Afghanistan, Taliban’in iktidara gelmesinden beş yıldan fazla bir süre sonra “zorlu bir kavşağa” geldiği bir dönemde, BM’nin üst düzey bir yetkilisi Cuma günü bu yöndeki değerlendirmesini paylaştı. Kırılgan ekonomi, kapsamlı kısıtlamalar ve akut insani ihtiyaçlar, görece istikrar ve güvenliğin zeminini oyuyor.
Bruno Lemarquis, Genel Sekreter‘in Afganistan için Özel Temsilci Yardımcısı. Aynı zamanda ülkedeki BM Yerleşik ve İnsani Koordinatörü.
‘Ciddi ve kapsamlı’
Kadın ve kızların özgürlüklerine yönelik “ciddi ve kapsamlı” kısıtlamalar nedeniyle, öğrenme, çalışma ve kamu yaşamına katılma için birçok alandan mahrum bırakılmaya devam ettikleri bir ortamda, Bay Lemarquis bu konuyu vurguladı.
Özellikle kızların eğitime erişiminin kısıtlanması, “dünyanın en hassas eğitim sorunlarından biri” olarak tanımlanıyor, dedi.
2021’den bu yana, 2,6 milyondan fazla kız ortaöğretimden mahrum bırakıldı ve kadın üniversite kayıtları şu anda sıfır düzeyinde.
Ancak yükseköğretim genel olarak bir krizin içindedir: ülkenin ekonomik kırılganlığı nedeniyle, bazı aileler oğullarını okula göndermekten de geri çekiliyor.
Bir muhabirin Bay Lemarquis’e Taliban’ın kadın ve kızlara yönelik kısıtlamalarını nasıl meşrulaştırdığı sorulduğunda, açıklamalarının dini aşırılığın ve kontrol ile ayrımcılığın derin tarihsel uygulamalarının bir karışımı olduğu yanıtını verdi.
Eylül 2025’ten bu yana, Afgan kadın memurların da ülkedeki BM tesislerine girişine yasak getirildi ve bu yasak kaldırılmadı.
6,7 milyon zorla geri gönderildi
2020’den bu yana Afganistan’a geri dönen 6,7 milyon vatandaşın “kitlevi” dönüşü de zaten zorlanan hizmetlerin üzerinde ek bir baskı oluşturuyor.
Çoğu, kendilerini ağırlayan komşu ülkelerden zorla kovuldu ve büyük bir kısmı Pakistan ve İran’dan geldi.
Lemarquis, hiç yaşamadan Afganistan’a dönmek zorunda kalan birçok kişiyle görüştüğünü söyledi. Buna, yurt dışında doğan ancak çocuklarıyla birlikte ata yurdundaki köyne dönme zorunda kalan 45 yaşında bir baba da dahil.
Bu geri dönenlerin yasal belgelere, korumaya ve “iş, iş, iş” gerektiğini vurguladı.
Haşhaş yeniden canlandı
Onlarca yıldan Afganistan, dünyanın en büyük kaçak haşhaş kaynağıydı, ancak 2022’deki Taliban yasağından sonra ekimi dramatik şekilde düştü.
Buna rağmen Lemarquis, 2025 yılında haşhaş üretiminin %330 oranında arttığını ve çiftçilerin üretimlerini Taliban’dan gizlemenin yollarını bulduğunu gösteren güncel bir BM raporuna atıfta bulundu.
İyileştirmenin etkili olması için, diyor, geçimini sağlamanın sürdürülebilir alternatifleri olması gerekiyor.
“Yaşamamız mümkün değil. Ve ölmek istemiyoruz,” bazı çiftçiler ona, haşhaş ekimi olmadan kazanacakları çok düşük gelirlerden bahsederken söyledi.
Fonlanma serbest düşüşte
Afganistan’daki insani ihtiyaçların 2027’de sert şekilde artması bekleniyor – geri dönenlerin kitlesel akını, bölgesel istikrarsızlık ve şimdiye kadar en güçlü olan El Nino hava kalıbının birlikte gıda güvenliğini ve hizmetlere erişimi ciddi şekilde tehdit etmesi.
Buna rağmen aynı zamanda, insani fonlanma yıl yıl kesintiye uğruyor. 2023’te insani müdahale 2 milyar dolar seviyesine ulaştı, 2025’te yarıya inerek 1 milyar dolara düştü ve 2026’nın şu ana kadar 570 milyon dolara ulaştı, bu da 2023 seviyelerinin yaklaşık çeyreği.
Ana sağlık hizmetlerini veren tesislerin %40’ının 2025 ile 2026 arasında kapanması bekleniyor – bu da ülkedeki 1.900 sağlık noktasının 700’üne karşılık geliyor.
Sonuçlar “çok, çok, çok önemli,” Lemarquis vurguladı, uluslararası toplumu Afganistan’a sırtını dönmeye çağırdı.
“Ve Afganistan’da ‘Afganistan’da olan şey Afganistan’da kalmıyor’ diye bir söz var,” dedi.
“Sonuçlar Afganistan sınırlarını aşabilir, bölge güvenliğini, bölge istikrarını ve göç yollarını etkileyebilir.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
