Okul tatillerinin kaçınılmaz bir sonucu olarak çocuklar arasında artan kavga ve tartışmalarda ebeveynlerin nasıl davranmaları gerektiği, uzmanların önerdiği adil ve empatik müdahale yöntemleriyle ele alınıyor. Uzun süren birlikte geçirilen günler, azalan yapılandırma ve oyuncak, ekran, alan ile ebeveyn dikkatinin daha fazla paylaşılması, çocukların yetişkinlerden sürekli olarak kavgaları bitiren bir hakem beklemelerine yol açıyor.
“Alice Minecraft kitabımı aldı!” ya da “Rohan bana aptal dedi!” gibi ifadelerle özetlenebilen bu çatışmalarda, ebeveynlerin hem adil bir şekilde tepki vermesi hem de çocuklarının sorunları kendi başlarına çözmelerine yardımcı olması gerekiyor. Uzmanlara göre, yetişkinlerin mümkün olduğunca az destek sunup çatışmaları çocukların kendilerinin çözümünü teşvik etmesi en etkili öğrenme biçimini oluşturuyor.
Yakında Olun, Hakem Değil Destekçi Olun
Araştırmalar, çocukların yetişkinler oldukça minimal düzeyde destek sunduğu ve çatışmaları kendi başlarına çözmelerini teşvik ettiği durumlarda en iyi şekilde öğrendiğini gösteriyor. Bu küçük kavgalar, hayatın her aşamasında karşılaştığımız çatışmalar için mükemmel bir pratik alanı sağlıyor; ne kadar çok araya girsek, çocukların bu becerileri inşa etme şansları o kadar azalıyor.
Bu nedenle yetişkinlerin yakın olmak ve kullanılabilir durumda olmak faydalıdır, ancak her seferinde durumu doğrudan yönetmek için araya girmek gerekmez. Sadece güvenlik sağlamak amacıyla müdahale etmek yeterlidir: “Birbirimizin bedenine zarar vermiyoruz.” Durum şiddetlenirse ya da tek taraflıysa, araya girmenin zamanı gelmiş demektir; örneğin “Birbirimizle buna gibi konuşmuyoruz.”
Faktörlerden Çok Duygulara Odaklanın
Bir çatışmaya çekildiğinizde, bir dava yürütme eğilimine karşı direnmek gerekir. Karar vermektense çocuklarımızın empati ve çatışma çözme becerilerini geliştirmek istiyoruz. Her çocuk farklıdır ve genellikle basit bir “doğru” ya da “yanlış”tan çok daha fazlası vardır. Bir çocuk gerçekten haksız bir şey üzerine patlayıp ardından büyük tepkisi nedeniyle suçlanabilirken, başka bir çocuk heyecanlı bir oyun sırasında kastenmadan fazla sert oynayabiliyor.
Anında özür talep etmek cazip gelebilir: “Kardeşine özür dile!” Ancak çoğu çocuk, kendileri anlaşıldığını hissetmedikçe samimi bir özür sunmaz. Çocuklar kendi dünyalarının merkezinde yaşar; bu sağlıklı bir gelişimdir, bencillik değil; ancak bu durum başkalarının bakış açısını anlamakta zorlanmalarına yol açabilir — özellikle de üzgün iseler.
Aslında hepimiz anlaşıldığımızı hissetmek isteriz ve biz kendimizi duyulmuş hissedeceğimize kadar başkasıyla empati kurmak oldukça zordur. Her çocuktan ne olduğunu sormak ve bakış açısını doğrulamak yardımcı olabilir; rolümüz yarglamak ya da karar vermek değil, herkesin perspektifinin ve duygularının önemli olduğunu kabul etmektir: “Rohan, Alice kitabını aldığında gerçekten üzgün olduğunu görebiliyorum.” “Alice, Rohan sana aptal dediğinde incindiğini görebiliyorum.”
Duygu Koçluğu: Öğrenme Fırsatı Olarak Duygular
Bu bir duyuru koçluğudur; duyguları kapatılacak sorunlar yerine bağlantı ve öğrenme fırsatları olarak ele almak anlamına gelir. Ekstra bir faydası da vardır. Çok küçük çocuklar bile temel kuralları anladığı için (başkalarının şeylerini almıyoruz) bunları çok tekrarlamak ders vermiş gibi hissettirir ve çocuklar dinlemeyi bırakır. Eylemlerinin doğrudan etkisini duymak çok daha güçlüdür: Rohan’ın duygularını tarif ettiğimizde Alice empati ve perspektif alma becerisi kazanır; ancak çocuklar yalnızca kendileri duyulmuş hissettiklerinde bunu içselleştirir.
Çok Üzgünseniz, Ara Verin ve Sonra Görüşün
Eğer herkes çok üzgüense, etkinliği (ve kavga hakkında yapılacak görüşmeyi) durdurmak daha iyiidir. Kimse üzgünken en iyi halinde değildir; beyinlerimiz yeterince iyi çalışmaz ve aşırı yük altında problem çözmek genellikle işe yaramaz.
“İkiniz de reallyüzgünsünüz. Hepsimiz sakinleşene kadar bir mola verelim ve bunu halledelim.” Evde sık sık kavga çıkıyorsa ya da belirli bir etkinlik sıkça kavgaya yol açıyorsa, her çocuga uyan bir “mola” etkinliğini önceden kurmak yardımcı olabilir: “Takım, bu masa oyunu sırasında kavga eder ve kendi aranızda çözemezseniz, on dakikalık bir mola vereceğiz — Alice için trampolin, Rohan için de biraz çizim.”
Kritik adım, herkes sakinleştiğinde geri dönüp görüşmeyi tamamlamayı unutmamaktır; öğrenme burada gerçekleşir. Örneğin, “Bir sonraki sefer neyi daha iyi yapabilirsin?” diye sorabilirsiniz. Bunu topluca ya da kavga özellikle üzücüyse ya da birlikte konuşmak kavgayı yeniden alevlendirebilirse her çocukla ayrı ayrı yapabilirsiniz.
Çözümü kendileri üreten çocukların buna uyma olasılıkları çok daha yüksektir. Küçük çocuklar için bazı ipuçları gerekebilir: “Sıra mı alabilirsin? Başka ne deneyebilirsin?”
Çocuklara Özür Söylemeyi Gösterin
Çocuklar çatışmayı yönetmeyi bizi izleyerek öğrenir. Ebeveyn olarak mükemmel ya da her zaman kontrol altında olmamız gerekmez; çocukların bizim hatalar yapmamızı görmesi sağlıklıdır. Küçük şeylerle tamiri modelleyebiliriz: “Kızdım ve keskin konuştum. Özür dilerim. Bir sonraki sefer konuşmadan önce bir dakika alacağım.”
Hataları kabul etmek hepimiz için zordur. Çocuklar bizim, özellikle onları içeren hatalarımızı üstlendiğimizi gördüklerinde, kırılgan olmanın güvenli olduğunu öğrenir ve kendi hatalarını kabul edip telafi etmeleri daha kolay hale gelir.
