İçeriğe geç
17 Kasım 2026, Salı
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Otonom Öldürücü Robotlar: Gerçekte Hangi Aşamadayız?

Alman silah üreticisi Helsing şirketinin yapay zekâ kullanarak navigasyonunu gerçekleştiren HX-2 dronları, 2 Şubat 2026 tarihinde Bavyera eyaletindeki…

Son güncelleme: 17 Kasım 2026, 07:44
Otonom Öldürücü Robotlar: Gerçekte Hangi Aşamadayız?

Alman silah üreticisi Helsing şirketinin yapay zekâ kullanarak navigasyonunu gerçekleştiren HX-2 dronları, 2 Şubat 2026 tarihinde Bavyera eyaletindeki Erding şehrinde Alman Kara Kuvvetleri İnovasyon Merkezi’nin açılış töreninde sergilendi.
Michaela Stache / AFP

ÖZET

  • 16-20 Kasım tarihleri arasında BM, otonom silahların düzenlenmesine yönelik bir konferans düzenliyor.

  • Askeri otonomi, angajman zincirinin gözlem, tanımlama, hedef seçimi ve saldırı gibi tüm aşamalarında zaten mevcut.

  • Temel mesele, ölümcül kararlar üzerinde insan kontrolünü korumaktır. Otomasyon operasyonları hızlandırır, ancak özellikle belirsiz durumlarda hata ve yasa dışı saldırı riskini artırır.

2017 yılında Slaughterbots adlı kısa film, ürkütücü bir ticari sunumu betimliyordu: küçücük bir drone, bir yüz tanıma cihazı, bir patlayıcı yük ve patlayan bir manken. Future of Life Institute’un —Amerikan teknoloji oligarklarıyla olan yakınlığı nedeniyle tartışmalı bir kurum— araştırmacısı Stuart Russell ile birlikte sunduğu bu eleştirel kurgu, bu tür silahların yayılmasını ve sivillere karşı kullanılmasını tasvir ediyor. Film aynı zamanda son derece politik bir soruyu gündeme getiriyor: Makineler insan müdahalesi olmadan insanları arayıp öldürebildiğinde şiddet ne hale gelir?

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

2026 yılının Eylül ayında bu soru artık o kadar da geleceğe ait görünmüyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı, hareket halindeki bir aracı tespit edip takip edebilen ve son yaklaşma aşamasında pilot kontrolü olmadan saldırabilen dronların test edildiğini duyurdu. Ancak saldırı kararının hâlâ insan tarafından verildiği anlaşılıyor: Sadece son aşama pilotsuz gerçekleştiriliyor. Bu sınırlama, internette dolaşan bu yeni “öldürücü robotların” görüntülerine karşı belli bir mesafeyi korumamızı ve pilotsuz silahlarla otonom silahları ayırt etmemizi gerektiriyor. Zira bu gösterimler, hedefin kim tarafından seçildiğini veya ateşin kimin onayıyla açıldığını açıklamıyor; bu da silahların otonomiyi abartarak yansıtıyor.

Avrupalı akademisyenler tarafından Avrupalılar için hazırlanan haftalık bir e-posta

Tamamen otonom silahlardan ne aşamada bahsedilebileceğini anlamak için, askeri angajman zincirinin tamamını temsil eden fonksiyonel döngü olan OODA modeli faydalı bir çerçeve sunuyor. Amerikalı Albay John Boyd tarafından geliştirilen bu model dört fonksiyonu içerir: gözlem, yönelim, karar verme ve eylem. Gözlem fonksiyonu bilgi toplamayı; yönelim fonksiyonu bu bilgiyi yorumlamayı; karar verme fonksiyonu eylemi seçmeyi; son olarak eylem fonksiyonu ise eylemi gerçekleştirmeyi ve sonuçlarını değerlendirmeyi kapsar. Teorik olarak tamamen otonom bir silah, bu döngünün tamamını gerçek zamanlı talimat veya pilot kontrolü olmadan kendi başına tamamlayabilmelidir.

Gözlem ve yönelim: Sahada zaten büyük ölçüde otomatikleştirilmiş iki fonksiyon

Gözlem fonksiyonu zaten tamamen otomatikleştirilebilir durumda. Yazılımlar şekilleri tespit edebiliyor, nesneleri takip edebiliyor ve yakalanan görüntüleri önceden öğrenilmiş kategorilerle eşleştirebiliyor. Ağustos 2026’da Ukrayna makamları, askerlerin navigasyon, nesne tanıma ve son aşama yönlendirme için kullandığı yapay zekâ tabanlı araçları tanımladı.

