Etiopya’nın yedi silahlı grubu, Başbakan Abiy Ahmed’in hükümetini devirmeyi hedefleyen yeni bir ittifak kurduğunu açıkladı. Eylül 2026’da ortaya çıkan “Etiopya Halk Kuvvetleri Hayatta Kalması İçin Ittifak”, ülkenin derinden sarsıldığı bir dönemde, federal kuvvetlerle yerel isyancılar arasında çatışmaların yaşandığı Amhara bölgesinde ve yeniden savaş korkularını tetikleyen Tigray’daki tansiyonun yükseldiği bir anda kuruldu. Bu gelişme, savaşların, seçimlerin ve ulusal diyalog süreçlerinin henüz iyileştiremediği siyasi bölünmelerin ortasında yer alıyor.
The Conversation Africa, Etiopya’nın ülkeyi bir arada tutma çabaları üzerine kapsamlı çalışmalar yayınladı. İşte bu krizin beş temel okuması.
Ulusal diyalog bölünmeyi aşamıyor
Etiopya, Tigray’daki iki yıllık savaşın durması ardından 2022 yılında ulusal diyalog sürecini başlattı. Süreç, onlarca yılı kapsayan siyasi istikrarsızlık ve şiddete yol açan şikayetleri gidermeyi hedefliyor. Ancak bazı siyasi aktörler bu süreçten dışlandı; aralarında Oromo Kurtuluş Ordusu, Tigray Halk Kurtuluş Cephesi ve Amhara Fano’su gibi silahlı gruplar bulunuyor. Yine de bu gruplar güncel çatışmaların merkezinde yer alıyor ve şimdi Abiy’in hükümetine karşı yedi gruplu ittifakın içinde.
Son dönemde yayımladığı bir çalışmada Dereje Melese Liyew, diyalog sürecinin neden krize girdiğini inceledi. Çalışmasında sürecin zayıf yönlerini ve bunun Etiopya’nın şiddete başvurmadan siyasi çatışmaları çözme çabaları için ne anlama geldiğini açıklıyor.
Demokrasi için mücadele
Abiy’in 2018’de iktidara gelmesi, daha fazla siyasi özgürlük umutlarını getirdi. Siyasi mahkumlar serbest bırakıldı ve medyaya yönelik kısıtlamalar hafifletildi. Ancak buna istikrarlı bir demokratik uzlaşım eşlik etmedi; bu müdahaleler aynı zamanda Etiopya’nın demokratik yönetişim konusundaki ilk denemesi de değildi.
Siyasi farklılıkların çatışma ile çözülmesi kültürü, güçlü siyasi kurumların eksikliği ve etnik kutuplaşma, Etiopya devleti hakkında anlaşmazlıklara yol açtı. Terefe Gebreyesus, Etiopya’nın demokrasisini nasıl doğru kurabileceğini inceledi. Ona göre dört şey eksik: sürdürülebilir ekonomik büyüme, demokratik kurallara bağlı siyasi elitler, bağımsız siyasi kurumlar ve uluslararası baskı.
Etiopya’nın geçmişi
Siyasi bir geleceği inşa etmenin bu kadar zor olmasının nedenlerinden biri, Etiyoplular’ın geçmişleri hakkında ortak bir yorumu paylaşmamaları. Siyasi hareketler, devlet, etnik köken, marjinalleşme ve millî kimlik konusundaki rekabet eden fikirlere tekrar tekrar dayanıyor; bu tarihler Etiopya’nın nasıl örgütlenmesi gerektiğine dair güncel tartışmaları şekillendiriyor.
Etiopya, acılı geçmişini yeniden üretmek yerine yeni bir birleştirici noktaya ihtiyaç duyuyor, diyor Mohammed Girma. Tartışmalı tarihsel anlatılara dönülmesinin ayrıştırıcı olabileceğini belirten Girma, Etiopya’nın farklı toplulukları bir araya getirebilecek paylaşılan bir siyasi projeye ihtiyacı olduğunu vurguluyor.
Lider değişimi her şeyi çözmez
Etiopya’siyasi geleceğine dair tartışmalar sık sık başbakanın büyük gücüne odaklanıyor. Görev süresi sınırı bunun üstesinden gelmeye yardımcı olur muydu?
Etiopya’nın sisteminde başbakanlar yetkilerini parlamentodan alıyor ve yalnızca parlamentoda çoğunluğu onları desteklemeye hazır oldukları sürece görevde kalıyor; kesin bir görev süresi sınırı yok. Ancak tek bir liderin görevdeki süresini sınırlamak, demokratik kurumları kendi başına güçlendiremez. Siyasi gücün nasıl örgütlenip sınırlandırıldığı daha derin bir meseledir, diyor Etiopya’nın anayasal tasarımını ve hukukunu incelediği için tanınan Alemayehu Fentaw Weldemariam.
Liderin görev süresiyle ilgili kuralların yanı sıra anlamlı siyasi rekabetin ve hükümeti hesap verebilir kılan mekanizmaların önemli olduğunu savunuyor.
Etiopya’yı ne birleştiriyor?
Siyasi parçalanma ortamında Etiyoplu liderler, paylaşılan bir millî amaç duygusu yaratabilecek semboller arıyor. Büyük Etiyoplu Rönesans Barajı bunlar arasında en öne çıkanlardan biri. Devasa hidroelektrik projesi Meles Zenawi tarafından resmen başlatıldı; Zenawi 1991’den 1995’e kadar Etiopya’nın Cumhurbaşkanı, 1995’ten 2012’deki ölümüne kadar da Başbakan olarak görev yaptı. Hatta 1950’lerin başında İmparator Haile Selassie, bir barajın Etiopya’nın kalkınma ihtiyaçları için taşıdığı potansiyeli tanıyordu.
Ancak bir kalkınma projesi siyasi birlik yaratabilir mi? Namhla Thando Matshanda, millî kimliğe dair rekabet eden vizyonların tekrar tekrar siyasi tansiyonu beslediği bir ülkede barajın nadir bir birleştirici noktaya potansiyeli olduğunu belirtiyor.
