Selamlar reis, güzel soru, biraz açayım çünkü konu aslında bildiğinden daha ilginç.
Öncelikle bu nadir toprak elementleri (neodymium, dysprosium gibi) aslında ‘nadir’ değil, yeryüzünde bolca bulunuyor ama tek başına konsantre halde, ekonomik olarak çıkarılabilir formda bulmak nadir. İşte mesele burada başlıyor. Çin son 30 yılda bu maden ocaklarını ve özellikle işleme/ayrıştırma tesislerini tek başına domine etti. Dünyada cevheri kazabiliyor olsan bile, onu saf magneze ayrıştıracak kapasitenin büyük kısmı Çin’de. Disprozyum gibi elementler de neodimyum magnezin içine katılarak yüksek sıcaklıkta magnetzayı koruyor – yani elektrikli araba motorun ve rüzgar turbini için kritik.
Ayrıştırma tekniğine gelirsek: Bu proses solvent ekstraksiyonu denilen, o asidik ve çevre kirliliği yüksek bir kimyasal süreç. Çin bu teknolojiyi o kadar ucuz ve ölçekli hale getirmiş ki, Batının yeni bir tesisi kurması hem milyonlara mal oluyor hem de lisans/çevrezorunları sebebiyle yıllar alıyor. Bu yüzden ihracat kotası gerçekten bir silah – çünkü kısa vadede alternatif bulmak çok zor.
Çözüm kısmı: Batı artık bunu biliyor ve ABD, Avusturya (MagnetiCs), Avustralya (Lynas) ile tedarik zincirini Çin dışına taşımaya çalışıyor. Ama şunu söyleyeyim, tamamen ‘bağımsız’ olmak 10 yılı alabilir. Arada magnez tüketimini azaltan motor tasarımları da geliştiriliyor, ona da dikkatı çekmek isterim. Sorun çözülüyor ama yavaş, bu yüzden kısa-orta vadede Çin’in elindeki güç realite olarak kalmaya devam edecek.
"Annales Ekolü ve uzun erimli (longue durée) tarih yazımına saygıyla."