Elbette bu teknolojilerin etkili olmasına rağmen bağlama son derece bağımlı olduğunu belirtmek gerekir. Özellikle askeri bağlamda, rakipler bu gözlem yeteneklerini yanıltmak ve bozmak için mevcut tüm araçları kullanacaktır.

Yönelim fonksiyonunun da otonom hale getirilebileceği görülmektedir. Günümüz sistemleri sadece nesneleri tanıyabilmekle kalmıyor, aynı zamanda birden fazla istihbarat kaynağını birleştirerek davranışları, aidiyetleri veya bireyler arası ilişkileri çıkarabiliyor. Tüm bunlar, örneğin askeri operasyonların yürütüldüğü bir bölgedeki sivil nüfusu kategorize etmek amacıyla yapılıyor. İsrail’in Habsora ve Lavender sistemleri bu gelişmeyi örnekliyor: Potansiyel hedeflerin —bu durumda silahlı Filistinli örgütlerin üyelerinin— tanımlanması için gerekli bilginin işlenmesi ve kesişiminin önemli bir kısmını otomatikleştiriyorlar.

Bu sistemlerin kullanımı, çok sayıda hedef sunmaları nedeniyle geniş çapta tartışmalara yol açtı; bu hedefler daha sonra kinetik cihazlara (başka bir deyişle silahlara) aktarılıyor. İşlenmesi gereken hedeflerin devasa sayısı karşısında insan onayı için gereken süreler çok kısalmakta (hedef başına birkaç saniyeden birkaç dakikaya kadar). Bu açıdan bakıldığında, istihbaratın bu “sanayileşmesi” ciddi sorular doğuruyor. Bir genelkurmay, sürekli gelen ve sayısı binleri, hatta on binleri aşabilen hedef önerilerini nasıl gerçekten analiz edip işleyebilir?

Bu durum, bilgi toplama ve hedef seçiminin otomasyonu ile bir saldırının uygunluğuna ilişkin nihai yargı arasında bir ayrım yapmamızı sağlıyor. Bir kişinin silahlı bir örgüte ait olma olasılığının belirlenmesi, karakteristik bir davranışın tanımlanması veya coğrafi konumunun takibi —bu sistemlerin dayandığı göstergeler— otomatikleştirilebilir; ancak bunlar tek başlarına, savaş hukuku açısından o anki durumda bu kişiye karşı bir saldırının meşru olup olmadığını belirlemez.

Örneğin, hedefin teslim olmaya çalıştığını veya artık savaş dışı kaldığını hayal edebiliriz; bu iki durumda da ölümcül güç kullanımı yasaktır. Bir hedefi çevreleyen koşullar, bir saldırının uygunluğunun değerlendirilmesini değiştirir ve nihayetinde insan yargısını karar verme sürecinin merkezine geri koyar.

İnsan onayının sadece başlatma aşamasında gerektiği otomatik silahlar zaten mevcut

Karar verme fonksiyonu ise makinenin neyi üstlenmesinin beklendiğini netleştirmeyi gerektirir. İnsan, önceden belirli bir hedefi belirleyip aracın onu takip etmesine izin verebilir. Ayrıca bir hedef profili ve makinenin saldıracağı alanı tanımlayabilir. Ya da tüm kararı makineye devredip hedefi kendi seçmesine izin verebilir. Bu açıdan bakıldığında, Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin (ICRC) otonom silah sistemleri tanımı, bu terimi kullanmak için insan müdahalesi olmadan hedef seçimi ve angajmanı kriter olarak belirler.

Aslında bu süreçlerin sürekli bir pilot kontrolü olmadan yürütülmesi bazı sistemlerde zaten bir gerçekliktir. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) 2017 tarihli bir raporu, özellikle “ateşle ve unut” tipi füzelerde (insan bir füze fırlatır ve füze daha sonra insan denetimi olmadan hareket eder) ve gemilerin yakın savunma sistemlerinde otonom navigasyon ve angajman fonksiyonlarını belgelemişti. Phalanx gibi sistemler (bazı gemilerin yaklaşmalarını savunan bir top) tespitten hedefe saldırıya kadar olan süreci otomatikleştirebilir. Dolayısıyla tespitten hedefe saldırıya kadar uzanan tam bir fonksiyonel döngü, uzun zamandır insan onayı dışında bir müdahale olmadan tamamlanabilmektedir.

