Praia’daki Parlamento Binası.
Kabue Verde’nin cumhurbaşkanlığı seçimi, bölgesel bağlamında hâlâ olağanüstü nitelik taşıyan demokratik bir geçmiş zemininde yapılıyor. Batı Afrika kıyılarında yer alan ada topluluğundan oluşan ülke, üçüncü decades aşkın süredir çok partili rekabeti sürdürüyor. 1975’te Portekiz’den bağımsızlığından bu yana gücün barışçıl devirleri ve hiçbir darbe ya da askeri devrim yaşamadı.
Kabue Verde (530.000 nüfus), cumhurbaşkanının doğrudan seçildiği yarı başkanlık sistemiyle yönetilen bir cumhuriyet.
Cumhurbaşkanı devleti temsil eder ve anayasayı korurken, başbakan ve hükümet kamu politikalarını yürütür.
Yine de cumhurbaşkanlığı önemli bir siyasi ağırlık taşıyor. Cumhurbaşkanı yasaları veto edebilir, anayasal inceleme talep edebilir ve belirli koşullar altında meclisi feshedebilir. Görev aynı zamanda dışişleri ve ulusal savunma alanlarında sorumluluklar da içeriyor.
Cumhurbaşkanı dolayısıyla asıl politika yapıcı değil. Ancak bu yetkilerin nasıl kullanıldığı, cumhurbaşkanı ile başbakanın siyasi olarak karşıt kamplara ait olduğu durumlarda özellikle sonuçları ciddi hale gelebilir. Bu, 15 Kasım 2026 seçimlerinin bir sonucu olabilir.
Kabue Verde’nin cumhurbaşkanlığı seçimlerinin dinamiklerini araştıran bir siyasi iletişim uzmanıyım. Bence yaklaşan seçimdeki merkezi sınav, ülkenin kurumlarının cumhurbaşkanlığı ile hükümet arasındaki önemli ayrılığı koruyarak işlevselliğini sürdürüp sürdüremeyeceği olacak.
Arka plan
Kabue Verde’nin siyasi iklimi, güncel bir hükümet değişikliği tarafından şekilleniyor. Afrika, Kabue Verde’nin Bağımsızlığı için Parti, Mayıs 2026’daki meclis seçimlerini kazanmasının ardından iktidara geri döndü. Bu, artık muhalefeti oluşturan Demokrasi Hareketi’nin 10 yıllık iktidarını sona erdirdi.
Kabue Verde Bağımsızlık Afrikalı Partisi’nin zaferi, Demokrasi Hareketi’nin on yıllık yönetimine dair artan seçmen hayal kırıklığını yansıtıyor. Bu hayal kırıklığı özellikle ada arasındaki kötü ulaşım, ekonomik zorluklar, yaşam koşulları ve kamu güvenliği konularında yoğunlaşıyor.
Hükümet değişikliği, başkan ile yeni hükümet ve parlamento arasındaki güç dengesi ile muhalefetin iktidar partisini hesaba çekme yeteneği konusunda yeniden sorular ortaya çıkardı.
Bu nedenle yaklaşan başkanlık seçimi, yalnızca parti sadakatlerini değil, aynı zamanda seçmenlerin başkanlığa ve siyasi sistemdeki rolüne dair beklentilerini de sınayacak.
İki ana aday, Kabue Verde Bağımsızlık Afrikalı Partisi’nin desteklediği José Maria Neves ile Demokrasi Hareketi’nin desteklediği Joana Rosa.
Neves önce 2001 ile 2016 arasında başbakanlık yaptı. Eski adalet bakanı olan Rosa, Kabue Verde’de başkanlığa aday olan ilk kadın.
Antero Tavares, Casimiro de Pina, Gilson Alves ve Loisito Sousa ile yarışacaklar. Bu dört aday, 1991’de çok partili sistemin getirilmesinden beri ulusal politikanı domine eden iki partiye alternatif sunuyor.
Bu adayların, iki ana adayı meydan okuyacak ölçüde destek kazanması beklenmiyor.
Seçmenler
Siaset bilimci araştırmacılar Danielton Delgado ve Susana Rogeiro Nina ile birlikte, Kabue Verde’de başkanlık seçimlerinin dinamikleri hakkında içgörü sunan bir makale yayımladık. 2019’daki çalışmamız, seçmenlerin başkanlık yarışlarını iktidar partisini cezalandırmak için tutarlı şekilde kullanmadığını buldu. Aslında, ülkede 2011 ve 2021 dışındaki her başkanlık seçimi, parlamentoyu ve yürütme organını kontrol eden partinin desteklediği aday kazandı.
Ayrıca, bağımsız adaylar veya küçük partiler tarafından desteklenen adaylar için sistematik bir avantaj da söz konusu değildi. Meclis ve cumhurbaşkanlığı seçimleri arasındaki kısa süre – bir ile altı ay – bu olgunun açıklanmasına yardımcı olabilir; çünkü cumhurbaşkanlığı yarışmaları genellikle iktidar partisinin seçim sonrası “bal ayı” döneminde gerçekleşir.
Yaklaşan seçimde ne farklı?
Neves yeniden seçilirse, cumhurbaşkanlığı ve hükümet aynı partiye bağlı figürler tarafından yürütülecek. Bu olasılık pek de uzak değil. 1991’de çok partili demokrasinin getirilmesinden bu yana, ikinci dönem için aday olan her mevcut cumhurbaşkanı yeniden seçildi: 1996’da António Mascarenhas Monteiro, 2006’da Pedro Pires ve 2016’da Jorge Carlos Fonseca.
Neves’in zaferi iki şekilde sonuçlanabilir. İşbirliğini kolaylaştırabilir, ancak aynı zamanda cumhurbaşkanının hükümetten bağımsızlığı konusunda sorular da doğurabilir.
Bu arada, 2011 ve 2021’de ortaya çıkan modelleri yansıtan bir Rosa zaferi, Demokrasi Hareketi’nden destek alan bir cumhurbaşkanı ile Cabo Verde Bağımsızlık Afrikacı Partisi’nden oluşan bir hükümet yanında çalışan, bölünmüş bir liderlik durumu yaratabilir.
Böyle bir düzenek doğası gereği sorunlu değildir. Yine de, anayasal sorumluluklar ve siyasi çıkarlar çatlağa girdiğinde müzakere gerektirebilir.
Cabo Verde bu duruma yakın zamanda tanık oldu: Kasım 2021 ile yeni hükümetin kurulduğu Haziran 2026 arasında Neves, Ulisses Correia e Silva’nın liderliğini yaptığı bir Demokrasi Hareketi hükümetiyle karşı karşıya kaldı. Siyasi farklarına rağmen ilişkiler genel olarak açık çatışmadan çok kurumsal işbirliği ile karakterize edildi.
Kısacası, kim kazanırsa kazansın, karşısında özgün bir kurumsal zorlukla karşılaşacak. Neves, parti mensubiyetini devlet başkanı olarak hareket etme anayasal sorumluluğuyla dengelemek zorunda kalacak. Rosa ise, siyasi rakiplerinin liderliğini yaptığı bir hükümetle çalışan bir ilişki kurmak zorunda kalacak.
- Afrika’da seçimler
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
