Hükümetler Bakımı Bir Ticaret Malına Dönüştürdü: Artık Hepimiz İçin İşlemiyor

Bizden çoğumuz Avustralya’nın bakım sistemini bir şekilde kullanıyor ya da kullanan biri tanıyoruz. Zira doğumdan ölüme kadar, hepimiz bir zamanlar ya da başka bir zamanda desteğe muhtaçız.

Ama yaşlılar ve engelliler için bakım üzerine açılan kraliyet soruşturmaları ve çocuk bakımındaki ulusal skandalların ortaya koyduğu gibi, bu bakım her zaman kaliteli değil. Bazen hiç mevcut değil. En kötü durumda ise zararlı.

Bu başarısızlıkların başlıca itici güçlerinden biri, bakımın kendisinin iş modeli. Avustralya’da, birçok zengin ülkedeki gibi, özel işletmeler bakım hizmetlerinin giderek artan bir payını sunuyor.

Ama her zaman böyle değildi. Peki bu duruma nasıl geldik ve sistemi hepimize daha iyi hizmet verecek şekilde nasıl reformeaabiliriz?

Doğumdan ölüme kadar hepimiz bakım almaya muhtaçız; ancak yıllardır manşetleri süsleyen haberlerin gösterdiği gibi, Avustralya’nın bakım ekonomisi büyük zorluklarla karşı karşıya. Bu dört bölümlük dizide, uzmanlar ülkenin giderek kâr odaklı hale gelen bakım modellerinin ve bunları teşvik eden devlet politikalarının, korumaları gerekenleri nasıl hayal kırıklığına uğrattığı ve bunun için ne yapılabileceğini inceliyor.

Hayır kurumlarından kâra

Zengin ülkelerde refah devleti ikinci dünya savaşından sonra gelişirken, devletler çocuk yaşlı ve engelli bireyler için bakımın bir kısmını üstlendi; bu bakımı daha önce aileler, karşılıklı yardım dernekleri ve hayır kurumları sağlıyordu.

Devletin katılım derecesi dünyada çeşitlilik gösteriyor ve farklı ülkelerde farklı biçimler alıyor. Örneğin yüksek vergili Kuzey ülkelerinde belediyeler kapsamlı kamu bakım sistemleri geliştiriyor; çocuk bakımı, huzurevleri ve evde bakım hizmetleri sunuyor.

Avustralya’da ise daha düşük vergi oranları ve uzun süreli muhafazakâr hükümetler farklı temeller attı. Anayasamız da federal ve eyalet hükümetleri için öngördüğü farklı rollerle bakım hizmetlerinin nasıl finanse edildiğini ve düzenlendiğini belirleyerek bunu şekillendiriyor.

Savaştan sonra Avustralya hükümetleri bazı hizmetleri kendisi sağladı. Ama aynı zamanda bu hizmetleri sunmak için çoğunlukla kiliseler ve hayır kurumları tarafından yönetilen kâr amacı gütmeyen kuruluşları da finanse etti.

1970’lerde Whitlam hükümeti, yerleşik kurumların yanında bakım hizmetleri sunmak için toplum örgütlerini finansiye etti.

1980’lerden beri daha fazla değişim yaşandı. Nüfusun yaşlanması, kadınların iş gücüne katılımının artması ve değişen toplum beklentileriyle yönlendirilen bakım hizmetlerine olan talep büyümeye başladı.

“Yeni halk yönetimi” (ayrıca “ekonomik rasyonalizm” ve “neoliberalizm” olarak da adlandırılan) fikirlerinden etkilenen Avustralya hükümetleri, artan talebi karşılamak için kamu hizmetlerini genişletmek yerine, çoğunlukla bakım hizmetlerini sunan dış kuruluşları finansiye etmeye dayandı.

Özel işletmeleri ve mekanizmaları model olarak kullandılar. Avustralya hükümetleri bu politika paradigmasını benimsedi ve bugün bakım hizmetlerinin “özelleştirilmesi” ile “pazarlaştırılması” olarak bilinen şey patlama yaptı.

Bakım için bir kupon

Bakım hizmetlerinin özelleştirilmesinde, örneğin Yeni Güney Galler eyaleti 2016’da NSW Evde Bakım Hizmetini sattı. 1943’te kurulan bu kamu kurumu, evde yaşayan yaşlılar ve engelli bireylere sunulan bakım ve desteğin en büyük sağlayıcısı haline geldi.

Ama en önemli politika değişiklikleri daha iyi “pazarlaştırma” olarak anlaşılır, çünkü devletlerin hizmetleri nasıl finansiye ettiğini ve tüm alanlarda hangi tür kuruluşların sunduğunu değiştiriyor.

Çocuk bakımı, yaşlı bakımı ve engelli desteğinde devlet finansiyesinin baskın modeli artık bir tür kupon. Karar vericiler, bu finansman modelinin çeşitli sağlayıcıların hizmet sunmak için rekabet ettiği bir “pazar”da “müşteri seçimi”ni mümkün kılacağını umuyor.

İşte işleyişi şöyle: Bir kişi bir hizmet için uygun görüldüğünde, federal devlet ona bir finansman tutarı atar ve kişi (veya ailesi) bu parayı alacak ve hizmeti sunacak bir sağlayıcı bulmakla yükümlüdür.

Çocuk bakımı ve yaşlı bakımında, belirli gelir seviyelerinin üzerinde gelir elde eden kişiler, maliyetin bir kısmını kendilerinin ödemesi de bekleniyor.