Öldürücü robotun arkasında, insan kararının gölgesi

Bu otonom eylem yeteneğini yeni hedeflere veya daha belirsiz bir ortama genişletmek ise daha karmaşıktır. Bir askeri tekneye doğru doğrudan bir yörüngeyle uçan bir drone’u ele almak için bir topun otonom olarak kullanılmasının bugün tamamen mümkün görünmesine rağmen, aynı silahın, gemiye yaklaşan ve ateş açmadan önce tehlikesinin analiz edilmesi gereken bir tekneyi izleme senaryosunda kullanılması çok daha zorlaşır. Korsan ile balıkçı arasında makinenin hangi kanıt göstergelerini kullanabileceği sorusu ortaya çıkıyor.

Özetle, askeri robotların otonomisinin fonksiyonel döngünün her aşamasında zaten mevcut olduğunu ve dolayısıyla bunu isteyen bir aktör için potansiyel olarak tüm zincir boyunca uygulanabileceğini söylemek mümkündür. Her geçen gün bu konuda giderek daha büyük bir çekingenlik azalması ve sürekli gelişen bir otonomi algısı yaygınlaşsa da, bu otonominin boşlukla –insanların varlığı veya yokluğuyla değil– fonksiyonlar ve bağlamlar aracılığıyla tanımlandığını anlamak gerekir: insanın neyi ve ne zaman devrettiği.

Örneğin, otonom bir top sayesinde bir savaş gemisinin savunulması senaryosunu ele alalım: Eğer bir insan, ateş açmadan önce her durumda bir balıkçı ile bir korsan arasındaki farkı kendisi ayırt etmezse, makinenin bu ayrımı yapması için gerekli seçim kriterlerini yine insan belirleyecektir. Dolayısıyla, silahın eylemini onaylamak için bir insanın düğmeye basmasına ihtiyaç duymaması, insan kontrolünün ortadan kalktığı anlamına gelmez; bu kontrol, makineye insanlar tarafından belirlenen angajman kuralları aracılığıyla da devam eder.

Giderek daha otonom silahlar, peki ne için?

Aslında temel soru şudur: Neden makineye daha fazla yetki devredilsin? Cevaplar çok sayıdadır. Makinelere daha fazla otonomi vermek, daha hızlı tepki vermeyi, operatörlerin yükünü hafifletmeyi veya iletişim kesildiğinde bile işlevselliği sürdürmeyi mümkün kılar. Örneğin, drone’ların yapay zeka destekli terminal yönlendirmesi, uzaktan iletişimlerin engellenmesine rağmen saldırıya devam etmeyi hedefler. Askeri sistemlerin ve silahlı kuvvetlerin hayatta kalması, dolayısıyla makineye giderek daha önemli adımların devredilmesini gerektirir.

Yine de, bunun mümkün olması ve savunma sektöründeki aktörler arasında mevcut bir eğilimi yansıtması, ek yetki devrinin her zaman avantajlı olduğu anlamına gelmez. Bir mermiye hızlı tepki vermek ile belirsiz bir durumu yorumlamak aynı türden bir karar verme süreci değildir; bu, bir savaş gemisinin savunulması örneğinde de görülmüştür. Karar alma sürecini hızlandırmak, örneğin bir hedefin kimliğini doğrulamak için mevcut zamanı azaltabilir ve potansiyel olarak trajik sonuçlara yol açabilir. 1988’de Amerikan USS Vincennes gemisi tarafından vurularak 290 kişinin ölümüne neden olan İran sivil uçağının düşürülmesi durumu da böyledir: Hedef angajman yazılımı “otonom yanıt” modundaydı ve ateş açma kararı oradaki subaylar tarafından sorgulanmamıştı.

Bu açıdan bakıldığında, “Rakip bunu yapacak, o yüzden biz de aynı şekilde hareket etmeliyiz” argümanı bir tür rekabetçi baskıyı tanımlasa da, ne otonom sistemlerin güvenilirliğini ne de belirli bir durumda kullanılmalarının uygunluğunu kanıtlamaz.

Robots tueurs autonomes, où en sommes‐nous vraiment ?
Robots tueurs autonomes, où en sommes‐nous vraiment ?

2018 tarihli bir makalede iki araştırmacı, otonom silahların geliştirilmesine rehberlik edecek iki kural öne sürmüştü: Sistem, eğer ilgiliyse insan nedenlerine ve niyetlerine duyarlılığını korumalı ve işleyişi, yeteneklerini anlayabilen insanlar tarafından analiz edilebilir olmalıdır. Başka bir deyişle, insanlar makinelerin seçimlerini etkileyebilmeli ve bu seçimlere nasıl ulaştığını anlayabilmelidir.

İlginizi Çekebilir: Kaliforniya tüketici denetim kurumu başkanı: Eyalet kurallarını ihlal eden yapay zeka şirketleri mahkemeye verilecek →
Kaynak: The Conversation ↗Kaynak yazarı: Nicolas Minvielle
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.