Pazartesi günü Türkiye’nin Antalya kentinde Cop31’in yedinci gününe katılmak üzere gelen delegeler. Fotoğraf: Tolga Akmen/EPA
Çoğu ülke, müzakerelerin bitmesine dört günden fazla zaman kalmışken ilk taslağın sunulmasına şaşırdı
Avustralya’nın Cop31 BM iklim zirvesi başkanlığı, olası nihai sonuç metninin taslağının, tarafların üzerinde anlaştığı ve anlaşamadığı konularda “onları ortaya çıkarmaya” yönelik bir deneme olduğunu belirtti.

İki hafta süren görüşmelerin başında, Pazartesi öğleden sonra potansiyel bir “kapsam kararı” için ilk taslağın sunulması birçok ülkeyi şaşırttı. Müzakerelerin bitmesine hâlâ dört günden fazla zaman vardı. Metin, bazı ülkeler tarafından son derece tartışmalı kabul edilen birkaç öneriyi içeriyor; bunların arasında “fosil yakıtlardan derhal uzaklaşma” çağrısı da bulunuyor.
Avustralya’nın iklim ve enerji bakanı Chris Bowen şöyle dedi: “Bu, tarafların neyi destekleyip neyi destekleyemeyeceğini ortaya çıkarmak için gerçek bir deneme. İçinde üzerinde anlaşmaya varılamayan maddeler olacak, ancak sadece geniş çapta kabul gören konulara odaklansaydık, bu çok zayıf bir belge olurdu.”
Cuma akşamı planlanan görüşmelerin sona ermesinden önce muhtemelen birkaç kez daha revize edilecek olan 18 sayfalık taslak, 144 ayrı maddesi arasında “fosil yakıtlardan derhal uzaklaşma” ve Paris Anlaşması’nda hedeflenen 1,5°C’lik sıcaklık sınırının “aşılmasını” sınırlama çağrısını içeriyor.
Belge, mevcut haliyle, küçük ada devletlerinden petrol devlerine ve gelişmekte olan ekonomilere kadar hükümetlerin çelişen pozisyonlarını ortaya koyuyor. Belgenin nihai onayı, BM iklim zirvesine katılan yaklaşık 200 ülke tarafından verilmesi gerekiyor.
Bowen, Guardian’a verdiği bir röportajda, “Geniş kapsamlı bir belgeyle başlamalı, bazı zorlu konularda anlaşmaya varmaya odaklanmalı ve ardından önümüzdeki günlerde bunu daha da sadeleştirmeliyiz,” dedi.
E3G düşünce kuruluşunun kıdemli araştırmacısı Alden Mayer, taslağın bu aşamada sunulmasının bir risk olduğunu belirtti. “Ancak haftanın ilerleyen zamanlarına kadar beklemek de bir risk olurdu. Onlar, 144 paragrafın çoğunun hafta sonuna kadar ayakta kalamayacağını bilerek ‘tam kapsamlı’ bir yaklaşım benimsemeye karar verdiler,” dedi. “Asıl soru, başkanlığın çeşitli tartışmalı konularda ideal denge noktasının nerede olduğunu düşündüğüdür.”
Fosil yakıtlara ilişkin ifade, Dubai’deki Cop28’de tüm ülkelerin yaptığı ancak herhangi bir zaman çizelgesi veya çalışma programı içermeyen “fosil yakıtlardan uzaklaşma” taahhüdünü yansıtıyor. Bu taahhüdün, o zamandan beri pozisyonlarını sertleştiren petrol üretici ülkeler tarafından eleştirilmesi muhtemel.
Ayrıca, Paris Anlaşması’nda hedeflenen 1,5°C’lik sıcaklık sınırının “aşılmasını” ele alacak hükümler ve 2035’e kadar küresel nihai enerjinin %35’ini elektrikten elde etme hedefi de bulunuyor; bu, ev sahibi ülke Türkiye için kilit bir öncelik.
Power Shift Africa düşünce kuruluşunun direktörü Mohamed Adow, metni “aşırı büyümüş bir bahçe” olarak nitelendirdi. “İçinde birçok umut verici yeşil filiz var, ancak aynı zamanda sökülmesi gereken çok sayıda yabani ot da bulunuyor.”
Adow, taslakta yoksul ülkelerin aşırı hava olaylarının etkilerine uyum sağlamalarına yardımcı olmak için finansmanın üç katına çıkarılacağına dair önceki bir vaadin detaylandırılmasını memnuniyetle karşıladı. “Eğer bu ifade nihai versiyonda kalırsa, bu, ülkelerin savunmasızların ihtiyaçlarını dinlemeye başladığını gösterir,” dedi.
Bu “kapsam kararı”, Cop’un beklenen sonuçlarının bir parçası. Bazı ülkeler –özellikle Rusya, Suudi Arabistan, Arap grubu ve bazı müttefikleri– böyle bir kararın varlığına itiraz etti. Önceki 30 Cop’un çoğunda, diğer resmi müzakere süreçlerine dahil edilmesi zor olan kararları içeren kapsam kararları kullanılmıştı.
Cop31’in diğer müzakere alanlarında ise gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında hâlâ büyük anlaşmazlıklar var. Yoksul ülkeler, bu Cop’ta yeni bir finansman sağlanmayacağından endişeli.
Güney Afrika’daki çevresel adalet odaklı bir sivil toplum kuruluşu olan groundWork’ten Siphesihle Mvundla, “İklim finansmanı olmadan iklim eylem planlarının hiçbir anlamı yok,” dedi. “Küresel Güney, kendilerine iklim borcu olan ülkelerden aldıkları iklim finansmanından 225 kat daha fazla borç ödüyor.”

Cop31 katılımcıları. Fotoğraf: Beyza Comert/Anadolu/Getty Images
Metin, taraflar arasında ödünleşimlere konu olabilecek maddeler içeriyor. Örneğin, “karbon dioksit giderimi” çağrısı, bunu “yanlış bir çözüm” olarak gören aktivistler tarafından eleştirildi; ancak bazı fosil yakıt üreticisi ülkelerin, böyle bir ifade olmadan herhangi bir metni kabul etmesi pek olası değil.
Bowen ayrıca, fosil yakıt üreticisi ülkelerin iklim kriziyle mücadelede tüketici ülkelerden daha fazla sorumluluk taşımadığını belirtti. “Dünyada iki tür ülke var: fosil yakıt ihracatçıları ve ithalatçıları. Hepimiz bu işin içindeyiz. Her şeyin sadece fosil yakıt ihracatçıları için olduğu fikrini desteklemiyorum,” dedi. “Hepimiz bu sürecin bir parçasıyız ve sadece bir tarafla ilgilenip diğerini görmezden gelmek gerçekçi değil.”
Bowen, dünyanın en büyük kömür üreticilerinden biri olan Avustralya’nın, aktivistlerin ve bazı ülkelerin talep ettiği gibi fosil yakıt ihracatını kademeli olarak durdurma taahhüdünde bulunmayı reddetti. Ancak Avustralya’nın net sıfır sera gazı emisyonuna ulaşmak için bir planı olduğunu ve tüm ülkelerin aynı şeyi yaptığı bir dünyaya uyum sağladığını belirtti.
“Tüm ülkelerin emisyonları azaltması gerektiği ve bunun da fosil yakıt kullanımını azaltmaları anlamına geldiği mantığını kabul ediyorum. Bu da Avustralya’nın ihracatını kesinlikle etkileyecek,” dedi. “İşte bu yüzden ekonomimizi bu değişime hazırlıyoruz.”

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