Peki bu pratikte nasıl işledi?

‘Büyük ve dehşet verici’

Kupon tarzı finansman modelinin altında, kâr odaklı sağlayıcılar çoğu tür bakım hizmetinde sunduğu payı artırdı.

Sonuç, politika ve sosyal bilimci Mark Considine’e göre, birçok kraliyet komisyonu ve soruşturmada ortaya çıkan ve “ortalamanın altında bir modele” meyil eden “büyük ile ürkütücünün geniş bir karışımı”.

Sorunlar, bakım sistemlerinin nasıl kurgulandığına içseldir. Hükümetler hizmetlerin konumlandırılması, tasarlanması ve örgütlenmesinin büyük bir kısmını sağlayıcılara bırakır.

Ve bu hizmetlere talep yüksek olduğu için, sağlayıcılar gelecekte de istikrarlı bir devlet finansmanı akışından emin olabilir.

Kâr amacı güten işletmecilerin payı arttıkça, tedarikteki açıklar ve kalite sorunları; kaynakça yetersiz düzenleyiciler, işletmecileri uzaktan izlemekte zorlanır.

Çocuk bakımı buna bir örnek ancak geniş örüntü yaşlı bakımı ve engelli desteğinde de tekrarlanır.

Kâr amacı güten çocuk bakımı, yıllar içinde Avustralya’da baskın modele dönüştü. Joel Carrett/AAP

Uzun süreli bakım merkezlerinin kâr amacı güten işletmeler tarafından işletilen payı, 2016 ile 2026 arasında %62’den %72’ye yükseldi. On yıllık dönemde açılan yeni merkezlerin %95’i kâr amacı güten. Kurumsal zincirler çoğaldı – en büyük 25 uzun süreli bakım sağlayıcısından 21’i kâr amacı güten.

Kalitenin her ölçümünde, zayıf kalite derecelendirmeleri ve yasa ve yönetmelik ihlalleri için yaptırım dahilinde, kâr amacı güten sağlayıcılar, kamu ve kâr amacı gütmeyen sağlayıcılara kıyasla aşırı temsil ediliyor. Büyük kâr amaçlıların maliyet kesimi, özellikle personel üzerinde, bu sorunların çoğunu sürüklerken, bakım maliyetleri yükselmeye devam ediyor.

Sağlayıcılar, hükümetler sistemi planlamadığı için merkezlerini nereye koyacaklarına karar verirken potansiyel kârlılığı kullanır. Bu da ülkenin dört bir yanında “çocuk bakımı çöllerini” bırakır.

Kâr amacı güten işletmeciler arasında merkez alım-satımı da büyük bir iş. Bu, sektörde “devir” yaratarak istikrarsızlaştırır.

İyi ucuz değil

Birçok sağlayıcı iyi bir bakım sunmak için yoğun çalışıyor. Ancak bu sorunlar, piyasaya yönelik politika ayarlarının bazı sağlayıcılara yalnızca kârlı konumlara odaklanmak ya da zayıf kaliteye yol açan iş kararları alma imkanı tanımasından kaynaklanır.

Ve özel hizmetlerin uzun kuyruğunun kötü olanların maliyeti yüksektir; önce, bakılmayı hak eden insanlara düşer.

Bu bakım piyasalarının tasarımı ve kötü sağlayıcıların davranışı, sistemdeki herkesi etkiler. Hem iyi hem de kötü tüm sağlayıcılar, kötü performanslıların yol açtığı maliyetli düzenleyici baskılar ve kamu güveninin kaybına yakalanır.

Piyasallaşma, güvendeki, yüksek kaliteli kamu veya topluluk temelli sağlayıcıların karmaşık, parçalı ve yetersiz finanse edilen sistemlerden ayrılması özelleşmeye yol açabilir.

Hükümetler bu sorunların bir kısmıyla ilgilenmeye başladı. Erken öğrenimde, çocuk bakımı çöllerinin sorunuyla başa çıkmak için 2024’te Erken Eğitim Fonu kuruldu.

2025’te Avustralya hükümeti ve eyalet hükümetleri tarafından çocuk bakımındaki çeşitli felaket düzeyindeki hataların ortaya çıkarılmasının ardından bir dizi güvenlik müdahalesi başlatıldı.

Son mevzuat değişiklikleri, çocukların güvenliğini, haklarını ve en iyi çıkarlarını erken öğrenme ortamlarında sağlayıcıların karar vermesinde “üstün önem” haline getirdi.

Ancak düzenleyici gözetimi artıran ve “piyasa” modelinin geri kalanını olduğu gibi bırakan reformlar işe yaramaz.

Piyasa ideolojisinin Avustralya politika yapıcıları üzerindeki demir yumruğunun gevşemeye başladığına dair işaretler var.

Hükümetlerin bakım sistemlerini piyasadan, Considine’in “sosyal model” dediği şeye doğru yönlendirmek için cesaret, zaman ve para gerekecek.

Sosyal bir modelde, sağlayıcılar açık, işbirlikçi bir sistemde topluluklarla bağlanır ve hizmetleri kullananların bir sesi olur. Farklı kaynaklardan – müşteriler, saha çalışanları, denetçiler ve araştırmacılar dahil – deneyim, müşterilerin yararına yeniliği sürüklemek için paylaşılır.

İyi ucuz değil. Fırsalcı kurumsal sağlayıcılar derinlemesine kök salmış ve ticari menfaatler önemli korumalardan yararlanıyor. Ancak Avustralyalılar, mevcut düzenlemelerden daha fazlasına layık.