannesburg Şehri’ndeki sık belediye başkanı değişiklikleri bunun iyi bir örneğidir. Bu değişiklikler ve diğer yönetim sorunları, kısmen koalisyon üyeleri arasındaki şehirin nasıl yönetileceği ve meclis pozisyonlarının hangi partilere verileceği konusundaki anlaşmazlıklardan kaynaklanmıştır.
Ancak birçok belediye koalisyonu sessiz ve istikrarlı bir yetkinlik sergilemiştir. 2016 ve 2021 yerel yönetim seçimleri arasında, koalisyonlarla yönetilen belediyelerin sayısı 27’den 70’e yükseldi. Mistra’ya göre, bu 70 koalisyonun çoğu “şaşırtıcı derecede istikrarlı” yönetimler oluşturdu. 23 koalisyonda yönetimler dört yıl sonra hala görevdeydi ve “temelde başladıkları aynı formda varlıklarını sürdürdüler.”
2026 seçimlerinden sonra asılı meclislerin sayısı neredeyse iki katına çıkarak 138’e ulaştı. Bu belediyelerdeki seçmenler ve temsilciler, geçmiş koalisyonların başarılarından ve başarısızlıklarından ders alabilirler.
Modiba’ya göre, Salga “koalisyonların işleyemeyeceğini” değil, “etkili bir şekilde işlemeleri için daha güçlü kurallara, daha net anlaşmalara ve daha yüksek siyasi olgunluğa ihtiyaç duyduklarını” tespit etmiştir.
Şimdilik bu dersler Salga’nın koalisyon çerçevesi gibi rehberliklerde yansıtılmaktadır, ancak daha resmi politikaların da yolda olduğu görülmektedir.
Koalisyon hükümetleri belediyelerde bir norm haline gelebilir. Nasıl işlediklerini ve hangi partilerin ve adayların birlikte iyi yönettiğini anlamak, seçmenlerin gelecekteki seçimlerde kimi destekleyeceklerine karar vermelerine yardımcı olabilir. Hem parti liderlerinin hem de seçmenlerin yönetim hakkında düşünme biçimlerini değiştirmeleri gerekebilir.
Yasalar da değişebilir. 2024’ün sonlarında parlamentoya sunulan Yerel Yönetim: Belediye Yapıları Değişiklik Tasarısı, meclis liderlerinin ne kadar sıklıkla görevden alınabileceğini sınırlayacak ve görevden alınmadan önce daha fazla bildirim gerektirecektir. Bu tasarı, Johannesburg ve Tshwane’de görülen “belediye başkanlarının döner kapısı” gibi durumları önlemeyi amaçlamaktadır.
Eğer çoğu yerel seçim asılı meclislerle sonuçlanmaya devam ederse, bu gerekli olabilir. Şimdilik, Güney Afrikalılar temsilcilerinin 2021’den bu yana işe yarayan ve yaramayan şeylerden ders almış olmalarını ummak zorundadır. Yasalar bazı pürüzleri giderene kadar, partiler dikkatli bir şekilde müzakere etmeli ve belediyelerin kontrolünü ele geçirmekten ziyade istikrarlı kalkınma planlarına, bütçelere ve siyasi atamalara öncelik vermeliidir.
Ve sadece koalisyon içindeki partiler ders çıkarmamalıdır. Modiba, aynı önceliklerin tek bir partinin çoğunluğu kazandığı durumlarda bile yönetimi güçlendirdiğini belirtti. “İstikrarlı siyasi liderlik, yetkin yönetim, hesap verebilirlik ve net bir hizmet sunum programı her belediye için gereklidir.”


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
